اتاۋلى كۇن قارساڭىندا ۇيىمداستىرىلعان شارانىڭ ماقساتى – جالپىۇلتتىق تاريحي سانانى قالىپتاستىرۋ, ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ, تاريحي جادىنى جاڭعىرتىپ, وسكەلەڭ ۇرپاققا ميراس ەتۋ. سونىمەن قاتار, ازاماتتىق قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى ىقپالداستىقتى ارتتىرۋعا ۇلەس قوسۋ.
اشارشىلىق, قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىندا قارا جامىلماعان قازاق جوق. سونىڭ سالدارىنان ۇلتىمىزدىڭ تەڭ جارتىسى قىرعىنعا ۇشىرادى. مالىمەتتەرگە سۇيەنەر بولساق, اشارشىلىق پەن اۋرۋ-سىرقاتتان قازاقستان, بەلارۋس, رەسەي جانە ۋكراينادا 7 ميلليوننان استام ادام كوز جۇمعان.
ال, وتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارى ءبىر عانا قازاقستاننىڭ وزىندە 104 مىڭعا جۋىق ادام تۇتقىندالىپ, ونىڭ 25 مىڭنان استامى اتۋ جازاسىنا كەسىلدى. قازاق زيالىلارىنىڭ بەتكە ۇستار وكىلدەرىنىڭ, رەسپۋبليكا باسشىلىعىنىڭ تۇگەلگە جۋىعى جويىلدى. ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندەگى 11 لاگەردىڭ قابىرعاسىندا ادامدار قيناۋ مەن ازاپتاۋ سالدارىنان قازا بولدى. سول لاگەرلەردە ميلليوننان استام ادام جازاسىن وتەدى. ساياسي قايراتكەرلەرمەن قاتار ولاردىڭ جۇبايلارى مەن بالالارى دا قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىرادى.
«كيىز تۋىرلىقتى قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا مەرەيى تاسىعان مارتەبەلى داۋىرلەرىمەن قاتار, «تار جول, تايعاق كەشكەن» قاسىرەتتى كەزەڭدەردىڭ دە از بولماعانى اششى اقيقات. ۇلتىمىزدا «وتكەنىن ەسكە العان – وسكەندىكتىڭ بەلگىسى, وتكەنىن ۇمىتقان – وشكەندىكتىڭ بەلگىسى» دەگەن دانا ءسوز بار. تاريح پاراقتارىن كەرى اشار بولساق, 1925 جىلى ەلىمىزدى باسقارۋعا كەلگەن فيليپپ گولوششەكين قازاقستاندا «كىشى قازان» توڭكەرىسىن جۇرگىزۋ ساياساتىن ۇستاندى. سونىڭ سالدارىنان ۇلت زيالىلارى جاپپاي قۋعىنداۋعا ۇشىرادى. گولوششەكين وزىنە قارسى شىققانداردى قازاق ەلىنەن قۋدى, ولاردىڭ كوزىن جويۋدى قولعا الدى. «اسىرا سىلتەۋ بولماسىن, اشا تۇياق قالماسىن» دەگەن ۇجىمداستىرۋ ۇرانىمەن ناۋقانعا كىرىسكەن شولاق بەلسەندىلەر رەسپۋبليكاداعى 40 ميلليوننان استام مال باسىنىڭ قىرىلۋىنا اكەپ سوقتىردى. حالىق جاپپاي اشارشىلىققا ۇشىرادى. ۇلتىمىز اشارشىلىققا دەيىنگى سانىنا, اراعا جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت سالىپ ازەر جەتكەنى – بۇل زوبالاڭنىڭ قانشالىقتى قاسىرەتتى بولعانىن كورسەتۋدە», دەدى جيىندا ءسوز العاندار.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا «باربانگ» كۇردىلەر اسسوتسياتسياسىنىڭ جامبىل وبلىستىق فيليالىنىڭ اقساقالدار كەڭەسى توراعاسى ابدۋكاريم سۋلەيمەنوۆ «مى كۋردى – كازاحستانتسى. سۋدبى ستەپنىە ليكي», م.ح. دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاقستان تاريحى كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى گۇلباعيرا بەيسەمبەكوۆا «قازاقستانداعى 1937-1938 جىلدارداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن تاريحى», تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ءجۇسىپ بالاساعۇن اتىنداعى تۇركىستان ولكەسىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى وردالى قوڭىراتباەۆ «كەڭەستىك رەپرەسسيا: سەبەپتەرى, تاريحي كەزەڭدەرى, سالدارى», تاراز يننوۆاتسيالىق-گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «شەرحانتانۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اينۇر كەمباەۆا «ۇلت جۇگىن ارقالاعان ۇرپاقتار ساباقتاستىعى (تۇرار مەن شەرحان)», تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ قازاقستان تاريحى كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى سەيىلحان توقبولات «قۋعىن-سۇرگىن تاريحى قازىرگى تاريحنامادا» تاقىرىپتارى بويىنشا بايانداما جاساپ, اتاۋلى كۇننىڭ تاريحي ماڭىزىنا كەڭىرەك توقتالدى.
جيىن بارىسىندا ءسوز العاندار جاستارعا باستان وتكەن كەزەڭدەردى قازاقستان حالقى ءاردايىم ەستە ساقتاپ, بۇگىنگى كۇننىڭ قادىرىنە جەتە ءبىلۋى قاجەتتىگىن ايتتى.