مۇنايلى ءوڭىردىڭ مول مۇمكىندىگى

كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىراۋداعى  بىرنەشە نىساننىڭ جۇمىسىمەن تانىستى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىراۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارىنىڭ العاشقى كۇنىن «فلوۋسەرۆ-قازاقستان» سەرىك­تەس­تى­گىنىڭ سورعى جابدىقتارىن جوندەيتىن سەرۆيس ورتالىعىنان باستادى. مۇنايلى وڭىردە ۇدەمەلى ين­دۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە قو­سىلعان ىرگەلى جوبانىڭ ءبىرى بۇل. جوبانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا سا­لىنعان ينۆەستيتسيالىق قارجى­نىڭ 2,5 ملرد. تەڭگەسى اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا يگەرىلگەن. وسى كاسىپورىن جۇ­مى­سىمەن تانىسۋ بارىسىندا وبلىس اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆ يندۋس­تريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە بىلتىر 32 ميلليارد تەڭگەگە باعالانعان 7 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلعانىن ايتتى. ولار­دا 636 جۇمىس ورنى اشىلدى. بيىل جالپى قۇنى 11,5 ميلليارد تەڭگەگە 12 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلعاندا وڭىردە تاعى دا 1018 جۇمىس ورنى قۇرىلادى. قازىر سول جوبالاردىڭ تورتەۋى جۇمىس ىستەي باستادى. ەندى جىل اياعىنا دەيىن 10 جوبانىڭ تۇساۋى كەسىلۋى كۇتىلۋدە. مۇ­نايلى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق الەۋە­تىن, ينۆەستيتسياعا تارتۋعا مول مۇمكىندىگى بارىن بايقاتقان جوبالاردىڭ قاتارىنداعى سەرۆيستىك ورتالىقتا ونەركاسىپتىڭ ءارتۇرلى سالالارى ءۇشىن سورعىلار مەن ارماتۋرالارعا جەدەل قىزمەت كورسەتۋگە, سونىمەن قاتار, ولار­دى جوندەۋ جۇمىستارىنا قاجەتتى جاب­دىقتار ورناتىلعان. اتالعان ورتا­لىقتا تۇرعىن ءۇي-كوممۋ­نال­دىق شارۋاشىلىق ءۇشىن تىك جانە كول­بەۋ تۇردەگى سورعىلاردى ءجون­دەۋ­گە دە مۇمكىندىكتەر اشىلىپ وتىر. جوبانى قارجىلاندىرۋعا ىنتا تانىتقان «Flowserve» كورپورا­تسيا­سى الەمنىڭ 56 ەلىندە جۇمىس ىستەيدى. ول سۇيىقتىق پەن گازدى ايداۋعا, سونداي-اق, ولاردىڭ اعى­نىن باسقارۋعا بايلانىستى قىز­مەت كورسەتەتىن جانە الەمدىك دەڭ­گەيدەگى جەتەكشى ونىمدەر تاسى­مالداۋشىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابى­لا­دى. ەندى وسى كورپوراتسيا ءوز جۇمىسىن قازاقستان رىنوگىندا دا كەڭەيتۋدى كوزدەپ وتىر. سول سەبەپتەن اتىراۋدا ىسكە قوسىل­عان سەرۆيستىك ورتالىقتا بىلىكتى ماماندار شوعىرىن قالىپ­تاس­تى­را باستاپتى. ورتالىققا تۇراقتى جۇمىسقا تارتىلعان ينجەنەر-مەحانيك حاسان مەيىربەكوۆ «نا­سوس­تىڭ ۆالدارىن تۇزەيمىز. كەيدە ءتىپتى ىسكە اسپاي قالعان ۆالداردى دا جوندەپ, كادەگە اسىرىپ جا­تا­مىز. ونىڭ ءوزى نارىق زامانىندا مەكەمە-كاسىپورىندارعا اقشا ۇنەم­دەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى عوي», دەيدى. ال اسقار تۇرعىنبەك ۇلى شەت ەلدە ءبىلىم جەتىلدىرىپ كەلىپتى. قازىر كاسىپورىندا 75 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. وڭىردەگى «تەڭىزشەۆرويل», «ادجيپ», «قازترانسويل» سەكىلدى مۇناي سالاسىنداعى كاسىپورىن­دار­دىڭ تاپسىرىسىنا وراي سەرۆيستىك قىزمەتتى كوشپەلى تۇردە دە كورسەتە الادى. سەرىكتەستىك باس­شى­سى عازيزبەك تۇراليەۆتىڭ ءسوزى­نە قاراعاندا, جوبا قۇنى 3 جىل­دان سوڭ اقتالادى دەگەن سەنىم بار. قازاقستاندا بۇرىن قىزمەت كورسەتىلمەگەن جوعارى قىسىمدى, كوپ ساتىلى, ەكى كورپۋستى سورعى جانە پلۋنجەر اگرەگاتتارىنا, ءجون­دەۋ جابدىقتارىنا دەن قوي­عان ەلباسى وسى جەردە وڭىردەگى شا­عىن جانە ورتا بيزنەس وكىل­دەرىنە ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلىكتىڭ وركەندەۋ, سوڭعى جىلدارى بۇل سالانىڭ وتاندىق ەكونوميكاعا سەرپىن بەرەتىندەي دەڭگەيگە كوتە­رىلگەنى تۋرالى اڭگىمە قوزعادى. وسى ساتتە «ابىلايحانگرۋپپ» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ءامىر ىسماعۇلوۆ پرەزيدەنتتىڭ كاسىپكەرلىك نىسانداردى ءجونسىز تەكسەرۋگە موراتوري جاريالا­عا­نىنا العىسىن ءبىلدىردى. نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلى جالىندى كاسىپ­كەر­دىڭ جانىنا جاقىنداپ كەلىپ, بۇ­دان بىلايعى كەزەڭدە دە كاسىپ­كەر­لەردى قولداۋ جالعاسا بەرەتىنىن مالىمدەدى. – امىرگە تيىسپەڭدەر دەپ ايتا­مىن! – دەدى مەملەكەت باسشىسى. ەلباسى كاسىپكەرلەردىڭ كوڭى­لىن وسىنداي ازىلىمەن ءبىر جادى­راتىپ الىپ, كاسىپكەرلەر ءۇشىن «اقوردا» سايتىندا «پرەزي­دەنت­تىڭ بيزنەسكە قولداۋى» ءبولىمى بارىنا نازار اۋداردى. – شىلدەدە رۇقساتتار مەن ليتسەنزيالار بەرەتىن 330 قۇجات كۇشىن جويدى. تاعى دا 30 پايىزعا ازايتۋ جوسپارلانۋدا. بيزنەسىن جاڭا باستاعاندارعا سالىقتىق جە­ڭىل­دىكتەر قاراستىرىلعان. ءۇش جىلعا ەشقانداي تەكسەرۋ بول­ماي­دى. ەگەر تارتىپپەن بەكىتىلگەن تەك­سەرۋلەر كەزىندە زاڭ بۇزۋ­شى­لىق­تار انىقتالاتىن بولسا, سا­لىق ينسپەكتورى ماتەريالدى قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارىنا بەرۋى قاجەت. سولاي بولۋى ءتيىس ەمەس پە؟ – دەپ ەلباسى كاسىپكەرلەرگە ساۋال تاستادى. – دۇرىسى, ادال جۇمىس جاساپ, تىنىش ۇيىقتاعان ءجون. ەرتە مە, كەش پە, جالعاندىق ءبارى­بىر اشىلادى. سايتتا كاسىپ­كەر­لەردى قولداۋ ءبولىمى بار. وعان ءۇش مىڭعا جۋىق ءوتىنىش ءتۇستى. ولاردا ايتىلعان شاعىمداردى قاراعان­نان كەيىن ونداعان شەنەۋنىك جۇ­مىسىنان بوساتىلدى. شاعىم­دا­رىڭىز بولسا, جىبەرىڭىزدەر. مەملەكەت باسشىسى كاسىپ­كەر­لىكتىڭ دامۋىنا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ وركەن جايعانى سەرپىن بەرەتىنىنە دە توقتالدى. – يندۋستريالىق باعدارلا­ما­لار مەن يننوۆاتسيالار جونىندە ايتساق, بۇل – قازىردىڭ وزىندە ىسكە قوسىلعان 227 كاسىپورىن. جىل ايا­عىنا دەيىن تاعى دا 130 كاسىپ­ورىن ىسكە قوسىلادى. ماسەلە مى­نا­دا: وسى كاسىپورىنداردىڭ اينا­لاسىندا بيزنەس-كومپانيالار كوپ بولۋى ءتيىس. مۇناي-گاز كەشەنىندەگى شەتەلدىك ينۆەستورلاردان قا­زاقستاندىق ۇلەستىڭ كوپ بولعانىن تالاپ ەتەمىن. مۇناي مەن گاز دا ءبىر كەزدە تاۋسىلادى. سول سەبەپتەن, بيزنەستىڭ باسقا تۇرلەرىن دا­مىتۋ قاجەت. ەلىمىزدە بۇعان بار­لىق جاعداي جاسالعان. قازاق­ستان­دىق بيزنەستىڭ دە تاۋار رىنوگى قالىپتاسۋى ءۇشىن كەدەن وداعى قۇرىلدى. رەسەي – ءبىزدىڭ جاقىن كورشىمىز, – دەگەن پرەزيدەنت كاسىپكەرلەرگە اگرارلىق سەكتورعا دا كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. «كوكونىس ساقتاۋ قويمالارى, جى­لىجايلار, بورداقىلاۋ الاڭدارى – تۇتاستاي يندۋستريا ىسپەتتى. يزرايل جىلىجايلاردا وسىرىلگەن قۇل­پى­نايمەن بۇكىل الەمدى قام­تاماسىز ەتەدى. الەمدىك داعدارىس بيزنەستى دا­مى­تۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن پايدالانۋ قاجەت ەكەنىن كور­سەت­تى», دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسى ورايدا. بۇدان سوڭ ەلباسى «مەديكەر-اتىراۋ» مەديتسينالىق ورتالى­عى­نىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. نەگىزگى قىزمەت ءتۇرى – اۋرۋعا باي­لا­نىستى ەرىكتى ساقتاندىرۋ باعدار­لاماسى بويىنشا مەديتسينالىق قىزمەتتى, اقىلى مەديتسينالىق قىز­مەت كورسەتۋدى, ءدارىحانانى, ەم­­دەۋ-ساۋىقتىرۋ جانە مەدي­تسي­نا­لىق ورتالىقتاردى ۇيىم­داس­­تىرۋ. بيىل اتىراۋدا جالپى اۋما­عى 5236 شارشى مەتر بولاتىن مەديتسينالىق ورتالىقتىڭ جانى­نان ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ عيمارا­تى­نا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. جاڭا مەكەمە «بيزنەستىڭ جول كار­تاسى-2020» مەملەكەتتىك باع­دار­لا­ماسى بويىنشا قارىز قارا­جاتىن تارتۋ ارقىلى قۇرىلدى. جوبانىڭ قۇنى – 1,5 ملرد. تەڭگە. اتىراۋدىڭ ورتالىعىندا ءبىر اۋىسىمدا 500 ادام قابىلدايتىن ەمحانا, تەراپيا ستاتسيونارى مەن حيرۋرگيالىق پروفيلدەگى 24 ءتو­سەكتىك تەراپيا بلوگىن سالۋ كوز­دەلگەن. امبۋلاتوريالىق-ەمحانا­لىق كومەك, پروفيلاكتيكالىق تەك­سەرىستەر قىزمەتى, ستوماتو­لو­گيا­لىق كومەك كورسەتىلەدى. سىر­قاتتاردى ساپالى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. بۇل ورتالىقتىڭ وزگە ەمدەۋ ورىندارىنان ەرەكشەلىگى باسىم. ورتالىقتىڭ مەديتسينالىق جۇ­مى­سىنا تارتىلعان 264 مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ اراسىندا 91 ءدا­رى­گەر بار. مۇندا اۋرۋ تۇرلەرىنىڭ بارلىعىنا دەرلىك مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتىلەدى. قازىردىڭ ءوزىن­دە اتالعان ورتالىقتىڭ مەدي­تسي­نالىق قىزمەتىن ءوڭىردىڭ 30 500-دەن استام تۇرعىنى پايدا­لا­نۋعا نيەت بىلدىرگەن. سەبەبى, ەمدەلۋشىلەرگە قازاقستاننىڭ جەتەكشى كلينيكالارى مەن ۇلتتىق عىلىمي ورتالىقتارىنىڭ بىلىكتى دارىگەرلەرىنەن ينتەرنەت جەلىسىمەن دارىگەرلىك كەڭەستەر الىنادى. فرايبۋرگ (گەرمانيا) قالا­سىن­دا­عى حالىقارالىق مەديتسينالىق ور­تالىقپەن دە ارىپتەستىك بايلا­نىس ورنىققان. الەمدەگى Siemens AG, Pentax, Fabius Plus Drager Me­dical AG & Co. KG, Medical Solutions, Galaxi, Karl Storz, DURR Dental سەكىلدى جەتەكشى كوم­پانيالاردىڭ ەڭ وزىق مەدي­تسينالىق قوندىرعىلارىمەن جابدىقتالعان. مەديتسينالىق ورتالىقتا «بو­لا­شاق» باعدارلاماسى شەڭبە­رىندە شەت ەلدىڭ تاڭداۋلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم العان جاستار دا جۇمىسقا تارتىلىپتى. سونداي جاس ماماننىڭ ءبىرى – ءمۇراتالي سەرىكباەۆ. قازىر ول وسى ورتا­لىقتا سەرۆيسپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ديرەكتور بولىپ جۇمىس ىستەيدى. – قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى! ءسىزدىڭ تىكەلەي قولداۋى­ڭىز­بەن جۇزەگە اسقان «بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا مىڭداعان قازاق جاستارى شەت ەلدە ءبىلىم الىپ, الەمدىك ستاندارتتاردى مەڭ­­گەرۋدە, – دەپ باستادى ول ەلباسىنا ريزاشىلىعىن. – سو­نىڭ ناتيجەسىندە كۇردەلى وپەرا­تسيا­لاردىڭ كوپ ءتۇرىن ەلىمىزدە جاساۋعا مۇمكىندىك تۋدا. مەن دە «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ءتۇ­لەگىمىن. دجوردج ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىدىم. بۇل باع­دارلاما تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىنە قىزمەت جاساۋدى كوزدەگەن مەن سەكىلدى جاستارعا جاڭا ءمۇم­كىندىك اشادى. ەلباسى الەمدىك مەديتسينانىڭ مول مۇمكىندىگىن ەل تۇرعىن­دارى­نىڭ پايداسىنا جاراتۋدى ماقسات تۇتقان جاس ماماننان بۇل ورتا­لىق­تىڭ وزگە كلينيكالاردان قان­داي ەرەكشەلىگى بارىن سۇرادى. «بىزدە جوعارى ءبىلىمدى, ءوز ىسىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن بىلىكتى دارىگەرلەر جۇمىس جاسايدى. ەكىنشىدەن, بىزدە ەمدەلۋشىلەرگە ءارى ساپالى, ءارى قولايلى مەدي­تسي­نالىق قىزمەت كورسەتىلەدى», دەپ جاۋاپ قاتتى م.سەرىكباەۆ. – مەملەكەت مەديتسينا سالاسى­نا ۇلكەن كومەك كورسەتۋدە. ۇكىمەت جوعارى دەڭگەيدە وسى سالاعا ەرەك­شە نازار اۋدارىپ وتىر. سو­نىڭ ءبىر ناتيجەسى – استانادا ەڭ ءىرى كارديولوگيالىق ورتالىقتىڭ اشىلۋى. ورتالىق قازىر ەلگە جو­عارى ساپالى قىزمەت كورسەتىپ وتىر. الەمدىك ستاندارتتاردى مەڭ­گەرۋ, شەتەلدىك ماماندارمەن ۇزدىكسىز تاجىريبە الماسۋ ءناتي­جەسىندە ون مىڭعا جۋىق كۇردەلى وپەراتسيالار ەلىمىزدە ەش كەدەرگىسىز جاسالاتىن بولدى, –دەدى نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى. – قازاقستان بوي­ىنشا مىڭعا جۋىق اۋرۋحانا بولسا, ونىڭ ىشىندەگى 165-ءى ءبىر عانا اتىراۋ وبلىسىندا ورنالاس­قان. مەملەكەت قاشاندا مەديتسي­نانى قولدادى جانە سولاي بولا بەرمەك. مەديتسينا قىزمەتكەر­لە­رى­نىڭ جالاقىسىنا 30 پايىز ءۇس­تەمە قوسىلدى. قولداۋدىڭ الدى-ارتى بۇل ەمەس. پرەزيدەنت ەل مەديتسيناسىنىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەتتەرگە توقتالا كەلە بىلاي دەدى: – مەن بۇل ورتالىققا ەرەكشە ريزاشىلىقپەن كەلىپ تۇرمىن. بيزنەسمەندەردىڭ وسىنداي جەكە مەديتسينالىق كلينيكالارمەن اي­نالىسقانى دۇرىس. ءبىلىم مەن مەديتسينا باستى ەكەندىگىن بيزنەسمەندەر ءبىلۋى كەرەك. اتىراۋدىڭ ورتاشا تابىسى قازىر ەلىمىزدىڭ وزگە ايماقتارىمەن سالىستىر­عاندا ەكى ەسەگە جوعارى. بۇل – وسىنداي تاڭداۋلى كلينيكالارعا حالىق ەم الۋعا كەلەدى دەگەن ءسوز. ءوز باسىم كورىپكەل دەگەنگە سەنبەيمىن. ادامنىڭ تاعدىرىن كو­رىپ­كەل ەمەس, جاراتۋشى اللا عانا بىلەدى. مىنە, مەديتسينا ادامعا سول ءۇشىن دە