مەملەكەت باسشىسى باستاماشىلىق جاساعان الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ پروتسەسى, حالىقتىڭ تىرشىلىك ارەكەتىن ۇيىمداستىرۋدىڭ زاماناۋي قاعيداتتارىنا كوشۋ ءجۇرىپ جاتقان ينستيتۋتتىق رەفورمالارعا ءار ازاماتتىڭ جەكە ارالاسۋىن تالاپ ەتەدى. بۇل قايتا قۇرۋلاردىڭ بارىسى كوبىنە سايلاۋشىلاردىڭ وزدەرىنىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن زاڭدى تۇردە ساۋاتتى جۇزەگە اسىرۋىنا, سايلاۋ ناۋقاندارى كەزىندە جەكە ۇستانىمىن سانالى تۇردەگى تاڭداۋىنا بايلانىستى. بۇل وزگەرىستەر سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە كەلەتىن سايلاۋعا تىكەلەي قاتىسۋشىلارعا دا, سونىمەن قاتار, سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرىنە دە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋدى تالاپ ەتەدى. سايلاۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋشىلار سايلاۋ قۇقىعى مەن ونى قولدانۋ تاجىريبەسى جونىندە كاسىبي ءبىلىم الۋى ءتيىس. بۇگىنگى كۇنى سايلاۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ دا, سونداي-اق, سايلاۋشىلاردىڭ دا قۇقىقتىق مادەنيەتىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇيەلى تەتىكتەردى جەتىلدىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتا كەتۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ءوزىنىڭ نازارىن اتالعان باعىتتا شوعىرلاندىرىپ, اعىمداعى ەلەكتوراتارالىق كەزەڭدەگى ءوز قىزمەتىنىڭ ەكى اسپەكتىسىن ايقىندادى. بىرىنشىدەن, سايلاۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردى ەلەكتوراتتىق وقىتۋ ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە, ورتا مەكتەپتىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنان باستاپ كاسىبي-تەحنيكالىق دەڭگەيدەن ءوتىپ, جوعارى جانە جوعارعى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدى قامتيتىن ۇزدىكسىز ۇدەرىس بولۋى ءتيىس. ورتسايلاۋكوم مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بىرلەسە وتىرىپ, مەكتەپتەردىڭ 9-11 سىنىپ وقۋشىلارى, كوللەدجدەردىڭ 1-2 كۋرس جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ 1-2 كۋرس ستۋدەنتتەرى ءۇشىن ەلەكتوراتتىق وقىتۋدىڭ قوسىمشا نىساندارىن ازىرلەۋ جانە وقۋ پروتسەسىنە ەنگىزۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ويلاستىردى. بۇل جاس سايلاۋشىلاردى سايلاۋ پروتسەسىنە سانالى تارتۋ ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا مەكتەپتەردىڭ, كوللەدجدەردىڭ جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقۋ-تاربيە پروتسەسىنە جاستاردى ەلەكتوراتتىق-قۇقىقتىق اعارتۋدىڭ ءتۇرلى نىساندارىن (پىكىرسايىستار, ديسپۋتتار, كونكۋرستار, وليمپيادالار, وقۋشىلاردىڭ ءوزىن-ءوزى باسقارۋى) ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ەكىنشىدەن, سايلاۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردى وقىتۋ اۋماقتىق جانە ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ كادرلارىمەن قاتار, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى, ساياسي پارتيالاردىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرىن, كانديداتتاردى, سەنىم بىلدىرىلگەن ادامداردى, بايقاۋشىلاردى, باق-تى تىكەلەي قامتۋى ءتيىس. قىزمەتتىڭ بۇل باعىتتارى جان-جاقتى تالقىلانىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اكىمشىلىگى, باسقا دا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن وڭىرلەردىڭ اكىمدەرى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. 