مەملەكەتتى دامىتۋدىڭ جولدارىن ەلباسى جىل سايىن حالىققا ارناعان جولداۋىندا جاريا ەتەتىنى بەلگىلى. سونىڭ ىشىندە 2007 جىلى 28 اقپانداعى “جاڭا الەمدەگى – جاڭا قازاقستان” اتتى جولداۋىندا “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىرعان بولاتىن. مەكتەپ جەتىسپەۋشىلىگى قاتتى بايقالىپ وتىرعان وڭتۇستىك وڭىردە وسى باعدارلاما اياسىندا 40-تان استام ءبىلىم ۇياسى سالىندى, ونداعان اۋرۋحانا بوي كوتەرىپ, حالىققا قىزمەت كورسەتۋدە.
جۋىردا عانا ماقتاارال اۋدانى, ەڭبەكشى ەلدى مەكەنىندە جاڭا عاسىردىڭ تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن مەكتەپ عيماراتى سالتاناتتى تۇردە اشىلدى. تۇرعىندارى وتە تىعىز ورنالاسقان, مەكتەپ تاپشىلىعى اسا سەزىلىپ تۇرعان ءوڭىر ەدى. حالىقتىڭ قۋانىشىنا اينالعان وسى ءساۋلەتتى ءبىلىم ورداسىنىڭ بوي كوتەرۋى “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىپ وتىر.
تولەبەك قوسمامبەتوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
حالىق تىلەگى قاشاندا نازاردا
كەشە ەلىمىزدىڭ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىندە “نۇر وتان” حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ استانا قالالىق فيليالى قوعامدىق قابىلداۋ ءبولىمىنىڭ كوشپەلى وتىرىسى ءوتتى. بۇل جيىننىڭ باستى ماقساتى – الەۋمەتتىڭ تالاپ-تىلەگىنە مەملەكەتتىك تۇرعىدا ۇنقاتۋ.
كوشپەلى وتىرىس كەزىندە العاشقى بولىپ ءسوز العان “نۇر وتان” حدپ “بىرلىك” فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى تالعات تۇلعاەۆ مۇنداي “كوشپەلى” باستامانىڭ العاش رەت جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. “نۇر وتاننىڭ” نەگىزگى كوزدەگەنى – ول حالىقپەن بىرگە بولۋ, ونىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا قۇلاق ءتۇرۋ. سوندىقتان بۇل تاجىريبەنىڭ ماڭىزى زور”, دەدى ت.تۇلعاەۆ.
وتىرىس كەزىندە اڭعارعانىمىز, “نۇر وتان” حدپ-نىڭ ءXىى كەزەكتەن تىس سەزىندە ەلباسى, پارتيا ليدەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقتى تولعاندىرعان ماسەلەلەرگە تىڭعىلىقتى جاۋاپ بەرۋدىڭ ءپارمەندى جۇيەسىن قۇرۋ كەرەك دەگەن تاپسىرماسىنا سايكەس, جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانى بولدى. ماسەلەن, ءى توقسان ىشىندە پارتيانىڭ ورتالىق اپپاراتىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولىمىنە 1530 ۇسىنىس-تىلەك تۇسكەن ەكەن. “بۇل حالىقتىڭ پارتياعا دەگەن سەنىمىن كورسەتەدى. سوندىقتان حالىققا بەلسەندى كومەك كورسەتۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋ كەرەك. كوشپەلى وتىرىستىڭ كوزدەگەنى دە وسى”, دەدى پارتيا وكىلدەرى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان شارانىڭ ماقساتى – پارتيا مۇشەلەرىنىڭ, جالپى حالىقتىڭ جانە جەكە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەرىن قاراستىرۋ, حالىقتى تولعاندىرعان ماسەلەلەرگە ءۇنسىز قالماۋ, ازاماتتاردىڭ جان-جاقتى اقپاراتتاندىرىلۋىن جانە قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن جوعارىلاتۋ.
بۇل كۇنگى كوشپەلى جيىن كەزىندە استانا قالالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى كوشى-قون پوليتسياسى باسقارماسىنىڭ, “ەسىل” اۋدانىنىڭ حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ, استانا قالالىق سالىق دەپارتامەنتى مەن تۇرعىن ءۇي باسقارماسىنىڭ, “جيلسترويبانك” اق-تىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, جيىنعا كەلگەندەردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. سونداي-اق, وتىرىس بارىسىندا پارتيا مەن مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىق پەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى قىزمەتكەرلەرىن تولعاندىرعان ماسەلەلەردى تىڭداپ, ولاردىڭ ۇسىنىس-تىلەكتەرىمەن تانىستى.
ءلايلا ەدىلقىزى.
يراننىڭ باس كونسۋلدىعى اشىلدى
سوڭعى جىلدارى ءوزارا قارىم-قاتىناسىمىز قالىپتاسا باستاعان يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ باس كونسۋلدىعى اقتاۋدا اشىلدى. بۇرىن اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز ساۋدا پورتى يراننىڭ پورتتارىمەن عانا ىسكەرلىك بايلانىستا بولعان ەدى. ەندى ەكى ەل اراسىنداعى دوستىقتى ەلباسى ن.نازارباەۆ ساتتىلىك تىلەپ ىسكە قوسقان جاڭاوزەن – گورگان تەمىر جولىنىڭ قۇرىلىسى كىرىكتىرە ءتۇستى. سونداي-اق, جاقىن كۇندەرى ەكى ەل اراسىندا اۋە قاتىناسى دا جولعا قويىلماقشى.
سالتاناتتى ساتتە قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەگەن اقتاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ پەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى حوسسەين فاراحي جوعارىدا ايتىلعانداي, دوستىققا دانەكەر بولاتىن كوپتەگەن يگى ىستەردىڭ ۇيىتقىسى وسى باس كونسۋلدىق بولاتىندىعىنا سەنىم ءبىلدىردى. دوستىق دانەكەرى دەسە دەگەندەي, وسىعان دەيىن اقتاۋدا ءازىربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس كونسۋلدىعى اشىلىپ, بۇل كۇندەرى تەڭىزدەگى كورشىلەرىمىزبەن اراداعى ىسكەرلىك بايلانىستىڭ بيىك بەلەستەرگە كوتەرىلە تۇسكەندىگىنە كوپشىلىك كۋا بولۋدا.
جولامان بوشالاق, ماڭعىستاۋ وبلىسى.
پوليتسەيلەر پاتەرلى بولدى
شىعىس قازاقستان وبلىسى ەلىمىزدە قىلمىستىق احۋال جونىنەن الدىڭعى ورىنداردىڭ ءبىرىن الادى. الايدا سوڭعى بىرەر جىلدا قىلمىستىڭ الدىن-الۋ, ءتۇرلى جەدەل شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ, قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىندەرگە الەۋمەتتىك جاعدايلاردى جاقسارتۋ ناتيجەسىندە قىلمىس دەڭگەيىنىڭ تومەندەگەنى بايقالادى. ماسەلەن, 2005 جىلى وبلىستا 19 مىڭ قىلمىس تىركەلسە, بىلتىر ول 13 پايىزعا تومەندەپ, 16 600 قىلمىس جاسالعان. ءوتكەن جىلى قارجى داعدارىسىنا قاراماستان ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ءبىراز قارجى ءبولىنىپتى. 89 مەكتەپ ينسپەكتورى, 24 ۋچاسكەلىك, 146 پاترۋلدىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قوسىمشا شتاتى ەنگىزىلىپ, 36 اۆتوكولىك, ەكى مىڭعا جۋىق كيىم-كەشەك الىندى.
تىنىشتىق قورعاۋ سالاسىنداعى قىراعى قىزمەتتە تۇرعاندار تاعى ءبىر قۋانىشقا كەنەلدى. قالانىڭ سول جاعالاۋىندا ءتورت قاباتتى, قىزىل كىرپىشتەن اسەم ورىلگەن 60 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ بارلىعىنا پوليتسەيلەر يە بولدى. سالتاناتتى جيىندى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ اشتى.
– جاڭا جىل سىزدەرگە قۋانىش, باقىت اكەلسىن. مىنە, 60 ادامعا پاتەرلەردىڭ كىلتىن تاپسىرعالى تۇرمىز. وبلىستىق بيۋدجەت بۇل ءۇيدىڭ قۇرىلىسىنا 198 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولدى. مۇنىڭ الدىندا دا پوليتسەيلەرگە كولىكتەر, قىزمەت جابدىقتارى بولىنگەن. ەندەشە الداعى ۋاقىتتا قىلمىس ازايىپ, تۇرعىنداردىڭ الاڭسىز دەمالۋلارىنا جاعداي جاسايىق, – دەدى وبلىس اكىمى.
بۇدان كەيىن وبلىس اكىمى ب. ساپارباەۆ پەن وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ميليتسيا گەنەرال-مايورى قالمۇحانبەت قاسىموۆ ءبىر توپ ۇزدىكتەرگە پاتەر كىلتتەرىن سالتاناتتى جاعدايدا تابىس ەتتى. ولاردىڭ قاتارىندا وسكەمەن قالالىق ىشكى ىستەر باسقارماسى كادر جانە تاربيە جۇمىسى ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى پوليتسيا مايورى ەرجان بۇلانباەۆ, پاترۋلدىك پوليتسيا باتالونى كومانديرىنىڭ ورىنباسارى پوليتسيا مايورى جانبولات سانباەۆ, سول جاعالاۋ پوليتسيا ءبولىمىنىڭ پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ەرلى-زايىپتى ايبەك پەن ايگۇل مۋسينوۆتار جانە تاعى باسقالار بار. پاتەر كىلتتەرىنە يە بولعان تىنىشتىق ساقشىلارى وبلىس اكىمىنە العىستارىن ايتتى.
وڭداسىن ەلۋباي.
اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ءتيىمدى
اقتوبە وبلىستىق مەملەكەتتىك سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى قۇرالاي ءالجانوۆا وڭىردەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن وتكىزگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا وسى سالادا وتكەن جىلى قول جەتكىزىلگەن تابىستار مەن الداعى ۋاقىتتا نازاردا ۇستالاتىن وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالدى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, وبلىستا جۇقپالى, كارانتيندىك, اسا قاۋىپتى پارازيتارلىق اۋرۋلار بويىنشا جاعداي قالىپتى كورىنەدى. ەلدى مەكەندەردە, ۇجىمداردا, مەديتسينالىق مەكەمەلەردە توپتىق ينفەكتسيالىق اۋرۋلارعا شالدىعۋ جانە تاماقتان ۋلانۋ بولماپتى. سونداي-اق پوليوميەليت, قىزىلشا, ءىش سۇزەگى, كوكجوتەل, قىزامىق, سىرەسپە, وبا, تۇينەمە تۋليارەميا, بورتپە سۇزەگى, ا(ن1N1)تۇماۋى تىركەلمەپتى. سالمونەللەز, مەنينگوكوككتى مەنينگيت, “ا” جانە “ۆ” ۆيرۋستى گەپاتيت اۋرۋلارىنا شالدىعۋ اناعۇرلىم تومەندەگەن. ەسەسىنە, وبلىستا جەدەل ىشەك اۋرۋلارى, روتاۆيرۋستى ەنتەريت,”س” ۆيرۋستى گەپاتيتى, ەپيدەميالىق پاروتيت, جرۆي, تۇماۋمەن سىرقاتتانۋ ءوسىپ كەتكەن. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ءسوز العان مارات وسپانوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورلارى, وسى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ, ەمدەۋ, سونداي-اق, رەسەيدىڭ كورشىلەس وبلىستارىندا ەپيدەميالىق قاۋىپتى جاعداي بولا قالسا ءوزارا تىعىز بايلانىستا ارەكەت ەتۋ ماسەلەلەرى ءجايلى جان-جاقتى اڭگىمەلەپ, وزدەرىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى.
ارىپتەسىمىزدىڭ “شاكارىمى” قايتا جارىق كوردى
دالا دانىشپانى اتانعان شاكارىم قاجىنىڭ 150 جىلدىق تورقالى تويىنا وراي ارىپتەسىمىز داۋلەت سەيسەن ۇلىنىڭ ء“شاكارىم” اتتى دەرەكتى كىتابى استاناداعى “فوليانت” باسپاسىنان جارىق كورگەن ەدى. سودان بەرگى جەردە اتالمىش كىتاپ تۋرالى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى وننان استام باسىلىمدا جىلى لەبىز ءبىلدىرىلىپ, اۆتور قازاقستان جۋرناليستەر وداعى مەن وبلىس اكىمى سىيلىعىن يەلەنگەن بولاتىن. ونىڭ سىرتىندا داۋلەت سەيسەن ۇلى ءشاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى اتانعان-دى. مۇنىڭ ءبىر سەبەبى سول, بۇل ەڭبەك باسپاعا وسى جوعارى وقۋ ورنى جانىنداعى شاكارىمتانۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىندا جان-جاقتى تالقىلانىپ, دايىندالعان ەدى.
ەندى, مىنە ارىپتەسىمىزدىڭ ءمادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترلىگىنىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى ادەبيەت ءتىزىمىنە ەنگىزىلگەن وسى ەڭبەگى الماتىداعى “قازاقستان” باسپاسىنان ەكىنشى قايتارا جارىق كورىپ وتىر. ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, كىتاپتىڭ ەكىنشى باسىلىمىندا قايسىبىر دەرەكتەر ناقتىلانا تۇسكەن. عۇلاما اقىننىڭ جاڭادان تابىلعان ءۇشىنشى سۋرەتى مەن ونىڭ قالاي تابىلعاندىعى ءجونىندە سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پروفەسسور ەرلان سىدىقوۆتىڭ “ەگەمەندە” جاريالانعان ماقالاسى دا كىتاپتىڭ جاڭا نۇسقاسىنا ەنگىزىلىپ ۇلگەرىلگەن. سونىمەن بىرگە, اۆتور كەلىسىمىمەن باسپا تاراپىنان دا اقىن ومىرىنە قاتىستى بۇرىن كوپ ايتىلماي كەلگەن دەرەكتەر ەنگىزىلگەن. سونداي-اق, اقىننىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارىنىڭ سۋرەتتەرى دە كەڭىنەن توپتاستىرىلعان.
ءسويتىپ, ارىپتەسىمىزدىڭ اتالعان باسپانىڭ “عيبراتتى عۇمىر” سەرياسىمەن تاعى دا ەكى مىڭ دانامەن جارىق كورگەن شاكارىم سىندى عۇلاما تۋرالى عۇمىرنامالىق دەرەكتى حيكاياتى ءوز وقىرماندارىنا جول تارتتى.
“ەگەمەن-اقپارات”.