14 قاڭتاردا ۆەنادا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى تۇراقتى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلى ەقىۇ-عا توراعالىعىنىڭ رەسمي تۇساۋكەسەرى بولىپ, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەرگە ۇندەۋى ونىڭ باستى وقيعاسىنا اينالدى. ەقىۇ ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى مۇنداي وقيعانىڭ بولماعاندىعىنان عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۇيىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىك ايماعىنداعى وسى زامانعى سىناقتار مەن قاتەرلەرگە جاسالعان تالداۋىنىڭ تەرەڭدىگى جانە بۇكىل قوعامداستىق ءۇشىن ستراتەگيالىق ءىس-قيمىل جوسپارى جونىندە شىن مانىندەگى تاريحي باعدارلامالىق ءسوزى ەلىمىزدىڭ ۇيىم ىشىندەگى “قارىم-قاتىناستار ەكولوگياسىن” قالپىنا كەلتىرۋگە, ەقىۇ-نىڭ بەلگىلى ءبىر داعدارىسىنا سوقتىرعان قاساڭدىقتار مەن قاتە تۇسىنىكتەردى, سەنىمسىزدىكتەر مەن كۇماندانۋشىلىقتى وزگەرتۋگە دەگەن بەرىك ۇمتىلىسىن كورسەتىپ بەردى. قانات ساۋداباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى. قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ تۇراقتى وكىلدەرى اتاپ وتكەنىندەي, قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ ايرىقشا جىگەرلىلىگى مەن ماقساتكەرلىگى ۇيىمدى جاڭارتۋعا قۋاتتى سەرپىن بەرىپ, ونىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندەگى كەڭىستىكتە ارىپتەستىكتىڭ جاڭا كەزەڭىن باستاۋ ءۇشىن ۇجىمدىق كۇش-جىگەردىڭ پەرسپەكتيۆالارىن تۋىنداتتى. توراعالىق ەتۋشى مەملەكەت پرەزيدەنتىنىڭ بۇكىل الەم ءۇشىن كۇردەلى كەزەڭدەگى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ميسسياسى باعدارلاماسىنىڭ باسىمدىقتارى جانە ول ميسسيانىڭ قالاي اتقارىلاتىنى باياندالعان ۇندەۋى قازاقستان ءوز ميسسياسىنا ارتىپ وتىرعان جاۋاپكەرشىلىك پەن ءمان-ماڭىزدى تاعى دا اتاپ كورسەتتى. ەۋروپا وداعى اتىنان يسپانيا دەلەگاتسياسىنىڭ, رەسەي, اقش, نورۆەگيا, تۇركيا, ۆاتيكان, كانادا, شۆەيتساريا, قىرعىزستان, تاجىكستان, تۇركىمەنستان, ءازىربايجان, بەلارۋس, ارمەنيا, ليتۆا, گرەكيا دەلەگاتسيالارىنىڭ, سونداي-اق ەقىۇ-نىڭ ازيالىق جانە جەرورتاتەڭىزدىك ارىپتەستەرىنىڭ رەسمي مالىمدەۋلەرىندە مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان ۇيىمنىڭ جۇيەلىك پروبلەمالارىن ەڭسەرۋدىڭ جانە وسىناۋ بىرەگەي ينستيتۋتتى ودان ءارى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىنا قولداۋ ءبىلدىرىلدى. ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز ەقىۇ ءسامميتىن شاقىرۋ جونىندەگى ن.ءا.نازارباەۆ باستاماسىنىڭ دەركەزدىلىگىن جانە وزەكتىلىگىن, بۇل سامميت ونىڭ جاۋاپكەرشىلىك وڭىرىندەگى جاڭا سىناقتار مەن قاتەرلەرگە تيىسىنشە جاۋاپ بەرىپ, ۇيىمدى بۇگىنگى ناقتىلىققا بەيىمدەي الاتىنىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىنىڭ رەسمي تۇساۋكەسەرى جاھاندىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ نەگىزگى جاڭالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالىپ, زور ۇندەستىك تۋعىزدى. ءAssocىated Press, Agence France Presse, Reuters, BBC, Euronews سەكىلدى جەتەكشى الەمدىك اقپارات اگەنتتىكتەرى, سونداي-اق اقش-تىڭ, رەسەيدىڭ, ۇلىبريتانيانىڭ, فرانتسيانىڭ, گەرمانيانىڭ, يسپانيانىڭ, اۆستريانىڭ جانە باسقا ەلدەردىڭ نەگىزگى باق-تارى ءوز ماتەريالدارىن قازاقستان تاقىرىبىنا ارنادى. ولاردىڭ حابارلارىنىڭ نەگىزگى ءمانى وسى زامانعى الەمدە قازاقستاننىڭ جانە ونىڭ كوشباسشىسىنىڭ الدەقايدا وسە تۇسكەن ءرولىن, العاشقى كۇننەن باستاپ بۇكىل الداعى ميسسياسىنا وپتيميزم بەرگەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىنان جوعارى ناتيجەلەر كۇتەتىنىن مويىنداۋعا ساياتىن ەدى. * * * قازاقستان مەملەكەتىنىڭ باسشىسى “ەقىۇ توراعالىعى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تەك سىرتقى ساياسي تابىس قانا ەمەس, جالپىۇلتتىق اۋقىمداعى قۇندىلىق رەتىندە” قابىلداناتىنىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسىناۋ تۇجىرىمدى تىركەستە توراعالىق ەتۋگە دەگەن ءبىزدىڭ بۇكىل ۇمتىلىسىمىزدى جانە ونىڭ قازاقستان قوعامى مەن مەملەكەتى ءۇشىن تاريحي ماڭىزىن ناقتى بەينەلەپ بەردى. 2003 جىلى وسىناۋ بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ساياسي كوشباسشىلىعىن قابىلداۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن جاريا ەتكەن قازاقستان ەقىۇ جاۋاپكەرشىلىگىندەگى بۇكىل اۋقىمدى كەڭىستىكتە تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرىن جالعاستىرۋ ازىرلىگىن كورسەتتى. ءبىزدىڭ مالىمدەۋىمىز سونداي-اق ەلدىڭ بولاشاق دامۋىنا قاتىستى قازاقستان قوعامىنداعى كونسەنسۋستى تانىتىپ, قوعامدى ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋدى دايەكتىلىكپەن ىسكە اسىرۋعا دەگەن ءبىزدىڭ قۇلشىنىسىمىزدى بەينەلەپ بەردى. بۇل وسىناۋ ۇيىمنىڭ “قىرعي-قاباق سوعىستى” تۋىنداتقان قاساڭدىقتارعا قاراعاندا ءبىر كەم ەمەس سىرەسىپ قالعان داستۇرلەرى مەن پراكتيكاسىنا قارسى بولۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە قازاقستاننىڭ كەمەلدىگىنە, ونىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ دەڭگەيىنە سىناق تا بولدى. بۇگىندە ءبىز قازاقستاننىڭ وسىناۋ سىننان لايىقتى وتكەنىن ماقتانىشپەن ايتامىز – 2007 جىلعى جەلتوقساندا مادريدتە ەقىۇ-عا قاتىسۋشى بارلىق 56 مەملەكەت وسىناۋ ۇيىمعا 2010 جىلعى ءبىزدىڭ توراعالىعىمىز تۋرالى تاريحي شەشىمدى ءبىراۋىزدان قابىلدادى. وسىلايشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى الەمدەگى اسا ءىرى وڭىرلىك قۇرىلىمعا جەتەكشىلىك ەتەتىن “ۆەنادان شىعىسقا قاراي” العاشقى ەلگە, تۇركى الەمىنىڭ العاشقى ەلىنە, مۇسىلمان حالقى باسىم العاشقى ەلگە اينالدى. ەقىۇ-عا توراعالىق زاڭدى تۇردە بۇكىل قازاقستان حالقىنىڭ تاريحي جەتىستىگى اتالادى, ول ەقىۇ-عا توراعالىقتىڭ باستى تىرەگى جانە نەگىزگى بەنەفيتسيارى بولا وتىرىپ, ءوزىنىڭ ەڭ جاڭا ساياسي تاريحىندا العاش رەت سۇبەلى حالىقارالىق جاريالىلىققا جانە ءوز ۇمتىلىسىندا قولداۋعا يە بولدى. مادريد شەشىمى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اسا كورنەكتى كوشباسشىلىعى مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ از عانا جىلىندا ەلىمىزدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي دامىتۋداعى ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ تابىستارىن وبەكتيۆتى مويىنداۋ جانە ولارعا بەرىلگەن جوعارى باعا بولدى. ءبىزدىڭ تانىمال جالپىۇلتتىق كوشباسشىمىزدىڭ سارابدال دا سىندارلى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان بۇرىنعى وداقتىڭ باسقالار قاتارلى بولشەگىنەن ەكونوميكالىق جاعىنان كۇشتى جانە سەرپىندى دامىپ وتىرعان دەموكراتيالىق مەملەكەتكە اينالدى. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن قازاقستاندى ورتالىق ازيانىڭ ەكونوميكالىق باسىم ەلىنە اينالدىرعان جان-جاقتى نارىقتىق وزگەرىستەر جۇرگىزىلىپ, تۇرلاۋلى ورتا تاپ قالىپتاستى, وسى زامانعى مىڭداعان وندىرىستەر قۇرىلىپ, ەلىمىزدىڭ ءوزىنىڭ اسەمدىگى جاعىنان تاڭعاجايىپ جاڭا ەلورداسى تۇرعىزىلدى. قازاقستاندا ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردىڭ ۇيلەسىمدى دامۋىنىڭ بىرەگەي ستراتەگياسى جۇزەگە اسىرىلىپ, 130-دان استام ەتنوس پەن 40-تان استام كونفەسسيانىڭ وكىلدەرىن بىرىكتىرەتىن ۇلكەن وتباسىندا بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق سەنىمدى تۇردە ساقتالىپ وتىر. ەقىۇ-عا توراعالىق – بۇل پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەلسەندى دە ماقساتتى قىزمەتىنىڭ تاڭعاجايىپ ناتيجەسى دە. ەقىۇ-عا قاتىسۋشى بارلىق مەملەكەتتەردىڭ ءبىراۋىزدى قولداۋى قازاقستاننىڭ جانە ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ وڭىرلىك تە, سونداي-اق جاھاندىق تا دەڭگەيدە بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان سۇبەلى ۇلەسىن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ مويىندايتىنىن كورسەتىپ بەردى. الەم قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ يادرولىق مۇرادان باس تارتۋ, الەمدەگى ىرىلىگى جاعىنان ەكىنشى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ جانە يادرولىق قارۋسىز مەملەكەت رەتىندە تاراتپاۋ رەجىمىنە قوسىلۋ جونىندەگى تاريحي شەشىمىن جوعارى باعالادى. قازاقستان ورىندى تۇردە قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ قاعيداتتارى سالاسىنداعى جاۋاپتى ساياساتتىڭ كورنەكى ۇلگىسى بولىپ تابىلادى. قازاقستان پرەزيدەنتى ەقىۇ-نىڭ ءوزى باستاپقى ۇلگىسى بولعان فورۋمدى – ازياداعى ءوزارا ىقپالداستىق جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ باستاماشىسى بولىپ, ونىڭ قۇرىلۋىن ىسكە اسىردى. بۇگىندە 10,5 ترلن. دوللاردان استام جيىنتىق ءىجو-ءسى بار ازيانىڭ 20 كوشباسشى مەملەكەتىن بىرىكتىرەتىن اوسشك قازىردىڭ وزىندە حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ ناقتى فاكتورىنا اينالىپ, ازيا كونتينەنتىندە ءوزارا ىقپالداستىق پەن سەنىمگە قول جەتكىزۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىر. بولاشاقتا ناق وسى ەقىۇ مەن اوسشك تۇعىرناماسىندا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءبىرتۇتاس ترانسكونتينەنتالدىق جۇيەسى قالىپتاستىرىلۋى مۇمكىن. قازاقستان باتىستى شىعىسپەن جالعاستىراتىن, ءتۇرلى مادەنيەتتەر مەن حالىقتاردى جاقىنداستىراتىن كوپىر ءرولىن تيىمدىلىكپەن اتقارۋدا. استانادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ بۇعان دەيىن وتكىزىلگەن ءۇش وكىلەتتى سەزدەرى قازاقستاننىڭ جاھاندىق وركەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋعا قوسقان ناقتى ۇلەسىنە اينالدى. قازىرگى تاڭدا ەۋرازيانىڭ ۇلان-بايتاق كەڭىستىگىندە قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ءۇشىن سوندايلىق كوپ ءىس اتقارعان جانە اتقارىپ كەلە جاتقان نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەكىلدى باسقا ادامدى اتاۋ قيىنعا تۇسەتىنى انىق. ادىلدىك ءۇشىن مىنانى ايتقان ءجون. ۇيىمعا قاتىسۋشى بارلىق مەملەكەتتەردىڭ ءبىزدىڭ توراعالىعىمىزعا ءبىراۋىزدى قولداۋ ءبىلدىرۋىنىڭ باستى فاكتورى ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ زور حالىقارالىق بەدەلى, ونىڭ بەيبىتشىلىكتى, قاۋىپسىزدىك پەن دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى ۇزاق جىلدارعى قاجىماس قىزمەتى بولدى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتتىڭ باي ساياسي جانە ومىرلىك تاجىريبەسى, باۋراپ الاتىن جارقىن قاسيەتى, ستراتەگيالىق كورەگەندىگى, سيرەك كەزدەسەتىن ىشكى كۇش-قۋاتى جانە قاعيداتشىلدىعى, اسقان ديپلوماتيالىق شەبەرلىگى قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىنىڭ باعا جەتپەس اكتيۆىن قۇرايدى. مەملەكەتتەر جانە ۇكىمەتتەر باسشىلارىمەن سەنىمگە جانە ءوزارا قۇرمەتكە نەگىزدەلگەن قارىم-قاتىناس, ساياسي ۇزاق جاساۋشىلارمەن دە, سول سەكىلدى جاڭا فورماتسيا كوشباسشىلارىمەن دە ءبىزدىڭ پرەزيدەنتتىڭ بىردەي دەڭگەيدە وڭاي ءتىل تابىسۋى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسي تابىستارىنىڭ ايقىنداۋشى فاكتورى بولىپ تابىلادى. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جاھاندىق ەكونوميكا داعدارىسىن ەڭسەرۋگە جانە الەمدى داعدارىستان كەيىنگى قۇرىلىمداۋعا ارنالعان تۇجىرىمدامالىق ەڭبەكتەرى ونى وسى زامانعى ەكونوميكالىق ويدىڭ بارىنشا كورنەكتى گەنەراتورلارى قاتارىنا شىعارىپ وتىر. بۇگىندە حالىقارالىق ساياسي يستەبليشمەنتتە ن.ءا.نازارباەۆ ەڭبەگىنە قاراي جانە ورىندى تۇردە شىنايى الەمدىك اۋقىمداعى كوشباسشى رەتىندە قابىلدانادى, مۇنىڭ ءوزى قازاقستاننان ايرىقشا, جوعارى ناتيجەلەر كۇتۋدى الدىن الا ايقىنداپ بەرەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز ەقىۇ توراعاسىنىڭ لاۋازىمىنا بەدەلدى وڭىرلىك دەرجاۆا, تاراتپاۋ جانە وركەنيەتتەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدىڭ جاھاندىق ۇدەرىستەرىنىڭ تانىمال كوشباسشىسى, ءوزىنىڭ ەڭ جاڭا تاريحىندا قاندايدا ءبىر قاقتىعىستار مەن سىلكىنىستەرگە ۇرىنباعان پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتىڭ بارىنشا تۇرلاۋلى مەملەكەتى مارتەبەسىندە كىرىسىپ وتىر. قازاقستاننىڭ گەوساياسي ءرولى سالماقتى ەكونوميكالىق ىرگەتاسقا نەگىزدەلەدى, ءبىز جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە بارعان سايىن وسكەلەڭ ءرول اتقارا وتىرىپ, جاڭا ەنەرگەتيكالىق دەرجاۆا رەتىندە سەنىمدى تۇردە ورنىعۋدامىز. قازاقستاننىڭ الەمدە العاشقىلار قاتارىندا بارىنشا از زالالمەن جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىستان تۇرلاۋلى ەكونوميكالىق ءوسۋ تراەكتورياسىنا شىعۋى ءبىزدىڭ ەكونوميكانىڭ جانە ونىڭ ايتۋلى الەۋەتىنىڭ قۋاتتالۋى بولدى. * * * ءبىز اتقاراتىن ميسسيامىزدى بۇكىل ەقىۇ قوعامداستىعىنىڭ الدىنداعى زور جاۋاپكەرشىلىك رەتىندە قابىلداپ, توراعالىققا ۇيىم جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ كەڭىستىگىندە ءبىرتۇتاس تا بارشانى قامتيتىن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ماڭىزدى ۇلەس قوسساق دەگەن تاباندىلىقپەن كىرىسىپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ نيەتىمىز ناقتى ىستەرمەن نەگىزدەلگەن جانە پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ءوز ۇندەۋىندە نازار اۋدارتقانىنداي, “بۇگىندە ەقىۇ الدىنداعى شەشىلۋى ءتيىس ەڭ وزەكتى تۇيىتكىلدەر ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ كۇن تارتىبىندە ءاردايىم ورىن الۋدا”. شىنىندا دا, قازاقستاندىق ديپلوماتيانىڭ ەرەكشە قاسيەتى ۇلتتىق-مەملەكەتتىك مۇددەلەردى قورعاۋدى جالپىوركەنيەتتىك دامۋدىڭ وزەكتى مىندەتتەرىن شەشۋمەن ۇشتاستىرا جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى. بۇل رەتتە ءبىز قازاقستان سەكىلدى ءىرى مەملەكەت ءۇشىن جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءىس-ارەكەتىنە قاتىسۋ ونىڭ ىشكى دامۋىنا قولايلى سىرتقى احۋالدى قالىپتاستىراتىن ايرىقشا قاجەتتىلىك بولىپ تابىلادى دەيتىن تۇسىنىكتى نەگىزگە الامىز. سوندىقتان قازاقستان توراعالىعىنىڭ باسىم مىندەتى “ۆەنادان باتىس جاقتا” جانە “شىعىسقا قاراي” ورنالاسقان ەلدەر اراسىنداعى سەنبەۋشىلىكتى ەڭسەرۋ, ەقىۇ-عا دەگەن سەنىم مەن قۇرمەتتى ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل ۇيىم كۇن ءتارتىبىنىڭ شەشۋشى ماسەلەلەرى بويىنشا پەرسپەكتيۆالىق ۇنقاتىسۋدىڭ سۇلباسى ايقىندالىپ, “سوزىلمالى” جانجالداردى رەتتەۋدە العاشقى وڭ ىلگەرىلەۋلەر بەلگىلى بولعان, جەكەلەگەن ەلدەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا “قايتا سالماق ءتۇسىرۋ” ءجۇرىپ جاتقان بۇگىنگى كۇندە ايرىقشا وزەكتى بولىپ وتىر. ەقىۇ-نىڭ ساياسي كوشباسشىسى رەتىندە ءبىز سايىپ كەلگەندە ۇيىم كەڭىستىگىندە ارىپتەستىكتىڭ جاڭا ءداۋىرىن ۇجىمدىق كۇش-جىگەر ارقىلى اشۋ ءۇشىن وسىناۋ وڭ ءۇردىستى دامىتپاقپىز. بۇعان ەڭ الدىمەن گرەك توراعالىعى باستاماشىسى بولعان ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ بولاشاعىن تالقىلاۋدى جاتقىزۋعا بولادى. “كورفۋ ۇدەرىسى” تۇرعىسىندا ءبىز سونداي-اق رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتتى ازىرلەۋ جونىندەگى ۇسىنىسىن قاراستىرۋدى قولدايمىز. پراگماتيكالىق ويلاۋدى پايدالانۋ, بلوكتىق قاراما-قارسى تۇرۋ يدەولوگياسىنان, ەنجارلىقتان جانە بىتپەيتىن ءوزارا كىنامشىلدىك جۇگىنەن باس تارتۋ جاعدايىندا, ءبىز سوندايلىق قاجەتتى العاشقى قادامداردى جاساي الاتىنىمىزعا سەنىمدىمىن. “ۆەنادان باتىس جاقتا” جانە “شىعىسقا قاراي” ورنالاسقان ەلدەر تەڭ دارەجەدە بىزگە سەنەتىنى جانە قازاقستان مەن ونىڭ كوشباسشىسىنىڭ بۇگىنگى وپپونەنتتەردىڭ ۇستانىمدارىن جاقىنداستىرۋعا جانە ەقىۇ-داعى ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتۋعا قابىلەتتىلىگىنە سەنەتىندىگى ءبىزدى جىگەرلەندىرەدى. مۇنداي كۇتۋشىلىك پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە “سوزىلمالى” جانجالداردى رەتتەۋ جولدارىن تابۋعا قاتىستى دا وزەكتى سانالادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ قارسى تۇرۋشى بارلىق مۇددەلى جاقتارمەن سىندارلى ىنتىماقتاستىعى, ءبىزدىڭ ورتاق تاريحي وتكەنىمىز بەن مەنتاليتەتتىك جاقىندىعىمىز رەتتەۋ جولدارىن ىزدەستىرۋ جونىندەگى جەمىستى جۇمىس ءۇشىن بارلىق قاجەتتى العىشارتتاردى جاساپ بەردى. مۇندا جانجالداسۋشى ەلدەردىڭ حالىقتارىندا ن.ءا.نازارباەۆ, ونىڭ دانالىعى مەن ادىلدىگى يە بولىپ وتىرعان جوعارى بەدەلى مەن سەنىمى ءبىزدىڭ باستى رەسۋرسىمىز بولىپ تابىلادى, ولار تمد اياسىندا كۇردەلى جانجالداردى شەشۋگە تالاي رەت كومەكتەسكەن. ورتالىق ازيا مەملەكەتى رەتىندە ءبىز ەقىۇ قوعامداستىعىنىڭ ءجىتى نازارىن اۋعانستاندى ساۋىقتىرۋ پروبلەماسىنا اۋدارماي تۇرا المايمىز, ونسىز ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ تۇراقتىلىعى تۋرالى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ۇيىم جاۋاپكەرشىلىگىندەگى ايماقتىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى دا ايتۋ قيىنعا تۇسەدى. اۋعان حالقىنا قوعامدى قارۋلى قارسى تۇرۋشىلىقتان جاسامپازدىق ارناسىنا كوشىرۋگە جاردەمدەسۋ حالىقارالىق كواليتسيا ەلدەرىنىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بۇكىل ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ اسا ماڭىزدى مىندەتى بولۋى ءتيىس دەپ سانايمىز. جانە ونى شەشۋگە قازاقستان لايىقتى ۇلەس قوسۋدا. ماسەلەن, ءبىز ەلەۋلى گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتىپ كەلەمىز, وسى جىلدان باستاپ ەكى جاقتى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ باستالادى, ول بويىنشا ءبىزدىڭ وقۋ ورىندارىمىزدا 1000 اۋعاندىق مامان: اگرونومدار, مۇعالىمدەر, دارىگەرلەر, قۇرىلىسشىلار ازىرلەنەتىن بولادى. ءىس باسىنداعى توراعا رەتىندە قازاقستان ەقىۇ-نىڭ مۇمكىندىكتەرىن اۋعانستاندى ساۋىقتىرۋ ءۇشىن تولىق پايدالانباق. ءوز الاۋىزدىقتارىن ەڭسەرىپ, بۇدان 35 جىل بۇرىن حەلسينكيدەگىدەي ورتاق جوعارى ماقساتتارمەن بىرىككەن ەقىۇ قوعامداستىعى بۇگىندە قالىپتاسىپ جاتقان جاڭا الەمدىك ءتارتىپتىڭ نەگىزگى سۇلبالارىن بىرلەسىپ جاساۋعا قابىلەتتى. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ جونىندەگى باستاماسىنىڭ ۇيىم ءۇشىن دە, سول سەكىلدى ونىڭ ءاربىر قاتىسۋشى مەملەكەتى ءۇشىن دە ايرىقشا قۇندىلىعى وسىندا بولىپ تابىلادى. قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ ۇسىنىسى – بۇل قاتىسۋشى ەلدەر ءۇشىن ەقىۇ-نىڭ ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى جاۋاپكەرشىلىك ايماعىنداعى ۇلان-بايتاق كەڭىستىكتە پايدا بولعان جاڭا سىناقتار مەن قاتەرلەرگە تيىسىنشە جاۋاپ تابۋىنىڭ, ۇيىمدى بۇگىنگى ناقتىلىققا بەيىمدەۋدىڭ تاريحي مۇمكىندىگى. بۇل ساياسي ۇستانىمداردىڭ جاقىنداسۋى عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن ەقىۇ ۇلتتارىنىڭ وسكەلەڭ باعالى توپتاسۋشىلىعى, ۆەناعا قاتىستى گەوگرافيالىق ورنالاسۋى بويىنشا دا, سول سەكىلدى ءتۇرلى ەلدەر دامۋىنداعى تەڭسىزدىكتەر بويىنشا دا ونىڭ كەڭىستىگىندەگى سەگمەنتتىك توسقاۋىلداردى ەڭسەرۋى. سونىمەن قاتار, ەكىنشى جاھاندىق سوعىس اياقتالۋىنىڭ 65 جىلدىعى, حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنە قول قويىلۋىنىڭ 35 جىلدىعى, پاريج حارتياسىنىڭ 20 جىلدىعى جاڭا ەۋروپا ءۇشىن ەقىۇ-نىڭ بۇگىنگى ءرولىن بايىپتى تالداۋعا جانە قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ تۇرعىسىندا ونىڭ بولاشاعى تۋرالى ويلاسۋعا جاقسى سەبەپ بولادى. افينادا 2009 جىلعى جەلتوقساندا ەقىۇ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىندەگى رەسمي قولداۋ جانە قازاقستان توراعالىعىنىڭ ۆەناداعى تابىستى تۇساۋكەسەرى جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋدى ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى ناقتى جۇمىستى باستاپ بەردى. ەقىۇ-نىڭ جاۋاپكەرشىلىك ايماعىنداعى جاڭا سىناقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ باسشىسى ءادىل اتاپ وتكەنىندەي, جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋدىڭ كۇن ءتارتىبى ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ بولاشاق جۇيەسى, اۋعانستاندى ساۋىقتىرۋ جانە توزىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ سەكىلدى ماسەلەلەرگە شوعىرلانا الار ەدى. ەقىۇ ءسامميتىن قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ توراعالىعىمەن وتكىزۋ جالپىەۋروپالىق جانە ەۋرازيالىق كەڭىستىكتە كووپەراتيۆتىك جانە ءبىرتۇتاس قاۋىپسىزدىكتىڭ قاعيداتتارىن ودان ءارى نىعايتۋعا قۋاتتى سەرپىلىس بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن. * * * ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتىمەن قاتار قازاقستاندىق توراعالىققا الەمدەگى اسا ءىرى كوپ قىرلى قۇرىلىمدى ءتيىمدى باسقارۋدى جولعا قويۋ جانە ۇيىم ماقساتتارىن ونىڭ قىزمەتىنىڭ بارلىق ءۇش ولشەمىندە ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى كۇندەلىكتى قاجىرلى جۇمىستى جۇرگىزۋ قاجەت بولادى. توراعالىق باعدارلاماسى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋى, توزىمدىلىك جانە كەمسىتپەۋشىلىك جونىندەگى جوعارى دەڭگەي كونفەرەنتسياسى, ەقىۇ پا-نىڭ ترانسازيالىق پارلامەنتتىك فورۋمى جانە باسقالارى سەكىلدى ءىرى شارالارىن قوسا العاندا 200-دەن استام ءتۇرلى شارالار, سونداي-اق ءىس باسىنداعى توراعانىڭ ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ كوپشىلىگىنە 30-دان استام ساپارىن وتكىزۋدى كوزدەيدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ نۇسقاۋلارىنا سايكەس ءبىز ءوز توراعالىعىمىزدىڭ اياسىندا قازاقستاندىق كۇن ءتارتىبىن ناقتىلى ىلگەرىلەتۋ نيەتىندەمىز. بۇل شارالار تاراتپاۋ جانە يادرولىق قارۋسىزدانۋ رەجىمىنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى جونىندەگى قازاقستاننىڭ كۇش-جىگەرىنە ساياسي قولداۋ ءبىلدىرۋدى, ەلىمىزدىڭ وسكەلەڭ مۇمكىندىكتەرىن ەنەرگەتيكالىق جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە ءمان بەرگىزۋدى, سونداي-اق ارال تەڭىزى مەن سەمەي يادرولىق پوليگونىنداعى ۇلكەن ەكولوگيالىق اپاتتاردىڭ زياندى سالدارىن ەڭسەرۋگە باسا نازار اۋدارۋدى قامتيدى. قويىلعان مىندەتتەردى نەگىزگە الا وتىرىپ, قازاقستان بارىنەن بۇرىن ەقىۇ-نىڭ بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە تونەتىن وسى زامانعى سىناقتار مەن قاتەرلەرگە الدەقايدا جەدەل ءارى تيىسىنشە دەن قويۋ ۇمتىلىسىنا قاجەتتى سەرپىن بەرەدى. وسىعان بايلانىستى اسكەري-ساياسي ولشەمدە ءبىز لاڭكەسشىلدىكپەن, ەكسترەميزممەن, ەسىرتكى زاتتارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن, ۇيىمداسقان قىلمىسپەن, ادام ساۋداسىمەن كۇرەس بويىنشا ەقىۇ اياسىندا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ۇمتىلاتىن بولامىز. بۇل باعىتتاعى نەگىزگى شارا رەتىندە ءبىز استانادا لاڭكەستىككە جول بەرمەۋ جونىندە كونفەرەنتسيا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. افينادا قابىلدانعان تاراتپاۋ جونىندەگى مينيسترلىك دەكلاراتسياعا سايكەس الەمدىك تاراتپاۋ ۇدەرىسىنىڭ تانىمال كوشباسشىسى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان يادرولىق قارۋسىزدانۋ جونىندەگى جاھاندىق كۇش-جىگەرگە قولداۋ جاساۋداعى ەقىۇ ۇلەسىن ارتتىرۋ نيەتىندە. ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق ولشەمدە قازاقستان ترانسكونتينەنتالدىق ترانزيت پەن كولىك دالىزدەرىنىڭ دامۋىن باسىمدىق رەتىندە انىقتادى, مۇنىڭ ءوزى بارلىق قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ مۇددەلەرىنە ساي كەلىپ قانا قويمايدى, سونىمەن بىرگە ونى جاھاندىق داعدارىستى ەڭسەرۋ قيسىنى ۇسىنىپ وتىر. بۇل باعىتتاعى پىكىرتالاسقا وسى جىلدىڭ شىلدەسىندە “داعدارىس ساباقتارى جانە جاھاندىق جاعدايىنداعى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ داعدارىستان كەيىنگى مودەلى” تاقىرىبىمەن وتەتىن ءىىى استانالىق ەكونوميكالىق فورۋم قوسىمشا سەرپىن بەرۋى ءتيىس. ءبىز سونداي-اق افينادا قابىلدانعان مينيسترلىك شەشىمدەرىنە سايكەس كوشى-قون جانە ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرماقپىز. ەكىنشى ولشەمدە توتەنشە وزەكتى جۇمىس سالاسى ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك بولىپ تابىلادى, مۇندا ءبىز ەكولوگيالىق قاتەرلەر مونيتورينگى مەن ولارعا دەن قويۋ جونىندەگى ەقىۇ كەشەندى جۇيەسىنىڭ نەگىزىن سالۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز. بۇل تۇرعىدان قازاقستاندىق توراعالىق ارال تەڭىزىنىڭ پروبلەماتيكاسىنا ايرىقشا نازار اۋدارا وتىرىپ, ۇيىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىك ايماعىنداعى وزەكتى ەكولوگيالىق ماسەلەلەر بويىنشا ەۋروپا پارلامەنتىندە تىڭداۋ وتكىزبەك. سونىمەن قاتار, ەقىۇ-داعى قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ قامقورشىلىعى جاعدايىندا حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىمەن, بۇۇ-نىڭ ەۋروپالىق ەكونوميكالىق كونفەرەنتسياسىمەن جانە ورتالىق ازيا ءۇشىن الدىن الۋ جونىندەگى بۇۇ وڭىرلىك ورتالىعىمەن ىنتىماقتاستىقتا ارال بويىنشا ارناۋلى نارلەندىرۋ كونفەرەنتسياسى شاقىرىلاتىن بولادى. وسىلايشا ارال پروبلەماتيكاسى ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىك ايماعىنداعى ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ رەفەرەنتتىك مودەلىنە اينالادى. ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋداعى قازاقستاننىڭ كۇش-جىگەرى ورتالىق ازيانىڭ بارلىق ەلدەرى ءۇشىن قازاقستان توراعالىعى “قوسىمشا قۇننىڭ” قۇندىلىعى تۇرعىسىنان كورنەكتى بولادى. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءوز ۇندەۋىندە “قازاقستان ءۇشىن ورتالىق ازيانىڭ تۇرلاۋلى دامۋى — اسا ماڭىزدى باسىمدىقتىڭ ءبىرى” دەپ اتاپ كورسەتۋى كەزدەيسوق ەمەس. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-نىڭ ساياسي كوشباسشىسى جانە ورتالىق ازياداعى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ شەشۋشى ارىپتەسى رەتىندە وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدەگى وڭ سەرپىنى مەن وڭىرلىك دامۋعا اكەلەتىن ناقتى پراكتيكالىق كومەگى ءبىزدىڭ وڭىردەگى بارلىق حالىقتاردىڭ يگىلىگىنە بۇگىن جانە بولاشاقتا ىقپالدى قىزمەت ەتەتىن بولادى. ادامي ولشەم ۇيىمنىڭ جانە ءبىزدىڭ توراعالىقتىڭ كۇن تارتىبىندەگى شەشۋشى تاقىرىپ بولىپ قالادى. قازاقستان دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار مەن ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋرو (دياقب), از ۇلتتار ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسساردىڭ, باق ەركىندىگى جونىندەگى وكىلدىڭ وفيستەرى سەكىلدى ەقىۇ ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتىنە قولداۋ كورسەتۋدى جالعاستىراتىن بولادى. ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق جانجالدار, ەۋروپانىڭ بارىنشا ءساتتى دەلىنەتىن ەلدەرىندە باق-تى تيىستىلىگىنەن كەرى پايدالانۋعا بايلانىستى داۋ-دامايلار توزىمدىلىكتى, ءوزارا قۇرمەت پەن ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتۋ جانە ىلگەرىلەتۋ ماسەلەلەرى بۇگىندە قاندايلىق ومىرلىك ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىنىن بارىنشا ايقىن كورسەتىپ بەردى. سوندىقتان, ءوز ەلىمىزدە بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋدىڭ ابدەن وڭدى تاجىريبەسىنە يە بولعان ءبىز ەقىۇ كەڭىستىگىندە توزىمدىلىك پەن مادەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋدى ءوز توراعالىعىمىزدىڭ اسا ماڭىزدى باسىمدىعى جاساۋ جانە ەقىۇ-نىڭ بۇكىل كەڭىستىگىندە گۋمانيتارلىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە سۇبەلى ۇلەس قوسۋ نيەتىندەمىز. استانادا وسى جىلدىڭ 29-30 ماۋسىمىندا ەقىۇ-نىڭ توزىمدىلىك پەن كەمسىتپەۋشىلىك جونىندەگى جوعارى دەڭگەي كونفەرەنتسياسىن وتكىزۋ وسىناۋ ىزگى ماقساتقا ارنالادى. ادام قۇقىعىمەن جانە دەموكراتيامەن تىكەلەي بايلانىستى گۋمانيتارلىق ولشەمدە زاڭنىڭ ۇستەمدىگى ورتالىق قۇراۋشى مىندەتتەمە بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى ءبىز سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋعا, سونداي-اق جەككورۋشىلىك نەگىزدەگى قىلمىسقا جول بەرمەۋ, قوزعالىس ەركىندىگى, روم مەن سينتي جاعدايى سەكىلدى جانە باسقا ماسەلەلەرگە ايرىقشا كوڭىل بولمەكپىز. جىل سايىنعى ۆارشاۆا كەڭەسىن, ادامنىڭ, از ۇلتتاردىڭ ىرگەلى قۇقىقتارى مەن ەركىندىكتەرىن ساقتاۋ, سايلاۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋىنا شولۋدى وتكىزۋمەن قاتار, ەقىۇ-نىڭ كوپەنگاگەن قۇجاتىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان كونفەرەنتسيا دا وتكىزىلەتىن بولادى. ءبىز سونداي-اق بالالار ساۋداسىن دارالاي وتىرىپ, ادام ساۋداسىمەن كۇرەس تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدى جەكە باسىمدىق رەتىندە قاراستىرامىز, مۇنىڭ ءوزى جاھاندىق اۋقىمعا يە بولىپ, ترانسۇلتتىق قىلمىستىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى. گەندەرلىك ساياسات ماسەلەلەرىن ىلگەرىلەتۋدىڭ ماڭىزىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز گەندەرلىك تەپە-تەڭدىكتى ىلگەرىلەتۋ جانە ايەلدەردىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرگە قاتىسۋى جونىندە كەڭەس وتكىزۋدى, دياقب-نىڭ ايەلدەردىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارعا قاتىسۋىن ۇلعايتۋ جونىندەگى باعدارلاماسىنا قوسالقى دەمەۋشى بولۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونداي-اق ۇيىم كوشباسشىسى لاۋازىمىنداعى ءوز قىزمەتىمىزدە قالىپتاسقان پراكتيكامەن شەكتەمەيتىنىمىزدى اتاپ وتكىم كەلەدى, ويتكەنى قازىرگى الەمدەگى ەقىۇ رەتتەۋشىلىگى ونىڭ ءداستۇرلى تاقىرىپتار بويىنشا جۇمىسىنا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە جاڭا سىناقتارعا جەدەل دەن قويا ءبىلۋ قابىلەتىنە دە بايلانىستى. كوپتەگەن ەلدەر وسىعان ۇقساس ۇستانىمدا بولىپ وتىر جانە بىرقاتار جاھاندىق ماسەلەلەرگە جاۋاپتار ىزدەستىرۋدى ولار ناق ەقىۇ تۇرعىسىنان قاراستىرادى. وسىنداي ماسەلەلەر قاتارىندا ۇيىمنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى ءۇشىن بىردەي وزەكتى بولىپ وتىرعان كليماتتىڭ وزگەرۋ پروبلەماتيكاسىن اتاۋعا بولار ەدى. باسقا شەشۋشى پروبلەمالاردان ەقىۇ-نىڭ جاھاندىق داعدارىستى ەڭسەرۋ پروبلەمالارىن تالقىلاۋدان سىرت قالىپ قويۋ ءجايتىن اتاپ ايتار ەدىم. ال ەندى داعدارىس حالىقارالىق ماڭىزى بار تولىپ جاتقان پروبلەمالاردى قاي كەزدەگىگە قاراعاندا دا جالاڭاشتاپ كورسەتتى. ولاردىڭ قاتارىندا الەمنىڭ داعدارىستان كەيىنگى قالىپتاسۋىن ايتۋعا بولادى. مۇندا قيىندىقتاردى دەربەس ەڭسەرە المايتىن ارتتا قالۋشى ەلدەردىڭ پايدا بولۋ قاۋپى بار. حح عاسىردىڭ ساباقتارى ءبىزدى ەلدەردىڭ ناق وسىنداي جىكتەلىسىندە جاڭا قاقتىعىستىق يدەولوگيانىڭ, ەكسترەميزم مەن رەۆانشيزمنىڭ پايدا بولۋ قاتەرلەرىنىڭ بولاتىنىنا ۇيرەتەدى. تاريحتىڭ مۇنداي ساباقتارىن ۇمىتۋعا بولمايدى. تۇتاستاي العاندا, قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ باسىمدىقتارى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ حالىقارالىق ارەناداعى ءوز قىزمەتىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ باسشىلىققا العان “جاسامپازدىق كوشباسشىلىق” فيلوسوفياسىن تولىق مانىندە بەينەلەيدى. ءبىزدىڭ بۇل ۇمتىلىستارىمىزدى قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ سەنىم, ءداستۇر, اشىقتىق جانە توزىمدىلىك ءتارىزدى ۇستانىمى دا دالمە-ءدال تانىتادى. * * * قازاقستان ءۇشىن ەقىۇ-عا توراعالىقتىڭ ماڭىزىنا قاتىستى ءبىزدىڭ كەيبىر سىنشىلارىمىز بەن تۇڭىلۋشىلەرىمىزگە جاۋاپ بەرىپ, مىنانى ايتقىم كەلەدى: مەنىڭ تەرەڭ سەنىمىم بويىنشا ەقىۇ-داعى توراعالىق ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ شىن مانىندەگى جۇلدىزدى ساعاتى, قازاقستان تاريحىنداعى كەزەڭدىك وقيعا بولىپ تابىلادى, ول ەڭ ءساتتى دەگەن جاعدايدا 55 جىلدان كەيىن قايتالانۋى مۇمكىن. مەملەكەت باسشىسى ستراتەگيالىق ۇلتتىق باسىمدىق رەتىندە بەلگىلەگەن ەقىۇ-عا توراعالىق ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن سىرتقى الاڭدا ىسكە اسىرۋ تۇرعىسىنان دا, سول سەكىلدى قازاقستان مەملەكەتىن بولاشاقتا دامىتۋعا ءوزىنىڭ ىقپالى بويىنشا دا ول ماڭىزى جاعىنان بۇرىن-سوڭدى بولماعان وقيعا بولىپ تابىلادى. ەقىۇ-عا توراعالىق قازاقستان قوعامىندا بىرلىك پەن پاتريوتيزم سەزىمىن ارتتىرىپ, ەلدىڭ ودان ءارى دەموكراتيالىق دامۋىنىڭ, قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن ءوسىرۋدىڭ قۋاتتى جەدەلدەتكىشىنە اينالدى. ءبىر ناقتى مىسال كەلتىرەيىن. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا 2010 جىلعى توراعالىعى تۇرعىسىنان مەملەكەت باسشىسى “ەۋروپاعا جول” مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەۋگە باستاما كوتەرىپ, ول ءوزىنىڭ ءمانى جاعىنان وسى زامانعى قوعامنىڭ ەۋروپالىق تۇرپاتىنا باعدارلانۋدى بەينەلەيدى, ءبىز ونى ءوزىمىزدىڭ – قازاقستاندىق جولمەن ودان ءارى ءجۇرۋ بارىسىندا ەسكەرەتىن بولامىز. ءوز توراعالىعىمىزدىڭ اياسىندا ەقىۇ قىزمەتىندە گۋمانيتارلىق باعىتقا باسىم ماڭىز بەرە وتىرىپ, ءبىز بۇل ۇدەرىستى ءوز ەلىمىزدە نىق جاقتايتىندىعىمىزدى كورسەتەمىز. اسا ءىرى وڭىرلىك قۇرىلىمنىڭ توراعاسى مارتەبەسى ىسكەرلىك جانە قوعامدىق توپتاردىڭ قازاقستاندى وڭىردەگى تۇراقتىلىقتىڭ ينديكاتورى رەتىندە وڭدى قابىلداۋىن ارتتىراتىن مۋلتيپليكاتيۆتىك تيىمدىلىك بەرەدى, مۇنىڭ ءوزى الەمنىڭ باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ ماقساتىنا قول جەتكىزۋگە جاردەمدەسەدى. ءبىز سونداي-اق قازاقستانعا وسى زامانعى قوعامداردىڭ بارىنشا وزەكتى پروبلەمالارىن تەرەڭ ساراپتامالىق ءتۇسىنۋدى, كەشەندى جانە كۇردەلى ساياسي ۇدەرىستەردى رەتتەۋدىڭ, ادامي جانە كادر الەۋەتىن جاقسارتۋدىڭ وزىق ادىستەرىن اكەلۋ تۋرالى ءسوز قوزعاپ وتىرمىز. ساياسي ديۆيدەندتەر بىلاي تۇرعاندا ەقىۇ-عا توراعالىق ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ مادەني جانە رۋحاني قۇندىلىقتارىن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن بىرەگەي مۇمكىندىك بولىپ تابىلادى. قازاقستاننىڭ مادەني الەۋەتىنىڭ سانالۋاندىلىعى مەن مولدىعى قازاقستاننىڭ وڭ ءيميدجىن ىلگەرىلەتۋدىڭ قۋاتتى ءبىر قۇرالى بولۋى ءتيىس, بۇل يميدج مادەنيەت پەن ونەردىڭ امبەباپ ءتىلى ۇلتتىق قاتىستىلىعى مەن سەنىمىنە قاراماستان اركىمگە قولجەتىمدى بولاتىن قوعامنىڭ جوعارى دامۋ دەڭگەيىن تانىتادى. ەقىۇ-عا توراعا ەل لاۋازىمى – بۇل قوسىمشا رەسۋرس جانە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرى قاۋىپسىزدىكتى, تۇراقتىلىق پەن ىنتىماقتاستىقتى بارىنشا نىعايتۋدى تالاپ ەتەتىن حالىقارالىق ساياسات پەن مەملەكەتارالىق قاتىناستار سالاسىندا ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىمىزعا قول جەتكىزۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى. ەقىۇ ەۋرواتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى بولىپ تابىلادى. ۇيىمنىڭ قىزمەتىنە تولىق قۇقىلى قاتىسۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتۋ جانە قازاقستاندى حالىقارالىق كوورديناتتار جۇيەسىندە جاڭاشا تانىتۋ ءۇشىن بىرەگەي مۇمكىندىك بەرەدى. جاۋاپكەرشىلىك ايماعى ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىن سوزىلاتىن ەۋرازيالىق-اتلانتيكالىق ۇيىم بولا وتىرىپ, ەقىۇ ءبىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزدى حالىقارالىق-قۇقىقتىق, اسكەري-ساياسي, ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق جانە گۋمانيتارلىق سالالاردا جاھاندىق دەڭگەيدە تاراتۋدىڭ جاريا ارناسىنا اينالادى. بۇل قازاقستاندى جالپىەۋروپالىق كەڭىستىك پەن كونتينەنتالدىق ۇدەرىستەردىڭ ەلەۋلى بولىگى ەتۋدىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان مۇمكىندىگى, وسىنىڭ ناتيجەسىندە كونيۋنكتۋرالىق ساياسي تەربەلىستەرگە دەگەن ءبىزدىڭ سىرتقى ساياسي ۇستانىمىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى وسە بەرەدى. * * * ەقىۇ توراعالىعى لاۋازىمىنا كىرىسە وتىرىپ, ءبىز بۇگىندە جاڭا قازاقستاندا تۇرىپ جاتقانىمىزدى ماقتانىشپەن ايتا الامىز. بۇل وقيعا حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ءبىز قول جەتكىزگەن بيىكتەردى وبەكتيۆتى مويىنداۋى عانا بولىپ تابىلمايدى, سونىمەن بىرگە الدىمىزدان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ساپالىق جاڭا دامۋ كەزەڭىن اشىپ بەرەدى.