حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ بەكىتكەن ءتارتىبى بويىنشا «استانا ەكسپو-2017» حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن وتكىزۋگە بەلگىلەنگەن
93 كۇننىڭ 73 كۇنى وتە شىقتى. وسى ۋاقىت ىشىندە «ۇلتتىق جوباعا» دەگەن ەگەمەن ەلدىڭ ۇكىلەگەن ءۇمىتى اقتالدى ما, بۇكىلالەمدىك جەتىستىكتەر كورمەسىنىڭ قوس عاسىرعا تاقاۋ شەجىرەسىندە وتكەن كورمەلەر كەرۋەنىندە «استانا ەكسپو-2017»-ءنىڭ الار ورنى قانداي دەگەن سۇراقتارعا الدىن-الا جاۋاپ ىزدەۋىمىز دە زاڭدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ جاڭا ءداۋىرىنىڭ العاشقى كۇنى» اتتى ماقالاسىندا «ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن استانادا وتكىزۋ تۋرالى قابىلدانعان شەشىم بۇل سامميتتەن دە اسا زور ءىرى وقيعاعا اينالدى. ءبىز ءالى وسى جەڭىسىمىزدىڭ اسا زور ماڭىزىن سەزىنىپ بولعان جوقپىز. كورمە وتەتىن ەلدى شىن مانىندە بۇكىل الەم تاڭدادى. قازاقستان ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىسكە جەتتى. بۇل – بۇكىل پلانەتانىڭ تانۋى مەن سەنىمى», دەپ اتاپ كورسەتتى. «بۇل – بۇكىل پلانەتانىڭ تانۋى مەن سەنىمى», قانداي كورەگەندىكپەن ايتىلعان ءدال تۇجىرىم. كورمە جۇمىسىنىڭ وتكەن ەكى ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, مۇندا الەمنىڭ 106 مەملەكەتىنىڭ جوعارى لاۋازىمدى قوناقتارى كەلىپتى. ونىڭ ىشىندە 19 مەملەكەت باسشىسى, 16 پرەمەر-مينيستر مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى, 11 پارلامەنت جەتەكشىلەرى مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى, 60 مينيستر مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى بار. ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى وتكىزىلەتىن ءۇش اي مەرزىمدە كورمەگە 2 ميلليون ادام كەلەدى دەپ جوسپارلانسا, قازىردىڭ وزىندە كورمە كورەرمەندەرىنىڭ سانى 2,5 ميلليون ادامنان اسىپ جىعىلدى.
ەكسپو بۇكىلالەمدىك جەتىستىكتەر كورمەسى ءوزىنىڭ 166 جىلدىق تاريحىندا وركەنيەت شەجىرەسىنە التىن ارىپتەرمەن جازىلعان ساۋلەت ونەرىنىڭ نەبىر جاۋھارلارىن قالدىردى. ولاردىڭ ىشىندەگى لوندونداعى حرۋستال سارايى, پاريجدەگى ەيفەل مۇناراسى, الەكساندر ءىىى كوپىرى, ليون ۆوكزالى, ۆەناداعى روتوندا − الەمدەگى ەڭ ۇلكەن كۇمبەز استىنداعى پاۆيلون, مەلبۋرندەگى پاتشالىق كورمە پاۆيلونى ناق وسىنداي ماڭگىلىك ونەر ەسكەرتكىشتەرى بولىپ تابىلادى.
ارۋ استانانىڭ اسەم ارحيتەكتۋرالىق سالتاناتىنا ءسان بولىپ قوسىلعان كورمە قالاشىعىنداعى – شار تارىزدەس قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونىنىڭ عيماراتى (سفەرا) وسى الەم عاجايىپتارىنىڭ ساناتىنا قوسىلاتىن ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ مۇراسى بولىپ تابىلادى. بۇگىندە سەگىز قاباتتان تۇراتىن بۇل ساۋلەت ونەرىنىڭ وزىق نىسانىندا جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرىنىڭ جاھاندىق تەحنولوگيالارىنىڭ نەبىر وزىق ۇلگىلەرى كورىنىس تابۋدا. جەر-جەردەن كەلگەن تۋريستەردى دە قازاقستاننىڭ وسى ۇلتتىق پاۆيلونى ەرەكشە قىزىقتىرۋدا. كۇنى بۇگىنگە دەيىن «نۇر الەمدى» 900 مىڭعا تارتا تۋريست تاماشالاعان ەكەن. كورمە جۇمىسى اياقتالعانعا دەيىن بۇل پاۆيلونعا كەلەتىن تۋريستەر سانى 1 ميلليوننان اسىپ جىعىلادى دەپ مەجەلەنگەن. جاقىندا مەملەكەت باسشىسى «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى احمەتجان ەسىموۆتى قابىلداپ, 15 تامىزعا دەيىن اتقارىلعان جۇمىس قورىتىندىلارىمەن تانىستى. ەلباسى حالىقارالىق كورمەنى وتكىزۋ ەلوردانى جانە جالپى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋعا مۋلتيپليكاتيۆتىك جوعارى اسەر بەرگەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. «ەكسپو كورمەسى ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەردى. قوناقۇيلەر مەن كوپشىلىك تاماقتاناتىن ورىنداردا تۋريستەر سانى ارتتى. سول سەبەپتى ەلوردا بيۋدجەتىنە قوسىمشا قاراجات ءتۇسىپ وتىر. جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. قازاقستاننىڭ 196 كومپانياسى كورمە كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى. بۇل 200 مىڭعا جۋىق ادامدى قامتىدى. قازىر كورمە قىزمەتىن قامتاماسىز ەتەتىن 21 مىڭداي ادام جۇمىس ىستەۋدە», دەپ اتاپ كورسەتتى مەملەكەت باسشىسى. ءيا, بۇل ۇلتتىق جوبا الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس بەلەڭ العان كۇردەلى كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلدى. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن بۇل جوبا شىن مانىندەگى داعدارىسقا قارسى باعدارلاماعا اينالدى. كورمەگە دايىندىققا جانە ونىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن 200-دەن استام وتاندىق كاسىپورىن جۇمىلدىرىلدى. ەكسپو-2017 ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 50 مىڭ جۇمىس ورىنىن اشۋعا جانە ساقتاۋعا مۇمكىندىك جاسالدى. ەكسپو قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ كەزىندە وتاندىق كومپانيالار جالپى سوماسى 500 ميلليارد تەڭگەدەن استام جۇمىس جانە قىزمەت كورسەتۋ كولەمىن اتقارعان ەكەن.
