– امانتاي اكرام ۇلى, «استانانىڭ وركەندەۋى – قازاقستاننىڭ وركەندەۋى» دەمەكشى, باس قالامىزدىڭ تابىستارىنىڭ ءبىرى قوعامدىق ءتارتىپ پەن جانعا جايلى تىنىشتىقتىڭ ناتيجەسى ەكەنى بەلگىلى. بۇل ورايدا استانا قالالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى اتقارىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ دا ايتارلىقتاي ەكەنى انىق. وسى ارادا اڭگىمەمىزدى ەلوردالىق ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىنەن باستاساق دەگەن ۇسىنىسىم بار. – پوليتسيا قاتارىنا ماماندار قابىلداۋ, ولاردى دايىنداۋ مەن تاربيەلەۋ جۇيەسى مەملەكەتىمىزدىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ نىعايۋىنىڭ ىرگەتاسى بولىپ تابىلادى. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندىق پوليتسيانىڭ وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋىنا, تولىققاندى قىزمەت اتقارۋىنا بارلىق قاجەتتى جاعداي جاسالعان. مەملەكەتتىڭ جانە جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ قولداۋى ارقاسىندا ەلوردالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋى جوعارى دەڭگەيدە. سونىڭ دالەلدەرىنىڭ ءبىرى – استانا پوليتسەيلەرىنىڭ كەۋدەگە ىلىنەتىن بەينەتىركەگىشتەردى قولدانا باستاۋى. بەينەتىركەگىشتەردى پايدالانۋ قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى تىركەۋ عانا ەمەس, وعان قوسا جەمقورلىق ارەكەتتەرگە جول بەرمەۋدەگى ۇتىمدى امال بولىپ سانالادى. مۇنداي تاجىريبە وڭ ناتيجەسىن بەرىپ, بۇگىندە ول مەملەكەتتىڭ بۇكىل اۋماعىندا قولدانىلادى. ال ەلوردامىزدا رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ساياسي, قوعامدىق جانە سپورتتىق-مادەني ءىس-شارالار ءجيى وتكىزىلەتىندىكتەن, ءىىد قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىكتى جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتەدى. جىل باسىنان بەرى ۇيىمداستىرىلعان 985-كە جۋىق ءىس-شارا كەزىندە قوعامدىق ءتارتىپ ءتيىستى دارەجەدە قامتىلدى. ماسەلەن, ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋگە وراي ءتارتىپ ساقشىلارىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەن بولاتىن. قازىرگى تاڭدا, وسى اۋقىمدى الەمدىك شارانىڭ باستالۋىنا وراي, ءىىم, اكىمدىك, باسقا دا ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, قاۋىپسىزدىكتى جانە نىسانداردىڭ انتيتەرروريستىك قورعالۋىن جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ءىس-شارالار كەشەنى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ەكسپو كورمە قالاشىعىنىڭ اۋماعىندا جاڭا پوليتسيا ءبولىمى قىزمەت ەتە باستادى. قوناقتاردىڭ جايلىلىعى ءۇشىن ءبىزدىڭ باستامامىزبەن كوپتەگەن قوناق ۇيلەردە شەتەلدىك ازاماتتاردى تىركەۋدە ەلەكتروندىق جۇيە ىسكە قوسىلىپ, ول ءوزىن اقتاپ وتىر. بۇگىندە قازاقستاندىقتار مەن شەتەلدىك قوناقتار تاۋلىكتىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتىندا ەلوردامىزدا وزدەرىن قاۋىپسىز سەزىنۋلەرى ماقساتىندا قۇقىقتىق ءتارتىپتى قورعاۋ تەك كورمە نىساندارىندا عانا ەمەس, استانانىڭ بارلىق اۋماعىندا قامتاماسىز ەتىلۋدە. حالىق كوپ جينالاتىن ورىنداردا, مادەني-كوپشىلىك جانە سپورتتىق ءىس-شارالار وتكىزىلەتىن ورىنداردا قىلمىستار مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا قارسى جەدەل ارەكەت ەتۋ ءۇشىن زاماناۋي تەحنيكامەن تولىق جابدىقتالعان ارنايى اۆتوبۋستاردا استانا قالاسى ءىىد جىلجىمالى كەزەكشى جەدەل-تەرگەۋ توبى كەزەكشىلىك ەتەدى. اتالعان شاعىن توپتىڭ قۇرامىندا تەرگەۋشىلەر, كريميناليستەر, جەدەل قىزمەتكەرلەر, ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارى, جۇرگىزۋشى-پوليتسەيلەر جانە اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرگەن ەرىكتىلەر بار. – بۇل ورايدا, حالىقارالىق كورمەنىڭ مارتەبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ قىزمەتتىك جانە كاسىبي دايىندىعىنىڭ دەڭگەيىنە دە باسا نازار اۋدارىلعان شىعار؟ – ارينە. ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ 600-دەن استام پوليتسيا قىزمەتكەرى اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ كۋرسىنان ءوتىپ, سەرتيفيكاتتاردى يەلەندى. شەتەلدىك ازاماتتارمەن تىلدەسۋ كەزىندە قولايلىلىق ءۇشىن ارنايى جادىنامالار مەن ءۇش تىلدەگى سوزدىكتەر دايىندالدى. ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ وكىلدەرى ءىىد قىزمەتكەرلەرىنە ادامدار توبىن باسقارۋ بويىنشا ساباقتار وتكىزدى. سونىمەن قاتار, ءبىز كوپشىلىك ءىس-شارالاردى وتكىزۋ كەزىندە «پروفايلينگ» ءتاسىلىن قولدانۋ بويىنشا سەمينار-ترەنينگتەر جۇرگىزەمىز. وعان قوسا, دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرى تۇراقتى نەگىزدە ءتۇرلى حالىقارالىق فورۋمدارعا شاقىرتىلادى. ماسەلەن, بيىلعى جىلى استانا قالاسى ءىىد دەلەگاتسياسى بۋداپەشت جانە بەيجىڭ قالالارىندا وتكەن كونفەرەنتسيالارعا قاتىستى. قىزمەتتىك مىندەتتەرىن ورىنداۋ كەزىندە پوليتسەيلەر باستارىن ءتۇرلى قاۋىپ-قاتەرگە تىگەتىندىگى جاسىرىن ەمەس. سونداي ەكسترەمالدى جاعدايلاردا ءتيىمدى ارەكەت ەتۋ عانا ادام ءومىرىن ساقتاپ قالا الادى. ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەر وقىس وقيعا جاعدايلارىندا ەرلىك پەن باتىلدىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋگە اركەز دايىن. سوڭعى جىلدارى قىلمىسكەرلەردى ۇستاۋ بارىسىندا ءبىر قىزمەتكەر كوز جۇمىپ, التاۋى پىشاق جاراقاتىن الدى. سوعان وراي وتكەن جىلى قارۋلانعان قىلمىسكەرلەردى قۇرىقتاۋ كەزىندە كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن ەلباسى جارلىعىمەن ەلوردالىق دەپارتامەنتتىڭ ءبىر قىزمەتكەرى «ايبىن» وردەنىمەن جانە ەكەۋى «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالدى. كادرلىق ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتى – وتباسىلىق اۋلەت. ءاربىر اتا-انا ءۇشىن بالاسىنىڭ وزدەرىنىڭ ءىزىن قۋىپ, تاڭداعان ماماندىعىن جالعاستىرۋى قۋانتارلىق جايت. ءدال وسىنداي وتباسىلاردا قىزمەت, مىندەتكە دەگەن سىي-قۇرمەت, ادالدىق بالا كەزدەن باستاپ قالىپتاسادى. ەلوردالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىندە 20-دان استام پوليتسيا اۋلەتى بار, ونىڭ ىشىندە كەيبىرەۋىنىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنداعى تاجىريبەلەرى 120 جىلدان اسادى. ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋدە قالالىق اكىمدىكتىڭ كورسەتەتىن قولداۋىن اتاپ كەتكەن ءجون. وتكەن جىلى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان ءىىد قىزمەتكەرلەرىنە 50-دەن استام پاتەر مەن كوتتەدج تۇرىندەگى 10 ءۇي ءبولىندى. وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا 100-دەن استام جاس پوليتسەي جاڭا جاتاقحانالاردىڭ بولمەلەرىنە يە بولدى. بۇل جالعىزباستى قىزمەتكەرلەرگە وتباسى قۇرعانشا ۇلكەن كومەك دەپ ويلايمىن. – كەيىن ساقشى بولامىن دەپ ارمانداعان جاستارعا قانداي تاربيە كورسەتىلىپ, ونەگە بەرىلەدى؟ – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك مەرەكە كۇندەرىنە وراي, ءبىز داستۇرگە اينالىپ كەتكەن جاپپاي سپورتتىق ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرامىز. وعان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى, وتباسى مۇشەلەرى جانە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ارداگەرلەرى بەلسەنە اتسالىسادى. وسكەلەڭ ۇرپاقپەن دە تىعىز جۇمىس ىستەپ, ءبىزدىڭ باستامامىزبەن بالالارعا ارنالعان اۋلا كلۋبى ۇيىمداستىرىلدى. ماسەلەن, قازاقستان پوليتسياسىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا بالالارعا ارنالىپ «جاس قىران» اتتى جاڭا اۋلا شاحمات كلۋبى اشىلدى. ساباقتى تاجىريبەسى جوعارى جاتتىقتىرۋشى, شاحمات بويىنشا سپورت شەبەرى, ىشكى ىستەر ورگانىنىڭ زەينەتكەرى, وتستاۆكاداعى ميليتسيا پودپولكوۆنيگى گ.شالاگين وتكىزەدى. بۇعان قوسا 2014 جىلدان باستاپ ەلوردالىق ءىىد استانانىڭ بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىن قامقورلىققا الىپ, ءتۇرلى مادەني جانە سپورتتىق ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرادى. ءىىد بولىنىستەرى اشىق ەسىك كۇندەرىن وتكىزىپ, وقۋشىلاردىڭ دەمالىسى كەزىندە بالالار ءىىد سپورت كەشەنىندەگى باسسەينگە بارادى. وسى تاراپتا اعا بۋىندى دا نازاردان تىس قالدىرمايمىز. مەرەكەلەردە قارتتار مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار تۇراتىن مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەلەرگە بارىپ, كونتسەرتتىك باعدارلامامەن كوڭىلدەرىن كوتەرىپ, سىيلىقتار تابىستايمىز. بالالار ءۇيىن قامقورلىعىمىزعا العانداي اتالعان مەكەمەنى دە ەلەۋسىز قالدىرماۋدامىز. استانالىق ءتارتىپ ساقشىلارى, سونداي-اق, الەۋمەتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىلارعا كومەك كورسەتۋگە باعىتتالعان ءتۇرلى اكتسيالارعا ءداستۇرلى تۇردە اتسالىسىپ تۇرادى. «مەكتەپكە جول» اكتسياسىنىڭ شەڭبەرىندە الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىنىڭ بالالارىنا دەمەۋشىلىك جاردەم جاسالىندى. اتالعان وسىنداي كومەكتى ءىىد قىزمەتكەرلەرى ءوز قاراجاتتارىنىڭ ەسەبىنەن جاسايدى. ءسوزىمدى قورىتىندىلاي كەلگەندە ايتارىم, استانادا ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تىنىشتىعىنىڭ قورعانى بولۋ – ءتارتىپ ساقشىلارى ءۇشىن ءبىر جاعىنان مىندەت بولسا, ەكىنشى جاعىنان ماقتانىش پەن قۇرمەت بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, وتانعا ادال قىزمەت ەتكەننەن ارتىق ابىروي جوق. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان»