راس, قازىر جوعارى جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ءۇي تۇرعىزىپ بەر دەپ مىندەتسىنەتىن كەز ەمەس. قانداي جاعدايدا دا باسپانا ماسەلەسىن اياق-قولدارى بالعاداي وتباسى مۇشەلەرى ءبىرىنشى كەزەكتە وزدەرى شەشۋگە مۇددەلى بولۋعا ءتيىستى ەكەندىگى ەشقانداي تالاس تۋعىزبايدى. ال ولارعا سول بيلىك وكىلدەرى تاراپىنان ءۇي تۇرعىزۋ ءۇشىن قاجەتتى العىشارتتار جاسالسا, بۇل بولەك ءبىر اڭگىمەنىڭ سىباعاسى.
وسى ورايدا اقتوبە قالالىق جانە اقتوبە وبلىستىق اكىمدىكتەرى تاراپىنان سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن تۇرعىندارعا جەر تەلىمدەرى بولىنگەنى الدىڭعى پىكىرىمىزدىڭ ءبىر دالەلى بولا الادى دەگەن ويدامىز. مۇنداي «باتپان قۇيرىققا» يە بولعانداردىڭ باسىم بولىگىن قۋرايلى اۋىلىندا تۇرىپ كەلگەن وتباسىلار قۇرايدى. ولارعا اكىمدىكتەر تاراپىنان قاراستىرىلعان قولداۋلار تەك مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. ياعني, جەر تەلىمدەرىنە قوسا ۇيلەرى سۋعا كەتكەن وتباسىلاردىڭ ارقايسىسىنا «قولعانات اقتوبە» قورى ارقىلى 1 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قاراجات بەرىلگەن. بوي كوتەرگەن جەكەمەنشىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىستارىن ەلەكتر قۋاتىنا جالعاۋ, اۋىز سۋمەن جانە تابيعي گازبەن قامتۋ جۇمىستارى بيۋدجەتتىك جانە ينۆەستيتسيالىق قاراجاتتار ەسەبىنەن جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, اتقارۋشى ورگانداردىڭ زارداپ شەگۋشىلەرگە تيگىزگەن شاپاعاتى تەرەڭدەي تۇسەدى.
تاعى ءبىر ايتارىمىز, تاسقىن سۋعا تاپ بولعانداردىڭ اراسىندا مۇگەدەكتەر مەن كوپ بالالى وتباسىلار جانە بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى دە بار بولاتىن. ازاماتتاردىڭ مۇنداي توپتارىنىڭ ءوز كۇشتەرىمەن باس-پانا تۇرعىزۋعا مۇمكىندىكتەرى بولا بەرمەيتىنى دە بەلگىلى جايت. ولارعا شاعىن وتباسىلىق جاتاقحانالاردان ءتيىستى پاتەرلەر بەرىلگەن. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ بەلگىلى ءبىر توبىنا وبلىس ورتالىعىنان پاتەر كىلتتەرى تابىس ەتىلسە, ەكىنشى بىرەۋلەرىنە اۋدانداردان ۇيلەر ۇسىنىلدى. سونىمەن بىرگە, دەمەۋشىلەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەر ەسەبىنەن باسپانالى بولعاندار دا بار. تابيعي اپاتتان زارداپ شەگۋشىلەردىڭ كەلەسى ءبىر لەگى ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن بەرىلەتىن جالدامالى پاتەرلەرگە يە بولدى.
وسى مىسالداردان تاسقىن سۋدان جۇزدەرى شايلىعىپ قالعانداردى باسپانامەن قامتۋدىڭ بارلىق تاسىلدەرى مەن مۇمكىندىكتەرى پايدالانىلىپ وتىرعانىن كورەمىز. سونىمەن بىرگە بيىلعى كوكتەمدە اقتوبە قالاسى تۇسىندا بولعان تابيعي اپات كوپتەگەن كەلەڭسىزدىكتەر مەن زاڭسىزدىقتاردىڭ بەتىن اشىپ بەرگەنىن ايتپاي كەتسەك, شىندىققا كىرەۋكە ءتۇسىرىپ الارمىز. بۇل سۋ قورعاۋ اۋماعىندا بىرقاتار نىسانداردىڭ قۇرىلىس نورمالارىن بەلىنەن باسا وتىرىپ سالىنعانى دەسەك, اقيقاتتان الشاق كەتپەيمىز.
مۇنىڭ ءوزى وڭىردەگى قۇرىلىس سالۋعا رۇقسات پەن ليتسەنزيا بەرەتىن جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن دە اششى ساباق بولىپ قالاتىنى انىق. كەشەگى ءبىر كۇندەرى «اقتوبە اقپارات» اقپاراتتىق ورتالىعى كوكتەم كەزىندە تاسقىن سۋ باسىپ قالعان ايماقتا باۋ-باقشا ۇجىمدارى مەن سەرىكتەستىكتەرىن قوسا العاندا 907 قۇرىلىس عيماراتى بولعانى جونىندە دەرەك تاراتتى. ولاردىڭ مالىمدەۋىنشە, ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا سول نىسانداردىڭ ءبارى بىردەي زاڭدى تۇردە تۇرعىزىلماعانىن ايقىنداپ بەرىپتى. سوندىقتان دا اتالعان كوميسسيا مۇشەلەرى سۋعا كەتكەن قۇرىلىمداردىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ قاجەتى جوق دەگەن قورىتىندىعا كەلىپ وتىرعان كورىنەدى.
ءسوز سوڭىندا تاعى ءبىر اڭعالدىق پەن كەرەعارلىقتىڭ ءتۇپ-توركىنىنە ۇڭىلە كەتۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى بىرقاتار ازاماتتاردىڭ جەكەمەنشىك باسپانا تۇرعىزۋعا نەمەسە تاسقىن سۋدىڭ سالدارىنان ب ۇلىنگەن ۇيىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋگە قۇقىق بەرۋشى قۇجاتتارىنىڭ جوقتىعىنان نەمەسە تاسقىن سۋ كەزىندە جوعالىپ سۋعا اعىپ كەتكەنىنەن تۋىندايدى.
ايتەۋىر كوڭىلگە مەدەۋ تۇتارلىق ماسەلە وسى جاعىمسىز جايتتى ەسكەرگەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار «قولعانات اقتوبە» قوعامدىق قورى ارقىلى ولارعا ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋ جونىندە شەشىم قابىلداپتى. سونىڭ ناتيجەسىندە 585 وتباسىعا جالپى سوماسى 61,6 ميلليون تەڭگە كولەمىندە ماتەريالدىق قولداۋ جاسالعان.
تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە