سەرىكتەستىكتىڭ سەنىمدى ۇلگىسى

فرانك-ۆالتەر شتاينمايەر گەر­مانيا پرەزيدەنتى بولعالى قازاقستانعا العاش رەت كەلىپ وتىر. بۇعان دەيىن ول وسى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارعان ەدى. بيىلعى اقپان ايىندا وتكەن سايلاۋدا فرانك-ۆالتەر شتاينمايەر سايلاۋشىلار داۋىسىنىڭ جارتىسىنان كوبىن جيناپ, وسى ەلدىڭ 12-ءشى پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى.  كەزدەسۋ بارىسىندا قازاقستان پرە­زي­دەنتى ونى جاڭا قىزمەتىمەن قۇتتىقتادى. – سىزبەن بۇرىننان جاقسى تانىسپىز. سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولعان كەزىڭىزدە دە ەكى ەلدىڭ بايلانىسىن نىعايتاتىن تالاي ماسەلەلەردى تالقىلادىق. ەندى, مىنە, پرەزيدەنت رەتىندە ەلىمىزگە كەلىپ, ەكسپو-2017 كورمەسىن ءوز كوزىڭىزبەن كو­رۋگە نيەت ەتكەنىڭىز ءۇشىن العىس بىلدىرەمىن. گەرمانيا – الەمدەگى الپاۋىت ەلدەردىڭ ءبىرى ءارى ۇلكەن ەكونوميكالىق قۋاتتى مەملەكەت. وسىنداي ءىرى مەملەكەتپەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ونىڭ سە­رىكتەسى بولعانىمىزعا قۋانىشتىمىز. ءبىز ەكىجاقتى بايلانىس­تاردى ءارى قاراي قار­قىندى دامىتۋعا مۇددەلىمىز, – دەدى ەل­باسى.  مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مەن گەرمانيا اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىس شيرەك عاسىر بويى ۇزىلمەي كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى تاڭدا ەكىجاقتى جاراسىمدى بايلانىستىڭ جاڭا باعدارلامالارى قالىپتاسقان. پرە­زي­دەنتتىڭ ايتۋىنشا, قوس مەملەكەت ارا­سىن­داعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەسى بارلىق سالا بويىنشا قارقىندى دامي تۇسپەك.  – ءسىزدىڭ ساپارىڭىز بارىسىندا ەكى ەلدىڭ بيزنەس قۇرىلىمدارىنىڭ باسىن قوس­قان ىسكەرلىك كەڭەس ءوتتى. سونىڭ اياسىندا جالپى سوماسى 1 ملرد دوللاردى قۇرايتىن 20-دان استام كەلىسىمگە قول قويىل­دى, – دەگەن مەملەكەت باسشىسى قازاق-نەمىس بايلانىسىنىڭ تەرەڭدەي تۇسە­تىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. ء وز كەزەگىندە فرانك-ۆالتەر شتاين­مايەر قازاقستان پرەزيدەنتىنە دوستىق لەبىزى ءۇشىن العىس ءبىلدىرىپ, جىلى قابىل­داۋىنا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.  – قازاقستان تۋرالى مەن جاقسى بىلەمىن. بۇرىن دا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ بارىسىندا تالاي ساپارلاپ كەلدىم. بىراق بيىلعى جىل ەرەكشە. سەبەبى, وسى جىلى قازاقستان مەن گەرمانيا اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناعانىنا 25 جىل تولىپ وتىر. وسى مەرزىم ىشىندە ەكىجاقتى بايلانىستى بەكەمدەۋگە ارنالعان قىرۋار شارۋا اتقارىلدى. قازاقستاندا ءوتىپ جاتقان ەكسپو كورمەسىنە بەلسەندى قاتىسۋىمىزدىڭ ءوزى – ەلدەرىڭىزگە دەگەن شىنايى پەيىلىمىزدىڭ كورىنىسى, – دەدى گەرمانيا پرەزيدەنتى.  ول, سونداي-اق, ەكسپو-2017 كورمە­سى­نىڭ تاقىرىبى بۇگىنگى تاڭداعى وزەكتى ماسەلە ەكەنىن ايتا كەلە, قازاقستان پرە­زيدەنتىن كورمەدەگى گەرمانيا پاۆيلونىن ارالاۋعا جانە ءوزىنىڭ رەسمي ساپارى­مەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىرعان ۇلتتىق كۇننىڭ اشىلۋىنا قاتىسۋعا شاقىردى. ەكىجاقتى كەزدەسۋدەن كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى فرانك-ۆالتەر شتاينمايەردىڭ رەسمي ساپارى­نىڭ قورىتىندىسى بويىنشا باق وكىلدەرى ءۇشىن ءباسپاسوز بريفينگىن وتكىزدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارى وكىلدەرى الدىندا سويلەگەن سوزىندە گەرمانيا پرەزي­دەن­تىنىڭ ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى ديپ­لو­ما­تيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناعا­نىنا 25 جىل تولىپ وتىرعان كەزەڭگە تۇسپا-تۇس كەلۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار ەكەنىن ايتتى. – ءبىز بۇگىندە كەڭ اۋقىمدى ساياسي ءارى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستار بويىن­شا ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك دەڭ­گەيىنە كوتەرىلدىك. مەن گەرمانيا پرەزي­دەنتىمەن قازاقستاننىڭ دامۋ ۇدە­رىس­تەرى, وڭىردەگى ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇر­عان سىرتقى ساياسي مىندەتتەر جونىندە وي ءبولىستىم. گەرمانيا – ءبىزدىڭ سە­نىمدى دوسىمىز ءارى نەگىزگى ەكونومي­كا­لىق ارىپتەسىمىز. قازاقستاندا نەمىس كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 900-دەن استام كاسىپورىن تابىستى جۇمىس ىستەۋدە, ال تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمى 4 ميلليارد دوللاردان اسىپ وتىر, – دەدى مەملەكەت باسشىسى. قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزارا قارىم-قاتىناستى تەرەڭدەتۋ جونىندەگى تۇراقتى جۇمىس وڭ قارقىنمەن دامىپ كەلە جات­قانىن اتاپ ءوتتى. – قازاقستانداعى يندۋستريالاندىرۋ ۇدەرىستەرىنە وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, گەرمانيا بيزنەسىن تارتۋ مۇمكىندىگى تالقىلاندى. شيكىزات, ونەر­كاسىپ, تەحنولوگيا سالالارىنداعى سەرىكتەستىك تۋرالى كەلىسىمدى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. جۇرگىزىلىپ جاتقان جەكەشەلەندىرۋ, كاسىبي-تەحنيكالىق مامانداردى دايارلاۋ جۇمىستارى اياسىندا ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ قاجەت, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتى اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى, كولىك-ترانزيت سالاسىنداعى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى جانداندىرۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە توقتالدى. – قازاقستاننىڭ گەوگرافيالىق تۇرعىدان وڭتايلى ورنالاسۋىن ەسكەرىپ, ءبىز جۇكتەردى قىتايدان ورتالىق ازيا ارقىلى گەرمانياعا قۇرلىقپەن جەتكىزۋ يدەياسىن ودان ءارى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن كۇش جۇمىلدىرۋعا نيەتتىمىز. قازاقستاندا ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ جونىندەگى بىرلەسكەن جوبالار ايتارلىقتاي قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىر. ۇكىمەتارالىق كوميسسيا مەن ىسكەرلىك كەڭەستىڭ تابىس­تى جۇمىسىنىڭ ماڭىزى زور. بۇگىنگى كەزدەسۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى سوماسى 1 ميلليارد دوللار بولاتىن 20-دان استام قۇجاتقا قول قويىلدى, – دەپ تۇيىندەدى مەملەكەت باسشىسى. بۇدان بولەك, نۇرسۇلتان نازارباەۆ عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋ جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالاردا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا نازار اۋداردى. – قازاقستاندا تۇراتىن مىڭداعان نەمىس قاۋىمىنىڭ گەرمانياعا كوشىپ كەتكەن نەمىستەرمەن دوستىق, تۋىستىق بايلانىستا بولۋى ماڭىزدى. حالىقارالىق ساياساتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا ەلدەرىمىزدىڭ ۇستانىمدارى ۇقساس ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. گەرمانيانىڭ جانە شتاينمايەر مىرزانىڭ جەكە قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ەۋروپالىق وداقتىڭ ورتالىق ازيا جونىندەگى 2007-2013 جىلدارعا ارنالعان العاشقى ستراتەگياسى قابىلدانىپ, ءبىزدىڭ وڭىرگە قاتىستى سۋ باستاماسى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. قازاقستاننىڭ ەۋروپالىق وداقپەن كەڭەيتىلگەن سەرىكتەستىگى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاعاندارىڭىز ءۇشىن سىزگە جانە ءسىزدىڭ ەلىڭىزگە ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان پرەزيدەنتى گەرمانيانىڭ الەمدىك ساياساتتاعى ءرولىن جوعارى باعالاپ, گامبۋرگتە وتكەن G-20 ءسامميتىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى باق وكىلدەرىنە ۋكراي­نانىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىندا جانە تاياۋ شىعىستا ورىن الىپ وتىرعان قاقتىعىسقا قاتىستى گەرمانيا پرەزي­دەنتىمەن پىكىر الماسقانىن دا ايتتى. گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تاياۋ جانە ورتا شىعىس پەن ۋكراينانىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى ماسەلەلەر جونىندە اشىق اڭگىمە بولعانىنا توقتالدى. – ديپلوماتيالىق قارىم-قاتى­ناستار ورناعان 25 جىلدىڭ ىشىندە ەلدەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ەكو­نوميكالىق ماسەلەلەرمەن عانا شەكتەلىپ قالماي, ءتۇرلى سيپاتقا يە بولدى. ەڭ الدىمەن, بۇل – قازاقستاندا بەلسەندى تۇردە قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ءتۇرلى ءبىلىم بەرۋ ينستيتۋتتارى مەن قورلار. بۇل بىرلەسە دامۋىمىزدىڭ وڭ ءۇردىسى, – دەدى  ف.-ۆ.شتاينمايەر. گەرمانيا پرەزيدەنتى قازاقستاننىڭ وڭىردەگى سىرتقى ساياسي ءرولىن جوعارى باعالادى. – قازاقستان – وڭىردەگى تۇراقتىلىق تىرەگى, وزىنە سەنىمدى مەملەكەت. ايماقتاعى بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ەلىڭىزدىڭ تابىستى دامۋىنا سەرپىن بەرۋ ءۇشىن ءسىز, پرەزيدەنت مىرزا, يادرولىق قارۋدان باس تارتتىڭىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىق كەزەڭىندە ءسىز داۋ-داماي مەن قاقتىعىستاردى ديپلوماتيالىق ادىس­تەرمەن ادىلەتتى تۇردە شەشۋدىڭ جارقىن مىسالىن كورسەتىپ, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە جاۋاپتى ارىپتەس رەتىندە دە ءوز ميسسيالارىڭىزدى اتقارىپ كەلەسىزدەر. قا­زاقستان سيريا قاقتىعىسىن رەتتەۋ ءۇشىن مۇددەلى تاراپتاردىڭ باس­قو­سۋى­نا جاعداي جاسادى, – دەدى ف.-ۆ.شتاين­مايەر. گەرمانيا پرەزيدەنتى قىتايدىڭ جاڭا جىبەك جولىن دامىتۋ باستاماسىن دا اتاپ ءوتتى. – تاريحي تۇرعىدا ينفراقۇرىلىمدىق جوبا عانا ەمەس, حالىقتار اراسىندا ما­دەني كوپىر ءرولىن اتقارعان بۇل باستاما قازىرگى ۋاقىتتا ينۆەستيتسيالىق تارتىم­دىلىق تۇرعىسىنان عانا قاراستىرىلماي, شىعىس پەن باتىستىڭ ءىس جۇزىندە ءتىل تابىسۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ۇمىتتە­نەمىز. قازاقستان قىتاي مەن باتىستىڭ اراسىندا ورنالاسقاندىقتان, ونىڭ بۇل ۇدەرىستەگى ءرولى زور بولاتىنىنا سەنىمدىمىن, – دەدى ف.-ۆ.شتاينمايەر. وسى كۇنى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ گەرمانيا فەدەرا­تيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى فرانك-ۆالتەر شتاينمايەرمەن بىرگە گەرمانيا پاۆيلونىنا باردى. قازاقستان پرەزيدەنتى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىندەگى گەرمانيانىڭ ۇلتتىق پاۆيلونىنىڭ ەكسپوزيتسيالارىن ارالاپ كورۋ بارىسىندا كولىك قۇرالدارى مەن تۇرعىن ءۇيدى جەتىلدىرۋگە قاتىستى نەمىس ونەركاسىبى مەن عىلىمى ازىرلەپ شىعارعان يننوۆاتسيالىق شەشىمدەرمەن تانىستى. ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى جەل, كۇن جانە سۋ ەلەكتر ستانسالارىنىڭ ۇلگىلەرى, ەلەكتر قۋاتىمەن قوزعالاتىن بولاشاق كولىك ەكسپوناتتارى قويىلعان «بولاشاقتىڭ كار­تاسى» جانە «بولاشاقتىڭ قالاسى» اتتى كورمە الاڭدارىن ارالاپ, «ەنەر­گە­تيكالىق شوۋ» كورسەتىلىمىن تاماشالادى.  سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ گەر­مانيا پاۆيلونىنىڭ قۇرمەتتى قوناقتار كىتابىنا قولتاڭبا قالدىردى. سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى گەر­مانيا پرەزيدەنتىنە قازاقستاننىڭ «نۇر الەم» ۇلتتىق پاۆيلونىن كورسەتتى. بۇل جەردە ەكى ەلدىڭ كوشباسشىلارى قازاقستاننىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىنا ارنالعان ينتەراكتيۆتى ەكسپوزيتسيالارمەن تانىسىپ, پاۆيلوننىڭ 8-قاباتىندا ورنالاسقان «استانا – بولاشاقتىڭ قالاسى-2050» ەكسپوزيتسياسىن كوردى. ەكسكۋرسيا سوڭىندا فرانك-ۆالتەر شتاينمايەر كورمەنىڭ قۇرمەتتى قوناق­تار كىتابىنا قولتاڭبا قالدىردى. قىمبات توقتامۇرات, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەت پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز  قىزمەتىنەن الىندى