مۇنداي پىكىر ەقىۇ-نىڭ قىسقى ماجىلىسىنە قاتىسۋشىلار تاراپىنان ءجيى ەستىلۋدە
سارسەنبى كۇنى سەنات توراعاسى قاسىمجومارت توقاەۆ باستاعان قازاقستان پارلامەنتىنىڭ دەلەگاتسياسى ەقىۇ-نىڭ قىسقى ماجىلىسىنە قاتىسۋ ءۇشىن ۆەنا قالاسىنا كەلدى.
جاقسىباي سامرات – ۆەنادان. دەلەگاتسيا قۇرامىندا سەناتتىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى, ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ ساياسي ماسەلەلەر جانە قاۋىپسىزدىك ءجونىندەگى جالپى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى قۋانىش سۇلتانوۆ, ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى, ەقىۇ اتالمىش كوميتەتىنىڭ ءمۇشەسى امزەبەك جولشىبەكوۆ جانە باسقا پارلامەنتاريلەر بار.
ادامزات تاريحىنداعى شتراۋس, موتسارت, بەتحوۆەن, شۋبەرت سياقتى ۇلى كومپوزيتورلاردى تۋعان ۆەنا قالاسى قاي كۇندەگىسىندەگىدەي وتكىر سامالمەن جەلپىنىپ, مۋزىكالىق كۇي تانىتىپ تۇر ەكەن. بۇل سامال ءبىر جاعىنان قازاقستانداعى ەرتە كوكتەمدە قاردى الىپ كەتەتىن “التىن كۇرەك” جەلىن ەسكە سالىپ, قالا كوشەلەرىن جاساڭعىراتىپ تۇر. قازاقستان دەلەگاتسياسى وسى كۇننىڭ كەشىندە, ەشقانداي رەسمي شارا بولماعاندىقتان, ۆەنانىڭ وپەرا تەاترىندا “جارقانات” بالەتىن تاماشالادى.
رەسمي شارالار كەشە تاڭەرتەڭ باستالدى. الدىمەن ەقىۇ پا تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءماجىلىسى بولدى. وعان جۋرناليستەر تولىعىمەن قاتىستىرىلىپ, ولار وتىرىستىڭ قانشالىقتى قىزعىلىقتى دارەجەدە ءوتكەنىن ءوز كوزدەرىمەن كورۋگە ءمۇمكىندىك الدى. ءماجىلىستى ەقىۇ پا توراعاسى جواو سوارەش اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. ول ءوزىنىڭ سوزىندە ەقىۇ-نىڭ جاڭا توراعاسىنىڭ العاشقى قادامدارىنا قىسقاشا باعالار بەرىپ ءوتتى. ءىس باسىنداعى توراعا قانات ساۋداباەۆتىڭ ۇزاققا سوزىلعان كيكىلجىڭدەردى رەتتەۋگە ىقپال ەتۋ ءۇشىن جاساپ جۇرگەن تالاپتارىنا دا جوعارى باعا بەردى. بۇل قازاقستاننىڭ وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى تەرەڭنەن ءتۇسىنىپ, ونى ءتيىمدى ورىنداۋعا كىرىسە باستاعانىنىڭ كورىنىسى, دەدى ول. قازاقستاننىڭ توراعالىققا ءوتۋىن قولداعان كوپتەگەن ەلدەردىڭ ليدەرلەرى, ىشتەرىندە فرانتسيا پرەزيدەنتى ن.ساركوزي, رەسەي پرەزيدەنتى د.مەدۆەدەۆ جانە ت.ب. بار, قازاقستاننىڭ وسى تاراپتا ءتيىمدى توراعا بولاتىندىعىن ايتقان ەدى, ەندى ءبىز سونىڭ جەمىسىن كورە باستادىق. وسى تاراپتا ج.سوارەش ءوزىنىڭ اتىنان گرۋزيا مەن رەسەي اراسىنداعى كيكىلجىڭدى رەتتەۋ ءۇشىن بىزگە اسا كۇردەلى ساياسي شەشىم قابىلداۋعا تۋرا كەلەتىن شىعار. سوندىقتان بىزگە ساياسي باتىلدىلىق پەن شەشىمدىلىك كەرەك, دەدى ول.
ودان ءارى توراعا ءسوز كەزەگىن بايانداما جاساۋ ءۇشىن ەقىۇ پا قازىناشىسى روبەرتە باتەلليگە بەرىلدى. ءوزىنىڭ بايانداماسى قاتىسۋشىلارعا بۇرىن تاراتىلعاندىقتان, ول بارىنشا قىسقاشا سويلەپ, ەقىۇ پا ءۇشىن قارجىلىق جىل 30 قىركۇيەكتە اياقتالاتىنىن ايتا كەلىپ, ەسەپتى كەزەڭدە بەلگىلەنگەن شىعىس سوماسىنىڭ 4 پايىزى يگەرىلمەي قالعانىن جەتكىزدى. بۇل ۇنەم ءىسساپارلاردىڭ ازايۋى ەسەبىنەن بولدى, دەدى ول.
كەلەسى ءسوز, كۇن تارتىبىنە سايكەس, ەقىۇ پا باس حاتشىسى سپەنسەر وليۆەرگە بەرىلدى. ونىڭ بايانداماسى دا قىسقا بولدى, ول ۇيىمنىڭ ەسەپتى كەزەڭدەگى جۇمىسىنا وڭ باعا بەرە كەلىپ, ءوزىنىڭ كەلەسى مەرزىمگە كانديداتۋرا ۇسىنۋ ماسەلەسى ءالى شەشىلمەگەنىن جەتكىزدى.
كۇن تارتىبىندەگى كەلەسى ۇلكەن ماسەلە ەقىۇ پا-نىڭ دياقب جۇمىسىنا قورىتىندى جاساۋىنا ارنالدى. سونىڭ ىشىندە دياقب-نىڭ ۋكرايناداعى سايلاۋعا قاتىسۋى تۋرالى ءسوز بولدى. وسى ماسەلە قوزعالعاندا جاڭا عانا تىنىش ءوتىپ جاتقان وتىرىس جاندانىپ قويا بەردى, ءسويلەۋگە سۇرانعاندار سانى دا وتە كوپ بولىپ, توراعا ۋاقىتتىڭ شەگىنە ءسايكەس ولاردى شەكتەۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى.
دياقب-نىڭ جالپى شەشىمى بۇل سايلاۋعا وڭ باعا بەرىپ, ونىڭ دەموكراتيالىق جولمەن وتكەنىن جاريا ەتتى. بىراق وسىدان كەيىن ءبىرىنشى بولىپ ءسوز العان ۋكراينا وكىلى جان-جاققا تيىسە سويلەپ, ءوز ەلىنىڭ مەملەكەت باسشىسىن اۋىستىرۋعا باسقا شىعىستىق كورشىلەر سياقتى قورىقپايتىنىن ايتتى. ودان ءارى جاڭا پرەزيدەنت ۆ.يانۋكوۆيچتىڭ كوزقاراستارى مەن ۇستاناتىن پوزيتسياسىن سىنادى. ول – كەڭەستىك ادىسپەن باسقاراتىن ورىسشىل باعىتتاعى كوشباسشى. باتىستىق, دەموكراتيالىق ادىستەر وعان جات, دەي كەلىپ, ۋكراينا حالقى ونى قولداماعانىن, جيىرما بەس ءوڭىردىڭ تەك توعىزى عانا وعان داۋىس بەرگەنىن, سايلاۋدا زاڭ بۇزۋشىلىققا مولىنان جول بەرىلگەندىگى سەبەپتى قارسى جاق سوتقا جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. بىراق ونىڭ ءسوزىن پا-نىڭ باسقا مۇشەلەرى نەگىزىنەن قولداعان جوق, سونىڭ ىشىندە پىكىرتالاستا ءسوز العان قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قانداي دا بولسا ۋكراين حالقىنىڭ تاڭداۋىمەن ساناسۋ قاجەتتىگىن, سايلاۋدىڭ دەموكراتيالىق جولمەن ءوتكەندىگىن بارلىق بايقاۋشىلار دا مويىنداعانىن, سوندىقتان ۋكراينانىڭ جاڭا پرەزيدەنتى ۆ.يانۋكوۆيچ جەڭىسكە جەتكەنى ءۇشىن قۇتتىقتاۋعا لايىقتى ەكەنىن ايتتى.
وسى ماسەلە بويىنشا البانياداعى سايلاۋدىڭ ءجاي-كۇيى دە اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. دياقب-نىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونداعى سايلاۋ دا زاڭ بۇزۋشىلىقسىز ءوتتى دەلىنگەنىمەن, وپپوزيتسيا ونىمەن كەلىسپەي, بويكوت جاريالاپ جاتقانى دۇرىس ارەكەت ەمەستىگى اتالدى. بىراق بۇل دا دەموكراتيانىڭ كورىنىسى, ولاردىڭ قۇقىن ەشكىم دا اياققا باسا المايدى, دەدى ج.سوارەش.
وتىرىستا بۇلاردان دا باسقا كەيبىر ەلدەردەگى دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردىڭ, ادامداردىڭ قۇقى بۇزىلعاندىعى اتالىپ ءوتتى, سونىڭ ىشىندە بەلورۋسسياداعى از ۇلتتاردىڭ, اتاپ ايتقاندا, پولياك دياسپوراسىنىڭ مۇددەسىنە قول سۇعىلعاندىعى كولدەنەڭ تارتىلدى. بىراق بەلارۋس وكىلى ۆ.يۆانوۆ بۇل ماسەلەنىڭ دۇرىس قويىلماي تۇرعانىن, ماسەلە پولياك دياسپوراسىنىڭ ءوز اراسىنداعى كيكىلجىڭدە ەكەنىن, ەكى توپقا بولىنگەن ولار ارالارىنداعى جالعىز عيماراتتى بولىسە الماي, ادام قۇقى بۇزىلدى دەپ بايبالام سالعانىن جەتكىزدى. وسى ماسەلەگە ارنالعان پىكىرسايىستار تىم ۇزاققا سوزىلدى.
كەلەسى كەزەكتە الماتى قالاسىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 14-16 مامىرىندا بولاتىن “ەقىۇ-نىڭ ەۋرازيالىق ولشەمدەرى” اتتى پارلامەنتتىك فورۋمىنا دايىندىق تۋرالى ءسوز ەقىۇ پا ۆيتسە-پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆقا بەرىلدى. ول ءوزىنىڭ ءسوزىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-نىڭ توراعالىعىنا كىرىسكەن تاريحي ساتىندە ايتىپ تۇرعانىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, الدىمەن قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ ۋاقىتىندا بولاتىن مەرەيتويلارعا جانە ولاردى لايىقتى اتاپ ءوتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. ءبىز توراعالىقتى ەقىۇ-نىڭ سەنىمدى ارىپتەسى, تاريحي مەجەمەن العاندا وتە از ۋاقىتتىڭ ىشىندە دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى قۇرۋ مەن نارىقتىق ەكونوميكانى دامىتۋ جولىندا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتكەن ەۋرازيالىق بەدەلدى مەملەكەت رەتىندە الىپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ توراعالىققا قول جەتكىزۋىمىزگە پا-نىڭ ارقاشاندا قولداۋشى بولعانى ءۇشىن سىزدەرگە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى جانە ونىڭ بولاشاقتاعى قولداۋى ارقاسىندا ءبىز توراعالىقتى تابىستى جۇرگىزەمىز دەگەن سەنىم بىلدىرەمىن, دەدى ول. سەنات توراعاسى قازاقستاننىڭ توراعالىقتى قالاي قابىلدايتىنىنا توقتالعاندا ونى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك رەتىندە مويىندايتىنىن جەتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا دا ءدال وسىلاي دەپ جاريالادى, دەدى ول.
