مىسال ءۇشىن ايتار بولساق, سوڭعى جىلدارى ءارتۇرلى تويلار وتكىزۋدىڭ پايدالى-پايداسىز جاقتارى جونىندە ءجيى-ءجيى اڭگىمەلەر ايتىلىپ, ونىڭ ءوزى توك-شوۋلاردىڭ دا تاقىرىپتارىنا شىعىپ قالىپ ءجۇر. شىنىن ايتۋ كەرەك, بۇل ءوزى قازاق حالقى ءۇشىن كەرەكتى تاقىرىپ. ويتكەنى, بۇگىندە ءبىزدىڭ قانداستارىمىز نەگىزىنەن ەكى شارۋامەن عانا شىنداپ اينالىسادى. ولاردىڭ العاشقىسى – ۇيگە ەۋروجوندەۋ جاساۋ بولسا, ەكىنشىسى – توي وتكىزۋ. وسى تۇرعىدان كەلگەندە توي ماسەلەسىنىڭ ءبىزدىڭ اعايىندار ءۇشىن كوكەيكەستى ەكەنىنە ەشكىم دە تالاس تۋعىزا المايدى.
بۇرىنىراقتا وتكەن توك-شوۋلاردىڭ بىرىندە وسى تاقىرىپ كۇن تارتىبىنە شىعارىلدى. حابارعا قاتىسۋشىلار ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالىپ-اق جاتتى. ىشتەرىندە قيسىندىلارى دا جوق ەمەس. بىراق ءبارىبىر تاقىرىپتىڭ ءمانى اشىلمادى, ماسەلە تۇسىنىكسىزدەۋ كۇيىندە قالا بەردى. سوندىقتان دا شىعار, باستان-اياق قاراپ شىققاندا وسى تەلەحابارعا قاتىسقان ءبىر جاس قىزدىڭ «توي وتكىزەمىن, ويتكەنى, ول مەنىڭ ومىردەگى جالعىز قىزىعىم...» دەگەن سياقتى سوزدەرى عانا ەسىمدە قالىپتى. اڭگىمە ارقاۋىنا اينالعان تاقىرىپتىڭ تارقاۋى دا وسى بولعان سىڭايلى.
ارينە, ءوزىمىز دە جۋرناليست بولعاننان كەيىن, قانداي دا بولماسىن توك-شوۋدىڭ قوزعالىپ وتىرعان تاقىرىپتىڭ اقيقاتىنا جەتۋ ماقساتىن كوزدەمەيتىنىن, ونىڭ مۇمكىن دە ەمەس ەكەنىن, توك-شوۋلاردىڭ مىندەتى قىزعىلىقتى ماسەلەلەردى اڭگىمە توركىنىنە اينالدىرۋ ارقىلى كورەرمەندەر تارتىپ, ءوز رەيتينگىن كوتەرۋ ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. دەگەنمەن, سونىڭ وزىندە دە اڭگىمەنى قىزدىرا, حاباردى قىزىقتى ەتە ءتۇسۋ ءۇشىن دە قوزعالعان تاقىرىپقا قاتىستى كەيبىر وزەكتى دەگەن جايتتاردى تىلگە تيەك ەتە كەتكەننىڭ ەش ارتىقتىعى بولماس ەدى. ايتالىق, جاڭاعى قىز بالا ءۇشىن ومىردە توي وتكىزۋدەن وزگە ماقسات جوق پا, شاشىلىپ-شابىلىپ وتكىزگەن توي جاستاردىڭ بولاشاعىنا وڭ اسەرىن تيگىزە الا ما, ودان ولاردىڭ ءبىلىمى مەن بىلىگى ارتا ما, بالكىم تويعا جۇمساعان اقشانى باسقا ءبىر پايدالىراق ىسكە جۇمساعان ورىندى شىعار دەگەن سياقتى اڭگىمەلەر قوزعالسا, توك-شوۋدىڭ تارتىمدىلىعى ارتا تۇسەر مە ەدى, قايتەر ەدى؟ ءبىز بۇل جەردە اتا-انانىڭ تويدى بالا ءۇشىن ەمەس, وزدەرىنىڭ اتىن شىعارۋ ءۇشىن, ماقتانشىلىق ءۇشىن عانا وتكىزەتىنىن ايتىپ وتىرعان جوقپىز. بايقاساڭىزدار, شاقىرۋ بيلەتتەرىندە كوبىنە-كوپ جاس جۇبايلاردىڭ ەمەس, ولاردىڭ اكە-شەشەلەرىنىڭ اتى-جوندەرى تۇرادى جانە «بالامىز بالەنشەنىڭ ۇيلەنۋ تويىنا شاقىرامىز» دەپ جازىلادى. بۇرىنعى كەزدەرى شاقىرۋ بيلەتتەرىندە جاس جۇبايلاردىڭ وزدەرىنىڭ اتى-جوندەرى تۇراتىن جانە تويعا دا وزدەرى شاقىراتىن.
