تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلىنا قىسقاشا شولۋ جاساساق, ەلىمىز بۇعان دەيىن جاڭعىرۋدىڭ ەكى كەزەڭىن ءساتتى اياقتادى. ءبىرىنشى جاڭعىرۋ كەزەڭى سوڭعى شيرەك عاسىردىڭ العاشقى جىلدارىن قامتيدى. بۇل جىلدارى قازاقستاننىڭ الەمدىك قوعامداستىق الدىندا تاۋەلسىز ەل رەتىندە تانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى تولىق اتقارىلدى. سونداي-اق, وسى كەزەڭدە ەلىمىز دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارعا بەت بۇرىپ, جوسپارلى ەكونوميكادان نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشتى. ال مەملەكەتىمىزدىڭ ەكىنشى جاڭعىرۋىن ءسوز ەتكەندە 1996-2012 جىلدار ارالىعىنداعى اتقارىلعان قىرۋار جۇمىستار ەسكە تۇسەدى. بۇل ارالىقتا تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىم قامتاماسىز ەتىلىپ, قازاقستان الەمدىك دامىعان باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا كىردى. سونىمەن بىرگە, الەمدىك ەكى ءىرى داعدارىستان امان ءوتىپ, جاس مەملەكەتىمىز ءوزىنىڭ الەۋەتىن كورسەتە ءبىلدى جانە «قازاقستان-2030» باعدارلاماسى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى. ەندىگى كەزەكتە ەلباسى تاپسىرماسىمەن ەل الدىنا ءۇشىنشى جاڭعىرۋ مىندەتتەرى قويىلىپ وتىر. بۇل مىندەتتەردە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ جانە قازاقستاننىڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا جول اشاتىن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جاڭا ۇلگىسىن قۇرۋ كوزدەلگەن. وسى ورايدا ەلباسى: «مەن قازاقستان حالقىنا جاڭا ءداۋىر قارساڭىندا ءسوز ارناپ وتىرمىن. ەلىمىز ءوزىنىڭ 25 جىلدىق دامۋ كەزەڭىنەن ابىرويمەن ءوتتى. ءبىز ەلىمىزدى ماقتان تۇتامىز. تابىستارىمىز بەن جەتىستىكتەرىمىز تۋرالى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىندا اتاپ وتتىك. ولاردى بۇكىل الەم بىلەدى جانە جوعارى باعالايدى. 2017 جىلدىڭ باسىنان باستاپ قازاقستان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەسى بولدى. بيىل استانادا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى وتەدى. مۇنداي وتە ماڭىزدى الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىس-شارانى ءبىز تمد جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ وتكىزەمىز. وسىنىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەنادا جوعارى بەدەلگە يە بولعانىن جانە ساياساتىمىزدىڭ دۇرىستىعىن كورسەتەدى. قازاقستان 2050 جىلعا قاراي الەمدەگى ەڭ الدىڭعى قاتارلى 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءتيىس. ءبىز وسى ماقساتقا قاراي تاباندىلىقپەن ىلگەرىلەي بەرەمىز», دەگەن بولاتىن. قازىرگى تاڭدا قازاقستان داعدارىسقا قاراماستان, جان-جاقتى دامىپ كەلەدى. اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعىنا بارىنشا كوڭىل بولىنۋدە. سوڭعى ۋاقىتتا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ اۋىل شارۋاشىلىعىن كەشەندى تۇردە دامىتپايىنشا ءىس ىلگەرى باسپايتىنىن ءجيى قاپەرگە سالىپ ءجۇر. پرەزيدەنتىمىز 2009 جىلعى اقپان ايىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا بارعان ساپارىندا قازىر جۇمىستى قالادان ەمەس, اۋىلدان ىزدەۋ كەرەكتىگىن, داعدارىس جاعدايىندا