ەلوردادا جوعارى ۇيىمشىلدىقپەن ءوتىپ جاتقان كورمە شارالارى اياسىندا كەلەتىن قوناقتارعا جوعارى دارەجەدە قالتقىسىز قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەلەرى دە جان-جاقتى ويلاستىرىلدى. استانا حالىقارالىق اۋەجايىنداعى جاڭا تەرمينالدىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, اۋەجايدىڭ جولاۋشىلاردى وتكىزۋ مۇمكىندىگى قازىر 7,6 ميلليون ادامعا ارتتى. سونىمەن بىرگە, جىلىنا 9 ميلليون جولاۋشىعا جوعارى ساپالى قىزمەت كورسەتەتىن جاڭا تەمىر جول ۆوكزالى دا ەل يگىلىگىنە بەرىلدى. بۇگىندە ەلوردادا 180-نەن استام قوناقۇي مەن 40-قا تارتا حوستەل جۇمىس ىستەيدى. 2017 جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا حالىققا تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتەتىن شاعىن جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ تابىسى ەسەلەي ارتتى. بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا تەك قوناقۇيلەر مەن قوعامدىق تاماقتاندىرۋ ورىندارىنىڭ عانا تابىسى رەكوردتىق 17,5 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى. بۇل 2016 جىلعى سايكەس مەرزىمنىڭ كورسەتكىشىنەن 2 ەسەدەن استام جوعارى. وسى مەرزىم ىشىندە ءىرى مەيرامحانالار مەن قوناقۇيلەردىڭ تۇسىرگەن تابىسى 14,9 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, 29,3 پايىزعا ءوستى. ءوز كەزەگىندە بۇل تابىستار ەل بيۋدجەتىنە قوماقتى پايدا اكەلدى.
تۋريزم سالاسى ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ تابىستى كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. الەمدىك تاجىريبەدە ەكونوميكاسىن تەك تۋريزممەن عانا گۇلدەندىرىپ وتىرعان ەلدەر بارشىلىق. ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى قازاقستاندى تۋريستىك الەمگە جاڭا قىرىنان تانىتاتىن جاھاندىق شارا بولعاندىعى داۋسىز. قازاقستانداعى 9 مىڭنان اسا ارحەولوگيالىق جانە تاريحي مۇرالار, 118 ايرىقشا قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار, ولاردىڭ ىشىندەگى ۇلتتىق تابيعي پاركتەر وسى كورمە ارقاسىندا الەم تۋريستەرىن قىزىقتىراتىن ورتالىقتارعا اينالدى. ەلوردادا وتەتىن كورمەگە كەلەتىن تۋريستەرگە قازاقستاندى بارىنشا كەڭىنەن تانىستىرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ ءارتۇرلى ايماقتارىنا 73 تۋريستىك باعىت اشىلدى. وسى تۋريستىك باعىتتار شەڭبەرىندە 12 ۇلتتىق تابيعي پاركتەرگە تۋريستەر اپارىلۋدا. ەكسپو-2017 كورمەسىنە كەلگەن قوناقتار ەلىمىزدىڭ شارىن, بۋراباي, قارقارالى, باياناۋىل سياقتى عاجايىپ وڭىرلەرىندە بولىپ, يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇراسىنىڭ تىزىمىنە ەنگەن قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىن, «تاڭبالى تاستاعى» جارتاسقا سالىنعان سۋرەتتەردى, «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىن تاماشالاۋدا.
ءيا, ەلىمىزدە ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ ەكونوميكامىزدى دامىتۋعا وڭ سەرپىن بەردى. ەڭ باستىسى, ەلورداداعى ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ قازىردىڭ وزىندە جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق توڭكەرىستىڭ وزىق تەحنولوگيالارى پاش ەتىلگەن تاريحي الاڭعا اينالعانى اقيقات. ادامزات ءۇشىن ءارى مول, ءارى ارزان ەنەرگەتيكا كوزىن اشاتىن بۇل توڭكەرىس ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ پاۆيلوندارىنداعى وزىق جوبالار مەن جاڭا تەحنولوگيالار تۇرىندە استانادان باستاۋ الدى. ەندىگى ماقسات ەلىمىزگە ءوز اياعىمەن كەلگەن جاھاندىق جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ تىڭ تەحنولوگيالارىن ەل يگىلىگىنە, ەرتەڭگى ۇرپاق ىرىزدىعىنا جاراتا ءبىلۋ.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»