تاعى ءبىر توك-شوۋدا ەكى بولمەلى پاتەردە ۇيلەنگەن بالاسىمەن بىرگە تۇرىپ جاتقان اكە تۋرالى اڭگىمە بولدى. بۇل رەتتە دە ماسەلەنىڭ توقەتەرى ايتىلمادى. قايتا, بالالارىمەن سىيىسۋلارىنىڭ قيىنعا سوعىپ تۇرعانىن, ءوزىنىڭ جەكە تۇرعىسى كەلەتىنىن ءبىلدىرۋ ارقىلى اكە پروبلەمانى شەشۋ جولىن كورسەتكەندەي بولسا دا, توك-شوۋعا قاتىسۋشىلار ءار نارسەنىڭ باسىن ءبىر شالىپ, كەسىمدى ءسوز ايتىپ, ناقتى بايلام جاساي العان جوق. شىندىعىندا, قازىرگى ءححى عاسىردا اياداي عانا ەكى بولمەدە بالا-شاعاسى بار وتباسىمەن بىرگە 60-تان اسقان ادامنىڭ تۇرۋى قانشالىقتى دۇرىس؟ قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ ءومىر ءسۇرۋدىڭ ۇلكەن كىسىنىڭ ءوزى ءۇشىن دە, جاس وتباسى ءۇشىن دە كوپتەگەن قولايسىزدىقتار تۋعىزاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ەگەر تۇرىپ جاتقاندارى كەڭ سارايداي كوتتەدج نەمەسە 4-5 بولمەلى پاتەر بولسا ءبىر ءسارى. سوندىقتان بۇل جەردە اكەنى دە, اكەسىمەن سىيىسپاي جاتقان بالا مەن كەلىندى دە كىنالاۋدىڭ ەش رەتى جوق. شەشىم باسقا جاقتا بولۋى ءتيىس.
مەن ءوزىم كورگەن جانە ەستە قالعان مىسالداردى عانا كەلتىرىپ وتىرمىن. توك-شوۋ قىزعىلىقتى بولۋى ءۇشىن وندا ءتۇرلى-ءتۇرلى, كەيدە ءتىپتى, قاراما-قايشى پىكىرلەر ايتىلۋى دا زاڭدى. ەگەر ولاردا كۇن تارتىبىندە تۇرعان وتكىر ماسەلەلەر قوزعالىپ, شەشۋ جولدارى كورسەتىلىپ جاتسا, تىپتەن قۇبا-قۇپ. راس, توك-شوۋدا ايتىلدى ەكەن دەپ ءبىزدىڭ ونى بۇلجىتپاي ورىنداي قويمايتىنىمىز دا اقيقات. سوندا دا بولسا شىندىق حالىق ءۇشىن پايدالى. ال, ول شىندىقتى ايتۋعا كەيبىرەۋلەردىڭ ءتىل بايلىعى جەتكەنىمەن, ومىرلىك تاجىريبەسى جەتپەي جاتادى. قازاق ءتىلدى توك-شوۋلارعا قاتىسۋشىلار قاراسىنىڭ از بولۋىنىڭ سىرى دا وسىندا جاتسا كەرەك.
ءبىزدىڭ ماقساتىمىز وسىنداي يگى باستامانى قولعا الىپ, كورەرمەندەر ءىلتيپاتىنا بولەنىپ جۇرگەن ارىپتەستەرىمىزدى سىناۋ ەمەس. كەرىسىنشە, ولارعا ەڭبەكتەرى ءۇشىن راحمەت ايتا وتىرىپ, تەك سول توك-شوۋلارى مازمۇندىراق ءوتىپ, ءوز كورەرمەندەرىنىڭ قاتارىن كوبەيتە تۇسسە ەكەن دەگەن تىلەك.
سەيفوللا شايىنعازى, «ەگەمەن قازاقستان»