ءبىزدى اسىرايتىن اۋىل ەكەنىن اشىق ايتقان-دى. اۋىلدا جۇمىس بول- ۋى ءۇشىن جەكە شارۋاشىلىقتاردى, شارۋا قوجالىقتارىن بىرىكتىرۋ قاجەت. بۇل تۇرعىدا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تاپسىرمالار بەرىلۋدە. بىزدە «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى بار. وسى باعدارلاما ارقىلى ورالمان اعايىنداردى قوستاناي وبلىسىنىڭ ارقالىق, امانگەلدى, جانگەلدين اۋداندارىنا توپتاستىرسا جاقسى بولار ەدى. وسى اۋداندارداعى ەگىستىك جانە جايىلىمدىق جەرلەر يگەرىلسە, حالىقتىڭ ءوزىن-ءوزى اسىراۋعا كەڭ جول اشىلار ەدى. امانگەلدى, جانگەلدين اۋداندارىندا ەگىن كولەمى از, ونەركاسىبى جوق. مۇنداعى اۋىل تۇرعىندارى بىرىڭعاي مالمەن كۇن كورىپ وتىر. سوندىقتان وسى ەكى اۋدانعا ۇكىمەت كوڭىل اۋدارسا دۇرىس بولار ەدى. تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ بارلىق دارەجەدەگى اكىمدەردىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتى بولۋى كەرەك. اۋىلدى كوركەيتۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك قولداۋدان بولەك, ىسكەر ۇيىمداستىرۋشىلار, قابىلەتتى, اقىلدى جاستار كوپ بولۋى ءتيىس. تاعى ءبىر جايت, بۇرىنعى جىلدارى, ياعني قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى تومەن كەزدە حالىقتىڭ جاعدايىن كوتەرۋ ءۇشىن «اتاۋلى كومەك» دەگەن قاراستىرىلدى. جالقاۋلار بۇل اتاۋلى كومەكتى كۇنكورىستىڭ ەڭ وڭاي جولى دەپ قابىلداپ, ۇسىنعان جۇمىسقا بارماي, وسى جاردەمدى الۋعا ۇمتىلدى. قازىر بۇل ماسەلە رەتتەلىپ, اتالعان كومەك ءتيىستى ادامدارعا عانا بەرىلەتىن بولدى. بۇگىندە رەسپۋبليكامىز بويىنشا كوپتەگەن جۇمىس ورنى اشىلىپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ تولىق قولعا الىندى. دەگەنمەن, اۋىلدىق جەرلەردەگى شارۋا قوجالىقتارىنا جۇمىس كۇشى جەتپەي جاتىر. اۋىل شارۋاشىلىعىنا جەرگىلىكتى ادامداردى بەيىمدەمەسە, جۇمىسسىزدار سانى كوبەيىپ, جالقاۋلار مەملەكەت ەسەبىنەن كۇن كورۋگە داعدىلانىپ الادى. وسى ورايدا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جىلىنا قانشا جۇمىس ورنى اشىلعانىن, قانداي سالالاردا جۇمىسشى-ماماندار تاپشى ەكەنىن انىقتاپ, بۇل تۇرعىداعى ناقتى دەرەكتەردى جاريالاپ وتىرسا, قانەكي. وسى مالىمەتتەر بويىنشا ناقتى شارالار قولعا الىنىپ, جۇمىسسىزداردى شارۋاشىلىققا بەيىمدەسە, جۇمىسسىزدار ءۇشىن بەرىلىپ جاتقان اقشا الەۋمەتتىك ماسەلەگە جۇمسالسا دەيمىن. قىسقاسى, «اتاۋلى كومەكتى», ياعني جۇمىسسىزدارعا بولىنەتىن قاراجاتتاردى ناقتى باقىلاۋعا السا, وتە ورىندى بولار ەدى. بيىل ءبىزدىڭ جانگەلدين اۋدانىندا سۋ ماسەلەسىن رەتتەتۋ قولعا الىندى. ناتيجەسىندە اقشىعاناق, قاراسۋ اۋىلدارىنا سۋ تۇشىتقىش قوندىرعى ورناتىلدى. وتكەن جىلى امانگەلدى, جانگەلدين اۋداندارىندا قىستا قار تازالايتىن, جول جوندەيتىن ارناۋلى جول مەكەمەسىن اشتى. ال سۋ ماسەلەسىنە كەلەتىن بولساق, رەسپۋليكالىق بيۋدجەتتەن جاركول اۋىلىنا 42 000 573 تەڭگە, تورعاي سەلوسىنا 89 000 590 تەڭگە, كوكالات اۋىلىنا 79 000 277 تەڭگە, ساعا اۋىلىنا 3 000 500 تەڭگە ءبولىندى. ونىڭ سىرتىندا كوكالات, كولقامىس اۋىلدارىنىڭ اراسىنا كوتەرمە جول سالۋعا 311 000 238 تەڭگە ءبولىنىپ, جوباسى جاسالىپ, مەملەكەتتىك ساراپتامادان ءوتتى. جول سالۋ قاراجاتىن