2017 جىلدىڭ باسىندا ورتسايلاۋكوم ەلەكتوراتتىق وقىتۋمەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ وبلىستار اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى, قالالار, اۋداندار اكىمدەرى مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى, اپپارات باسشىلارى, ىشكى جانە جاستار ساياساتى باسقارمالارىنىڭ باسشىلارى, بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ حاتشىلارى سياقتى ەلەكتوراتتىق پروتسەستى ۇيىمداستىرۋشىلار توبىن ەلەكتوراتتىق وقىتۋمەن قامتۋدىڭ قاناتقاقتى جوباسىن قۇرىپ, ىسكە اسىرۋدى باستادى. پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىمەن بىرلەسىپ, وقۋ باعدارلامالارىنا سايلاۋ تاقىرىبىن ەنگىزۋ جانە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى مەن اپپارات قىزمەتكەرلەرىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى وقىتۋعا تارتۋ اسپەكتىلەرى قاراستىرىلدى. ەلەكتوراتتىق وقىتۋدىڭ قاناتقاقتى الاڭدارى رەتىندە ءبىز مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن قۇرىلىمداردى (مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ينستيتۋتى, ورتالىق ازيا وڭىرىندە ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قارىم-قاتىناستى زەردەلەۋ ورتالىعى), وبلىستار اكىمدەرىنىڭ جانىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ وڭىرلىك ورتالىقتارىن, سونداي-اق «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ساياسي مەنەدجمەنتى مەكتەبىن تارتتىق. وقىتۋ مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ جانە ونىڭ وڭىرلىك ورتالىقتارىنىڭ نەگىزىندە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ سەمينارلارىن مەرزىمدى تۇردە وتكىزۋ نىسانىندا جۇرگىزىلەدى. اعىمداعى جىلدىڭ ەكى توقسانىندا جوبا شەڭبەرىندە 701 ادامدى قامتىعان 12 لەكتسيا مەن سەمينار وتكىزىلدى. تىڭداۋشىلاردىڭ وقۋعا قىزىعۋشىلىعىن كورسەتەتىن ءبىرىنشى جاعىمدى پىكىرلەر دە الىندى. قاناتقاقتى جوبانى ىسكە اسىرۋ قورىتىندىلارى بويىنشا كۇتىلەتىن ناتيجە: جىل سوڭىنا دەيىن سايلاۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋعا قاتىسۋشى 1200 مەملەكەتتىك قىزمەتشىنى وقىتۋ. سونىمەن قاتار, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى قاناتقاقتى جوبانى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن قادامدار ازىرلەۋدە. 2017 جىلعى قازاندا ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرى ءۇشىن ەلەكتوراتتىق وقىتۋدىڭ 150 ترەنەرىن دايىنداۋ جونىندە وقىتۋ سەمينارىن وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. ونىڭ شەڭبەرىندە سايلاۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى بويىنشا كاسىبي ترەنەرلىك كورپۋس دايىندالادى, ولار ءوز وڭىرلەرىندە سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرىن جانە سايلاۋ پروتسەسىن باسقا دا ۇيىمداستىرۋشىلاردى ودان ءارى وقىتۋدى جالعاستىرا الادى. ورتسايلاۋكوم وقيتىنداردىڭ ساناتتارىن قامتۋدى كەڭەيتۋ جانە ەلەكتوراتتىق پروتسەسكە ءتۇرلى قاتىسۋشىلاردى وقىتۋدى شوعىرلاندىرۋ جونىندەگى تاسىلدەردى پىسىقتاۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردى ىشكى جانە جاستار ساياساتى باسقارمالارىنىڭ دەڭگەيىندە تارتۋ جونىندە جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ولاردىڭ قاتىسۋى وڭىرلىك دەڭگەيدە (جاستار پارلامەنتى, جاستار سايلاۋ كوميسسيالارى) بولاشاق جانە جاس سايلاۋشىلاردى ەلەكتوراتتىق تاربيەلەۋ تەتىكتەرىن دامىتۋ ماقساتىن كوزدەيدى. وسىلايشا, ورتسايلاۋكوم قىزمەتىنىڭ جاڭا باعىتى – ەلەكتوراتتىق وقىتۋدىڭ كوپ ساتىلى جۇيەسى – ازاماتتاردىڭ ەلەكتوراتتىق تارتىبىنە ءتيىمدى ىقپال ەتەتىن الەۋمەتتىك تەتىك بولۋى ءتيىس. كاسىبي دەڭگەيدى جاڭارتۋ مەن ارتتىرۋ ورتالىق سايلاۋ ورگانىنان باستاپ ءاربىر ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسىنا دەيىن − سايلاۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق قۇرىلىمى ارقىلى ءوتۋى ماڭىزدى. قوعامنىڭ سايلاۋعا دەگەن زاماناۋي سىن-تەگەۋرىندەرى مەن سۇرانىستارى, ءبىز – ورتسايلاۋكوم مۇشەلەرى, وسك اپپاراتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرى كاسىپتىلىكتىڭ زاماناۋي تالاپتارىنا ساي كەلۋىمىزدى تالاپ ەتەدى. ال, بۇل سايلاۋ ناۋقانىنىڭ ساپاسىن, جانە تيىسىنشە, ازاماتتاردىڭ سايلاۋعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ اپپاراتىندا ەلەكتوراتتىق وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ ءبولىمى قۇرىلدى, ونىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ ەلەكتوراتتىق-قۇقىقتىق مادەنيەتىن ارتتىرۋ, سونداي-اق ەلەكتوراتتىق وقىتۋ سالاسىندا جۇمىستى ۇيلەستىرۋ جانە ۇيىمداستىرۋ بولىپ تابىلادى. زاماناۋي يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جاس ازاماتتاردىڭ اقپاراتتى قابىلداۋ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ەلەكتوراتتىق-اعارتۋ جۇمىسىنىڭ جانە سايلاۋشىلاردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرامى بولۋى كەرەك. ورتسايلاۋكوم ينتەرنەت-سايتتى دامىعان ينتەراكتيۆتى فۋنكتسيالارى بار اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ ۆەب-رەسۋرستارىن بىرىكتىرەتىن, بىرىڭعاي ينفو-كوممۋنيكاتيۆتىك الاڭ بولاتىن تولىققاندى پورتال دەڭگەيىنە دەيىن جاڭارتۋ جونىندە جۇمىس جۇرگىزۋدە. الداعى ۋاقىتتا جاڭا باعىتتىڭ − ەلەكتوراتتىق وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ دامۋىنا قاراي سايلاۋ سالاسىندا قاشىقتىقتان وقىتۋ ءۇشىن ينتەراكتيۆتى قۇرال جانە نەگىزگى اقپاراتتىق-وقىتۋ رەسۋرستارىنىڭ دەرەككوزى رەتىندە وسك سايتىن دامىتۋ جوسپارى جاسالۋدا. ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە اقپاراتتىق بەلسەندىلىگىنىڭ ءتۇرلى نىساندارىن دامىتۋ جونىندەگى شارالار سايلاۋشىلارمەن تولىققاندى ديالوگ قۇرۋعا باعىتتالعان, بۇل, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, مەملەكەتتىك ورگاننىڭ جانە جالپى مەملەكەتتىك جۇيەنىڭ بەدەلىن جاقسارتۋعا سەپتەسەدى. سوندىقتان ورتسايلاۋكوم جۇمىسىنىڭ بيىلعى جىلى باستاعان جاڭا باعىتتارىنىڭ ءبىرى – سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ كادرلارى مەن سايلاۋ پروتسەسىنە باسقا دا قاتىسۋشىلاردىڭ كاسىبي دايىندىعىن, سايلاۋشىلاردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىن جانە تيىسىنشە, قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ەلەكتوراتتىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ەلەكتوراتتىق وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ. زاڭداردى, ءوز قۇقىقتارىن, ونىڭ ىشىندە سايلاۋ قۇقىقتارىن بىلمەۋ ازاماتتاردىڭ, اسىرەسە جاستاردىڭ ءومىرىن ساياسي وقشاۋلاي تۇسەدى, بۇل جەردە پارتيوتيزم دەڭگەيىندەگى اسەرىن دە ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. جاستاردى ەلەكتوراتتىق وقىتۋ جولىمەن جاس سايلاۋشىلاردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىن ارتتىرۋ, ولاردىڭ سايلاۋ ناۋقاندارىنا بەلسەندى جانە سانالى تۇردە قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋدى, سايلاۋ جۇيەسىنە, سايلاۋ ينستيتۋتىنا سەنىم دەڭگەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانۋدا. سايلاۋ ءىس-شارالارىنىڭ سيپاتى, بارىسى, قورىتىندىلارى سايلاۋشىلاردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىنە بايلانىستى.
ءسابيلا مۇستافينا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى