دوستىقتى دارىپتەگەن, تۋىستى باۋىر ەتكەن سابانتوي

سابانتوي مەرەكەسىنە قاتىسۋ ءۇشىن قوستانايعا تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پر­ە­زيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆ كەلدى. مار­تەبەلى قوناقتىڭ قوستانايداعى كۇم­بەزدى زالدا قازاقستاننىڭ بارلىق وب­لىستارىنان كەلگەن تاتار-باشقۇرت دي­اسپوراسىنىڭ, جەرگىلىكتى ەتنومادەني ور­تا­­­لىق­تار مەن زيالى قاۋىم, جۇرتشىلىق وكىل­دەرىمەن كەزدەسۋى بولدى.

كەزدەسۋدە وب­لىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ:

– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سا­ر­ابدال ۇلتتىق ساياساتى مەن قازاق پەن قا­زاقستاندىقتاردىڭ دانالىققا سۋارىلعان تو­لەرانتتىلىعى ارقاسىندا ەلىمىزدە كە­لى­سىم مەن تاتۋلىق ساقتالدى, – دەدى.

قازاق جەرىن ءوزىنىڭ كىشى وتانىنا, قۇت مە­كەنىنە اينالدىرعان تۋىس حالىقتاردىڭ ءبى­رى – تاتار مەن باشقۇرت. بۇگىندە قوستاناي وبلىسىن 16 مىڭ تاتار, 4 مىڭداي باشقۇرت جايلاپ وتىر. رەسپۋبليكادا ولاردىڭ سانى 500 مىڭداي بولادى. بۇل سانى جاعىنان رەسپۋبليكاداعى ۇلت پەن ۇلىستار اراسىندا بەسىنشى ورىن الادى دەگەن ءسوز. ولاردىڭ ءتىلىن, ونەرىن, ءداستۇرىن, ءدىنىن ساقتاۋ ءۇشىن قا­جەتتى بۇكىل جاعداي جاسالعانىنا بار­لى­عى دا كۋا.

– قازىرگىدەي ىرعاعى تىم جىلدام جا­ھان­­دانۋ زامانىندا قاي ۇلتقا دا ءتىلىن, ءداس­­تۇرىن, مادەني مۇرالارى مەن ءدىنىن ساق­تاۋ وڭايعا تۇسپەيدى. ونىڭ وزەكتىلىگىمەن تا­تارستاندا دا بەتپە-بەت كەلىپ وتىرمىز. سون­دىقتان قازاقستاندا جۇزەگە اسىپ جات­قان ىستەر ەرەكشە قۇرمەتكە, العىسقا يە دەر ەدىم, – دەدى تاتارستان پرەزيدەنتى رۋس­تام ميننيحانوۆ. ول, سونىمەن قاتار, قا­زاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا, الەم الپاۋىتتارىن مويىنداتىپ كەلە جات­قانىنا ءتانتى ەكەنىن, حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋدى جەڭىپ الۋىنىڭ ءوزى وسى ءسوزىنىڭ كۋاسى, ۇلكەن جەتىستىك ەكەنىن جەتكىزدى.

باسقوسۋدا ءسوز العان قازاقستان تاتار-باشقۇرت كونگرەسىنىڭ توراعاسى تاۋفيك كارىموۆ ەلىمىزدە تاتارستان مەن قازاقستان اراسىنداعى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەن ەكو­نوميكالىق, مادەني جانە قاراپايىم ادامي بايلانىستار تۋىسقان ەكى حالىق دوس­تىعىنىڭ نىعايا بەرۋىنە قىزمەت ەتە­تىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدە ين­تە­گراتسيالىق بايلانىستى دامىتۋ ماق­سا­تىندا جانە تۇرعىندار ءوتىنىشىن ەسكەرە كەلە «قازاقستان تەمىر جولى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسشىلىعىنا جاساعان «استانا-قازان» باعىتىندا ۆاگون تىركەۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قاجەت بولعان جاعدايدا تاتارستان پرەزيدەنتىنىڭ قولداۋىن ءوتىندى. قازاق پەن تاتار حالقىنىڭ مادەني, ءتىپتى رۋحاني بايلانىسى تۇتاس ءبىر تاريح دەسە ارتىق ەمەس. بەلگىلى كاسىپكەر-مەتسەناتتار, مۇحامەتجان سەرالين شىعارعان «ايقاپ» جۋرنالىنىڭ قارجىلىق جاعىن كوتەرگەن اعايىندى ياۋشەۆتاردىڭ پاسساجى قوستاناي قالاسىنىڭ ورتالىعىندا بۇگىنگە دەيىن تۇر.

تاۋفيك كارىموۆ تە, قوستاناي وبلىستىق تاتار-باشقۇرت ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى رينات بەكتەمىسوۆ تە وبلىس ورتالىعىنداعى مارال يشان اتىنداعى مەشىتتىڭ تاريحي قالپىنىڭ ساقتالۋىنا ىقپال كورسەتىلۋىن ءوتىندى. قوستانايداعى ىرگە تەپكەنىنە 120 جىلدان اسقان مەشىت قازاق پەن تاتار حالىقتارى اراسىنداعى رۋحاني بايلانىستىڭ, ءتۇبى ءبىر تۋىستىقتىڭ ناعىز تاريحي كورىنىسى بولىپ تابىلادى. كونەكوز قاريالار جەتكىزگەن تاريحي دەرەكتەر بويىنشا, ساۋلەتتى مەشىتتى توبىل بوي­ىنداعى قازاقتاردىڭ جيناپ بەرگەن قارجىسىنا ياۋشەۆتار قازان قالاسىنان شەبەر شاقىرىپ سالدىرعان ەكەن. وسى سال­تاناتتى باسقوسۋدا وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ كوپشىلىككە تاريحي عي­ما­راتتىڭ رەسپۋبليكالىق مۇسىلماندار باس­قار­ماسىنىڭ بالانسىندا ەكەنىن, قازىر ونى كوم­مۋنالدىق مەنشىككە كوشىرۋ جونىندەگى جۇ­مىستار ءجۇرىپ جاتقانىن, وسىدان كەيىن جون­دەۋ جۇمىستارىنا, ودان ءارى ۇستاۋعا قار­جى بولىنەتىندىگىن ايتتى.

مۇنان كەيىن تاتارستان پرەزيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆ AllurGroup توبىنا ەنەتىن «سارىارقااۆتوپروم» ماشينا جاساۋ زاۋىتىندا بولدى. وندا تاتارستاندىق قوناقتارعا وسىنداعى ماشينا قۇراستىرۋ جەلىلەرى, كونۆەيەردەن شىعىپ جاتقان برەند – JAC IEV6S ەلەكتروموبيلى كورسەتىلدى. ەلەكتروموبيلگە وتىرىپ, «سىناپ» كور­گەن­نەن كەيىن ءوزى كاسىبي اۆتوشاباندوز, سپورت شەبەرى, سپورتتىڭ وسى تۇرىنەن رەسەي جانە ەۋروپا جارىس­تا­­رىنىڭ جۇلدەگەرى رۋستام نۇرعالي ۇلى وعان جوعارى باعا بەردى. زا­ما­ناۋي كو­لىك­­تىڭ جىلدامدىعىن جانە جەڭىل باس­قا­رى­لا­تىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار, زاۋىتتىڭ قۋ­اتىنا, كەڭدىگىنە, جوعارى تەحنولوگيالار­مەن جابدىقتالعانىنا, ەلەكتروموبيل ءون­دىرىسىن يگەرگەنىنە ريزالىعىن جەتكىزدى.

كەزدەسۋدە AllurGroup ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى اندرەي لاۆرەنتەۆ رۋستام ميننيحانوۆ ارقىلى تاتارستان اۆتوموتوسپورت فەدەراتسياسىنىڭ پايدالانۋىنا ءبىر JAC IEV6S ەلەكتروموبيلىن سىيعا تارتتى. تاتارستان پرەزيدەنتى مەن AllurGroup توبىنىڭ وكىلدەرى اۆتوموبيل زاۋىتتارىنىڭ جانە ماشينا جاساۋ كلاس­تە­رىنىڭ بازالىق نەگىزى بار تاتارستان رەس­پۋب­ليكاسى مەن قازاقستاندىق اۆتوموبيل ونەركاسىبى وسى سالادا ارىپتەس بولۋعا, تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى.

سابانتوي مەرەكەسى توبىل جاعاسىندا ورنالاسقان قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى اتىنداعى دەمالىس ساياباعىندا جالعاسىن تاپتى. سابانتوي – تەك تاتار حالقىنىڭ عانا ەمەس, قازاقستاندى جاي­لا­عان, قوستانايدى قۇت مەكەنىم دەپ بىلگەن بار­شانىڭ مەرەكەسى ەكەنىنە كۋا ەتتى, جي­نالعان جۇرتتا ەسەپ بولعان جوق.

قازاق جەرىندەگى ۇيىعان بىرلىك, تا­تۋلىق, دامۋ وسىندا تۇرىپ جاتقان تاتار حال­قىنىڭ وكىلدەرىنەن بىلىنەدى. ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ كەمەل ساياساتىنىڭ ار­قاسىندا مەنىڭ قانداستارىم قازاقستاندا ەش­نارسەدەن كەندە بولىپ وتىرعان جوق. ءتىلىن دە, ءدىنىن دە, ءداستۇرىن دە ساقتاۋعا تاماشا مۇمكىندىك العان. قوس حالىقتىڭ تاريحى بۇگىندە ولاردىڭ يگىلىگىنە اينالعان. قازاق توپىراعى تاتار حالقىنا نازيپ جيعانوۆ, لاتيف حاميدي سەكىلدى كومپوزيتورلاردى بەردى. اقىن عابدوللا توقاي تاتارستاندا تۋعانمەن, قازاق جەرىندە اقىن بولىپ قالىپتاستى. ءبىز قازاننان, قا­زاقستاننىڭ بارلىق شالعايىنان تا­تار-باشقۇرت باۋىرلاردى شاقىرىپ, وسى حالىقتىق مەرەكەنى وتكىزىپ وتىرعان قوس­تاناي وبلىسىنىڭ باسشىلىعىنا ال­عىسىمدى ايتامىز, – دەدى دۇنيەجۇزىلىك تا­تارلار كونگرەسى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ تو­راعاسى, تاتارستان مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى رينات زاكىروۆ.

 توبىل جاعاسىنان ورىن تەپكەن «قازاق اۋىلىندا» تاتارستان دەلەگاتسياسىنا قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرى كورسەتىلدى. قوستاناي وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ ونەرپازدارى مەن تاتارستاننان كەلگەن «اقەدىل» ءان-بي ءانسامبلى توبىل جاعاسىن ءان مەن كۇيگە بولەدى. سونىمەن قاتار, اح­تانىش اۋدانى دايىنداپ اكەلگەن «تاتار اۋىلىنان» قوستانايلىقتار تاتار حالقىنىڭ ءداستۇر-سالتىنا, ونەرىنە قانىق بولدى. «قازاق اۋىلىندا» تاتارلاردى دومبىرانى سويلەتكەن ءانشى-جىرشىلار قارسى السا, «تاتار اۋىلىندا» تاتار اۋەندەرىن توككەن گارمون ساندۋعاشتاي سايرادى.

– تاتارستان مەن قوستاناي وبلىسى ەكونوميكالىق, مادەني بايلانىس ورناتتى. تاتارستان قاي سالا بولسىن دامۋ جاعىنان رەسەي ايماقتارىنىڭ ىشىندە كوش باستاپ كەلەدى. وسىدان ءبىر جىل بۇرىن رۋستام نۇرعالي ۇلى ءبىزدىڭ ەلباسىمىزبەن كەزدەسكەندە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «رەسەيمەن قالاي بولساق, تاتارستانمەن دە سونداي جا­قىن, جىلى قارىم-قاتىناستامىز. تاتار مەن قازاق حالقىن تاريحىمىز, ءتىلىمىز, سالت-ءداستۇرىمىز بايلانىستىرادى» دەگەن بو­لاتىن. ءبىز بۇگىن ەكى جاقتى كەلىسىمدەر جا­سادىق, بىرقاتار كاسىپورىندا بولدىق, ەكى ەل ايماقتارىنىڭ ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋىن ءسوز ەتتىك, – دەدى وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ.

سابانتوي قىزىعى كۇنى بويى جالعاستى. تاتار-باشقۇرت حالىقتارىنىڭ ۇلتتىق ويىندارى كورسەتىلدى. تاتارلاردىڭ ۇلتتىق سپورتى كورەشتان جارىستا تۇيە پالۋان اتانعان قوستانايلىق ەرجان قابيبۋللينگە تاتارستان پرەزيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆ ءوز قولىنان تەمىر تۇلپاردىڭ كىلتىن ۇستاتتى. ءسان-سالتاناتى بارىنشا اسەم سابانتوي الىستى جاقىن, تۋىستى باۋىر ەتكەندەي, دوستىقتىڭ ءجىبىن شيراتا تۇسكەندەي بولدى.

ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»

قوستاناي