ءسوزىن پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ مالىمدەگەن قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ ۇراندارىنا شولۋمەن جالعاستىرعان ق.توقاەۆ ولاردىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتىپ بەردى. ال ءتوراعالىقتى ىسكە اسىرۋ باعىتىنداعى ءبىزدىڭ قادامدارىمىز ءىس باسىنداعى توراعا قانات ساۋداباەۆتىڭ سوزىندە ايتىلاتىن بولادى, دەدى ول. مەنىڭ ەلىم وسىناۋ الەمدىك ۇيىمعا ءتوراعالىق ەتۋدى قاتىسۋشى ەلدەردىڭ اراسىنداعى ءوزارا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋ جانە دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ مۇمكىندىگى دەپ بىلەدى. سوندىقتان دا قازاقستان توراعالىعىنىڭ باسىمدىقتارى اراسىندا تەرروريزمگە قارسى بىرلەسكەن كۇرەس, اۋعانستان ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە ت.ب. سياقتى ناقتى تاقىرىپتار بار. بۇلاردى شەشپەسەك, ءبىزدىڭ جوعارىدا ايتىلعان ماقساتتارعا جەتۋىمىز قيىن. سونداي-اق, ءبىز قازاقستاننىڭ توراعالىعى شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى ءوزارا سەنىمدى ارتتىرا تۇسۋگە ىقپال ەتەر دەگەن سەنىمدەمىز.
ودان ءارى ق.توقاەۆ ەقىۇ-نىڭ سوڭعى ۋاقىتتارداعى جەمىستى ىستەرىن, سونىڭ ىشىندە “كورفۋ پروتسەسىنىڭ” ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. وسى قاتاردا قازاقستاننىڭ كونفەسسياارالىق جانە ەتنوسارالىق تاتۋلىقتاردى ساقتاۋداعى تاجىريبەسىنىڭ ءتيىمدىلىگىن اتاي كەلىپ, ونىڭ ەقىۇ تاراپىنان ۇلكەن باعاعا يە بولعاندىعىنىڭ بەلگىسى رەتىندە استانا قالاسىندا جازدا توزىمدىلىك جانە قىسىم كورسەتۋشىلىككە جول بەرمەۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان كونفەرەنتسيا وتكىزۋگە شەشىم قابىلدانعانىن قاناعاتپەن اتادى. قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن 2010 جىلدىڭ مادەنيەتتەر جاقىنداستىعى جىلى بولعانىن جانە استانادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ ءىىى سەزى بولىپ وتكەنىن دە اتاپ ايتتى.
وسىدان ءارى ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ سوزىندە اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە توقتالدى. ول پا مۇشەلەرىن قازاقستاننىڭ بيىل ەقىۇ مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزەكتى ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن قولداۋعا شاقىرۋ ەدى. ءبىزدىڭ بۇل باستامامىزدى قازىردىڭ وزىندە كوپتەگەن ەلدەردىڭ باسشىلارى قولداپ وتىر, دەي كەلىپ, ونى وتكىزۋدىڭ بەلگىلى سەبەپتەرىن سانامالاپ بەردى. سونىمەن بىرگە, تاعى دا ءبىر دابىل قاقتىرار جاعداي بار, دەدى ول. وسى ون جىل بويى وزدەرىنىڭ كەزدەسۋلەرىندە سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى بىرلەسكەن ساياسي دەكلاراتسيا قابىلداي الماۋدا. ال قازاقستان ونى جوعارى دەڭگەيدەگى سامميت قانا شەشە الادى دەپ سانايدى. مۇنىڭ ءوزى ۇيىمنىڭ نەگىزگى, بۇدان 35 جىل بۇرىن قابىلدانعان حەلسينكيدەگى قاعيداتىنا سايكەس بولار ەدى. سونىمەن بىرگە, سامميت ەقىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر ليدەرلەرىنە ۇيىمنىڭ بولاشاقتاعى ەڭ نەگىزگى باستامالارىن ايقىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەر ەدى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا ق.توقاەۆ الماتى قالاسىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 14-16 مامىرىندا بولاتىن “ەقىۇ- نىڭ ەۋرازيالىق ولشەمدەرى” اتتى ترانسازيالىق پارلامەنتتىك فورۋمىنا دايىندىق تۋرالى باياندادى. بۇل – قازاقستاندىق توراعالىق شەڭبەرىندە قازاقستان پارلامەنتىنىڭ باستاماسىمەن وتكىزىلگەلى وتىرعان شارا. وعان ەقىۇ مۇشەلەرىنەن تىس ۇيىمنىڭ جەرورتا تەڭىزىندەگى جانە ازياداعى ارىپتەستەرى دە قاتىساتىن بولادى. سونداي-اق, فورۋمعا قىتاي, ءۇندىستان جانە پاكستان پارلامەنتاريلەرى دە شاقىرتۋ الدى. ونىڭ كۇن ءتارتىبىن ءۇش سەسسياعا ءبولۋدى ۇيعارىپ وتىرمىز. ءبىرىنشىسى – ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ وزەكتى ءماسەلەلەرىنە, سونىڭ ىشىندە اۋعانستان پروبلەماسىنا ارنالادى. ەكىنشىسى – ەكونوميكالىق دامۋ, ساۋدا, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە ەڭبەك ميگراتسياسى ماسەلەلەرىن قامتيدى. ال ءۇشىنشى سەسسيادا قالىپتاسقان داستۇرگە سايكەس ادامي قۇندىلىقتار ماسەلەلەرى تالقىلاناتىن بولادى. ونىڭ قورىتىندىسىندا ەقىۇ ەلدەرىنىڭ باسشىلارىنا 2010 جىلى سامميت وتكىزۋ تۋرالى قارار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ۇسىنامىن, دەدى ول ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا.