وبلىستان, رەسپۋبليكادان كۇتىپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار, اۋدان ورتالىعى – تورعاي اۋىلىندا 30 ءۇي حالىقتىڭ يگىلىگىنە بەرىلدى. ارقالىق قالاسىندا ەت كومبيناتى سالىنباق. كەلەشەكتە شارۋا قوجالىقتارى, جاڭادان قۇرىلاتىن كووپەراتيۆتەر, اۋىلداعى اعايىندار قولدارىنداعى مالدارىن وسى ەت كومبيناتىنا وتكىزەتىن بولادى. بۇل جۇمىسقا ارقالىق قالاسىنداعى «اليۋمينقۇرىلىس» جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى اباي مۇقانوۆ كىرىسىپ كەتتى. بۇدان بولەك, سوڭعى كەزەڭدەردە وبلىس كولەمىندە الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە كوپ كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. ارقالىق قالاسىنىڭ بۇگىندە تىنىسى اشىلىپ, كوشەلەرى اباتتاندىرىلۋ ۇستىندە. تورعاي ءوڭىرىن وبلىسپەن بايلانىستىراتىن اۋليەكول-جالداما تاس جولىن جوندەۋگە قاراجات ءبولىندى. ودان باسقا, وبلىس ىشىندە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس از ەمەس. وسى اتقارىلعان جۇمىستار جونىندە وبلىس باسشىسى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ حالىقپەن كەزدەسۋىندە حاباردار ەتىپ وتىرادى. وسى ارادا ايتا كەتەيىن, وڭتۇستىك وبلىستارعا قاراعاندا سولتۇستىك وبلىستاردا حالىق سيرەك ورنالاسقان. ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وبلىستارىنان قونىس اۋدارعان اعايىنداردى قوستاناي وبلىسىنىڭ جانگەلدين, امانكەلدى مەن ارقالىق اۋداندارىنا ورنالاستىرسا وتە دۇرىس بولار ەدى. وڭتۇستىكتەگى اعايىندار بىزدەن گورى باۋ-باقشا سالۋعا بەيىمدەلگەن. ولار كوپتەپ كەلسە, سولتۇستىكتىڭ حالقىنا ءوز تاجىريبەلەرىن ۇيرەتەر ەدى. ناتيجەسىندە, قانشاما يگەرىلمەي جاتقان جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋعا جول اشىلادى. باتىر اعامىز قاسىم قايسەنوۆپەن 1978 جىلى سارىاعاش شيپاجايىندا بىرگە دەمالعانىم بار. سول كەزدە ءبىر اڭگىمە بارىسىندا ول كىسى «تورعاي وڭىرىندەگى ەلدى مەكەندەردىڭ اراسى وتە قاشىق ورنالاسقان ەكەن, قالاي اداسىپ كەتپەيسىزدەر؟» دەپ ەدى. سوندا مەن «وسكەن جەرىمىزگە ۇيرەنگەن حالىقپىز, اداسپايمىز», دەپ ريزاشىلىقپەن جاۋاپ بەرگەن بولاتىنمىن. بۇل ەستەلىكتى ايتۋداعى سەبەبىم, ەلىمىزدىڭ حالىق تىعىز ورنالاسقان ايماقتارىنداعى اعايىنداردى حالىق سانى از, ەلدى مەكەندەرىنىڭ اراسى قاشىق سولتۇستىك وبلىستارعا كوپتەپ تارتساق دەگەن ويىمدى جەتكىزۋ. وڭىردە اتقارىلىپ جاتقان يگىلىكتى ىستەر بارشىلىق. ونى حالىق كورىپ, ءبىلىپ وتىر. حالىق ەلەكتر جارىعىمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن, بايلانىس جۇيەسىندە ءمىن جوق. ءوڭىر ءباسپاسوز, راديو, تەلەديدار يگىلىكتەرىنە مۇقتاج ەمەس. ويىمدى تۇيىندەي كەلە ايتارىم, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنىڭ يگىلىگىن حالىق كورىپ وتىر. مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ وتىرعان قامقورلىقتى ءاربىر قازاقستاندىق سەزىنە بىلۋدە. اسىرەسە, شالعايداعى اۋىلداردا تۇراتىن اعايىندار وسىناۋ جاقسىلىقتاردىڭ قادىرىن ءبىلىپ, ونىڭ ءمان-ماڭىزىن تەرەڭ تۇسىنەدى. وسىندايدا «دالا – داۋلەت, اۋىل – قۇت!» ەكەنى ەرىكسىز ويعا ورالادى.
كاكىمجان كاربوزوۆ, جانگەلدين اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى قوستاناي وبلىسى