كەرەك. ادامنىڭ ءومى­رى مەديتسيناعا 10-15 پايىزعا عانا بايلانىستى دەسەك تە, ۋاقىتىندا دياگنوستيكادان ءوتۋ دەنساۋلىق ءۇشىن ۇلكەن ءرول اتقارادى. وتان­دىق مەديتسينانىڭ الدىنا ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن 72 جاسقا جەتكىزۋ تاپسىرىلىپ وتىر. بىراق, ءبىز بۇدان دا اسىپ ءتۇسۋىمىز كەرەك. ءبىر عانا اتىراۋدىڭ وزىندە تۋبەركۋلەز بەن ۆيچ اۋرۋلارى ەكى ەسەگە ازايعان. انالار ءولىمىن دە ەكى ەسەگە تومەندەتۋگە قول جەتكەن. ءسا­بيلەر ءولىمىنىڭ ءۇش ەسەگە ازايۋى – كوڭىل قۋانتارلىق ناتيجە. بۇل وبلىس اكىمى اتقارعان جۇمىس­تار­دىڭ دا جەمىسى بولۋى كەرەك. ال تۇستەن كەيىن ەلباسى تىك­ۇشاقپەن كاسپي تەڭىزى قايرا­ڭىن­داعى «D» جاساندى ارالىنا ۇشىپ باردى. بۇل – اتىراۋ قالا­سىنان 80 شاقىرىم جەردە ورنا­لاسقان وندىرىستىك نىسان. تەڭىز تابانىنان مول مۇناي الۋ جو­باسىنا وپەراتورلىققا تاڭدالعان كومپانيانىڭ ءبىرى – نكوك كوم­پانياسىنىڭ باسشىلىعى «D» ارالىندا ورنالاسقان وندىرىستىك نىسانداردى تانىستىردى. ارال –اتىراۋدان 85 شاقىرىمدا ورنا­لاسقان وندىرىستىك نىسان. ونىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە 3,5 ملن. تونناعا جۋىق تاس پايدالا­نىل­عان. نىسان تاۋلىگىنە 450 مىڭ بار­رەلگە دەيىن مۇناي وڭدەۋگە ەسەپتەلگەن. سونداي-اق, ەكى دەربەس تەحنولوگيالىق جەلىسى دە بار. ارالدا, كەمەدەگىلەردى قوسا ال­عان­دا, 5430 ادام جۇمىس ىستەيدى. جۇمىسشىلار ءۇشىن «شاپاعات» جانە «قارلىعاش» تۇرعىن ءۇي بلوكتارى جابدىقتالعان. ەكى بۇرعى جانە ەلەكتروگەنەراتورلىق قوندىرعى, وندىرىستىك-تەحنولو­گيا­لىق بولمە, اپاتتى جاعدايدا كوشىرۋ ءۇشىن مۇزجارعىش كەمە مەن جاعادا كەمە ايالدايتىن ورىن بار. نىسان قىس كەزىندەگى مۇز قاۋ­پىنەن قورعالعان جانە ءۇش قۇبىر جەلىسىمەن باتىس ەسكەنە جەرۇستى وندىرىستىك كەشەنىمەن جالعاسادى. كەشەن قاشاعاندى يگەرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى ءۇشىن تەڭىز نىسانىن بىرىكتىرەدى. «D» ارالىنان 3 قۇ­بىر ارقىلى مۇناي اتىراۋدان 30 شاقىرىم جەردەگى قاراتابان ەلدى مەكەنىندەگى قۇرىلىسى اياقتالۋى ءتيىس «بولاشاق» قۇرىلىمىنا جەت­كىزىلەدى. بىراق ءوندىرۋ شەگىندە وندىرىلەتىن قاشاعاندىق مۇناي­دىڭ كولەمىن تاۋلىگىنە 1,5 ملن. باررەلگە دەيىن جەتكىزۋ جوسپار­لانىپ وتىر. ارال پايدالانۋعا بەرىلگەن كەزدە وعان 300 ادام جۇ­مىسقا تارتىلادى. سولتۇستىك كاسپي جوباسىنداعى جۇرگىزىلىپ جات­قان جۇمىستارمەن تانىسقاننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى «بو­لا­شاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەكتە­رى­مەن, «ورتالىق-ايماق» جانە «ايماق-ورتالىق» باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتقان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرمەن كەز­دەستى. بۇگىن ەلباسى مۇنايلى ءوڭىر­دەگى بىرنەشە كاسىپورىننىڭ تى­نىس-تىرشىلىگىمەن تانىسادى دەپ كۇتىلۋدە. جولداسبەك شوپەعۇل. اتىراۋ وبلىسى. ----------------------------------------- سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.