سەنات توراعاسىنىڭ ءسوزى ۇلكەن ىجداھاتپەن تىڭدالىپ, وعان ۇزاق قول سوعىلدى. وسىدان كەيىن قاتىسۋشىلار پا ءۇش كوميتەتىنىڭ ءبىرلەسكەن وتىرىسى بولاتىن حوفبۋرگ سارايىنىڭ ەكىنشى قاباتىنا ءتۇستى.
مۇنداعى تورالقادا ەقىۇ-عا مۇشە بارلىق 56 ەلدىڭ مەملەكەتتىك تۋلارى تۇر. ەڭ ورتاسىندا, بارىنەن دە كورنەكتى بولىپ ءىس باسىنداعى توراعا – قازاقستاننىڭ تۋى ورنالاسقان. جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ اۋزىندا نەشە ءتۇرلى ماقاممەن ايتىلعان “كازاگيستان”, “كازاحيستان”, “كازاحستان” دەگەن سوزدەر. بارلىق الەمنىڭ اۋزىندا جۇرگەنىمىزدى سەزىنۋدىڭ ءوزى دە ءبىر باقىت ەكەن...
بىرلەسكەن وتىرىستى دا ەقىۇ پا توراعاسى جواو سوارەش ءسوز ءسويلەپ اشتى. ول قازاقستاندىق توراعالىقتىڭ العاشقى قادامدارىنا ۇلكەن باعا بەرىپ, ونىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى تىڭعىلىقتى جۇمىستارمەن باستالعانىن اتاپ ءوتتى. ودان كەيىن ءسوز قارسى الۋشى ەل اۆستريا پارلامەنتى ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى باربارا پراممەرگە بەرىلدى. ول قوناقتارعا ءوزىنىڭ ء“ۇي يەسى” رەتىندەگى سالەمىن جولداپ, جۇمىستارىنا تابىس تىلەدى. وسىدان كەيىن ءسوز ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى ءتوراعاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆقا بەرىلدى. ءسوزىن وزىنە كورسەتىلىپ جاتقان قۇرمەتكە راحمەت ايتۋدان باستاعان ءىس باسىنداعى توراعا بيىلعى توراعالىقتىڭ الدىنا قويىلعان مىندەتتەرى مەن اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارى تۋرالى تولىق ماعلۇمات بەردى.
ءبىز ەقىۇ پا-مەن ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋىمىزدى ءوزىمىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ تيىمدىلىككە قول جەتكىزەر ءبىر جولى دەپ سانايمىز. سوندىقتان سىزدەردىڭ جاسايتىن ۇسىنىستارىڭىز بەن يدەيالارىڭىزعا ۇلكەن قۇرمەتپەن قارايمىز, دەدى ق.ساۋداباەۆ. كەلەسى كەزەكتە ول توراعالىق تاراپىنان الماتى قالاسىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 14-16 مامىرىندا بولاتىن “ەقىۇ- نىڭ ەۋرازيالىق ولشەمدەرى” اتتى ترانسازيالىق پارلامەنتتىك فورۋمنىڭ جۇمىسىنا دا ۇلكەن ماڭىز بەرىلەتىندىگىن اتاپ ءوتتى.
اتقارىلىپ جاتقان مىندەتتەر قاتارىندا ۋكراينادا بولعان پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ بايقاۋشىلىعىنا ۇيىمنىڭ بەلسەنە قاتىسقاندىعى جانە بۇل ىستە دياقب-مەن تىعىز ىنتىماقتاستىق بولعانى ايتىلدى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ مالىمدەگەن ۇرانداردىڭ اراسىنداعى ء“داستۇر” ماسەلەسىنە توقتالا كەلىپ, ونىڭ “كورفۋ پروتسەسىن” جالعاستىرۋدا كورىنىس تاباتىنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز وسىنداي ۇنقاتىسۋلاردى جاقتاي وتىرىپ, ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى بولىنبەيتىن قاۋىپسىزدىكتىڭ ساقتالۋىن جاقتايمىز جانە بۇل ىستە رەسەيدىڭ ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى كەلىسىم-شارت ازىرلەۋ قاجەتتىگى جونىندەگى باستاماسىن دا قولدايمىز, دەدى ول. ودان ءارى قازاقستاننىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىنا ارنالعان تۇجىرىمداما جانە كوپتەگەن ماسەلەلەر بويىنشا ناقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ قاجەتتىگى جونىندەگى ءىس-قيمىل جوسپارىن ازىرلەگەنىن جاريا ەتتى. سونىڭ ىشىندە ەقىۇ-نىڭ كيكىلجىڭدەردىڭ الدىن الۋ جانە رەتتەۋىنە ارنالىپ جوسپارلانعان ءۇشىنشى كەزدەسۋى 23 اقپاندا ۆەنا قالاسىندا بولادى, دەدى. ءوزىنىڭ كاۆكاز ەلدەرىندەگى ۇزاققا سوزىلعان كيكىلجىڭدەردى رەتتەۋگە ىقپال ەتۋگە باعىتتالعان ساپارلارىنىڭ قورىتىندىسى تۋرالى بايانداپ بەردى. ەندى وسى كەزدەسۋلەردە جيناعان دەرەكتەرىمىزدىڭ نەگىزىندە كيكىلجىڭدەردى بەيبىت جولمەن رەتتەۋگە ىقپال ەتەتىن “جول كارتاسىن” جاساۋ نيەتىمىز بار. ونىڭ شەڭبەرىندە ءبىز بەيبىت كەلىسىمگە شاقىراتىن كەز كەلگەن باستامانى قولداۋعا دايىنبىز.
ال دنەستر جاعالاۋى كيكىلجىڭدەرىندە ءبىز جەنەۆا قالاسىندا باستالعان ءسوزسايىستىڭ جالعاسقانىن قالايمىز جانە ونى قاراپايىم ادامداردىڭ اۋىز سۋ مەن گازدى الۋ سياقتى قاتارداعى ءماسەلەسىن شەشۋگە قىزمەت ەتۋگە بۇرۋعا تىرىسامىز. وسى قاتاردا پارلامەنتتىك الەۋەتتى دە كەڭىنەن قولدانۋعا شاقىرامىن.
ءبىز ءوزىمىزدىڭ ەۋروپادا كادىمگى قارۋ-جاراقتى باقىلاۋعا ەۋروپالىق رەجىمنىڭ ساقتالۋىن قالايتىندىعىمىزدى جانە سەنىم مەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ شارالارىن قولدايتىندىعىمىزدى اتاپ وتكىمىز كەلەدى. وسىعان وراي 2010 جىلى ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋ-جاراققا شەكتەۋ قويۋ تۋرالى كەلىسىم-شارتتىڭ ىسكە اسۋىندا پروگرەسس بولار دەگەن ءۇمىتىمىز بار, دەدى ءىس باسىنداعى توراعا.
ودان ءارى ق.ساۋداباەۆ ەقىۇ-نىڭ جۋىردا ەۋرووداقپەن ارادا بولعان كەلىسسوزدەرى جانە وندا قول جەتكىزىلگەن ماسەلەلەر تۋرالى بايانداپ بەردى. بۇل كەلىسسوزدەر ەۋروپاداعى عانا ەمەس ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋعا ىقپال ەتەر دەگەن ۇمىتتەمىز, دەدى ول. قۇراما شتاتتارىندا اقش جانە بۇۇ باسشىلىعىمەن كەزدەسۋلەر كەزىندە سامميت تۋرالى يدەيانىڭ تالقىلانىپ, ولاردىڭ تاراپىنان وڭ پىكىر بىلدىرىلگەنى ايتىلدى. لوندوندا بولعان اۋعانستان پروبلەماسىنا قاتىستى كونفەرەنتسيادا سويلەگەن سوزىمىزدە ونى قازىرگى تاڭداعى الەمدىك باسىم ماسەلەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرۋ قاجەتتىلىگى اتاپ كورسەتىلدى. بۇل ۇسىنىسىمىز دا تۇسىنىستىك تاپتى جانە بولاشاق سامميتتە دە بۇل ماسەلە باسىم ورىندا بولادى دەپ بىلەمىز. ءبىز اۋعانستاندىق ماسەلەلەردى شەشۋدە ونىڭ گۋمانيتارلىق قىرلارىن كۇشەيتۋدى قالايمىز. وسىلاي دەي كەلىپ, شەشەن قازاقستاننىڭ وسى تاراپتاعى ناقتىلى ىستەرى تۋرالى ايتتى. بۇل ەلدىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ تەرروريزمگە, ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس پەن ەسىرتكى ساۋداسىن رەتتەۋگە تىكەلەي بايلانىستى. بۇل رەتتە استانا قالاسىندا قازان ايىندا بولاتىن تەرروريزمنىڭ الدىن الۋعا ارنالعان كونفەرەنتسيا مەن ۆەنادا بولاتىن ەسىرتكى ساۋداسىنا قارسى كۇرەستى ۇدەتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان كونفەرەنتسيالاردىڭ ماڭىزى زور بولماق.
ەقىۇ-نىڭ ەكىنشى سەبەتى تۋرالى ايتقاندا ول “ازيا – ەۋروپا جولدارىنداعى لوگيستيكانىڭ ءرولى تۋرالى” جانە ۆەنا قالاسىندا 1 اقپاندا بولعان وسى تاقىرىپقا ارنالعان ەكونوميكا- ەكولوگيالىق فورۋمنىڭ ماڭىزى جونىندە ءاڭگىمەلەدى. سونىمەن بىرگە, افيناداعى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى ءسامميتىنىڭ شەشىمىندە قارالعان ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ەڭبەك ميگراتسياسى ماسەلەلەرىنە دە ايرىقشا كوڭىل بولىنەتىن بولادى. ال ەكولوگيالىق اپاتتار تۋرالى ايتقاندا ارال پروبلەماسىنىڭ وزەكتىلىگى تىلگە تيەك ەتىلدى.
ادامگەرشىلىك ولشەمدەر ماسەلەسىن قاراستىراتىن سەبەتكە توقتالعاندا توراعا ەقىۇ دياقب-مەن جانە ۇلتتىق ازشىلىقتار مەن باق جونىندەگى جوعارعى كوميسسارمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, ولاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىن قولدايتىنىن ءبىلدىردى. وسى قاتاردا استانادا بولاتىن توزىمدىلىك پەن قىسىم كورسەتۋشىلىككە قارسى كونفەرەنتسيانىڭ دا ماڭىزدىلىعى اتاپ كورسەتىلدى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا ءىس باسىنداعى توراعا قازاقستانداعى جاعدايلارعا توقتالىپ, ەقىۇ-نىڭ توراعالىعىنا سايلانۋ قازاقستانداعى ساياسي ليبەراليزاتسيالانۋعا قۋاتتى كاتاليزاتور بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
ءىس باسىنداعى توراعانىڭ ءسوزى ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن تىڭدالدى.
وسىدان كەيىن ەقىۇ پا-نىڭ ساياسي ماسەلەلەر جانە قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كوميتەتى مەن ەكونوميكالىق ماسەلەلەر, عىلىم, تەحنولوگيا جانە قورشاعان ورتا ماسەلەلەرى جونىندەگى ەكى كوميتەتى ءوز وتىرىستارىن وتكىزدى. وتىرىستار اياقتالعان سوڭ قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى ق.توقاەۆ اۆستريا ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ب.پراممەرمەن كەزدەسىپ, كەلىسسوز جۇرگىزدى. وندا ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
قازاقستان پارلامەنتى دەلەگاتسياسىنىڭ اۆسترياداعى ساپارى ودان ءارى جالعاسۋدا.