قازاقستان مەملەكەتى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن ۇلكەن مارتەبەمەن قارسى العالى وتىر. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ءاربىر جىلى, ايى مەن كۇنى تاريحقا ءىزىن قالدىرعانى انىق. ارينە, مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋ مەن نىعايۋدىڭ جولى ونىڭ نەگىزگى زاڭى – كونستيتۋتسيادان باستاۋ الاتىنى اقيقات. ويتكەنى, زاڭى جوق مەملەكەت ەشقاشان ءومىر سۇرگەن ەمەس.
كونستيتۋتسيا – مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارعى زاڭدىق كۇشى بار, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ قۇرىلىمى مەن ءمارتەبەسىن, ازاماتتار مەن مەملەكەتتىڭ قارىم-قاتىناسىن ايقىندايتىن نەگىزگى زاڭى. كونستيتۋتسيا دەموكراتيانىڭ ەڭ ماڭىزدى ينستيتۋتتارىنىڭ ءبىرى, ول جالپىحالىقتىق قولداۋعا يە بولدى. كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ قالاي دايىندالعانى تۋرالى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ءوزىنىڭ «عاسىرلار توعىسى» اتتى كىتابىندا: «جوبانى تالقىلاۋ ءۇشىن 11 ساراپشى دايىندادىم. كەيدە ءبىز 12-14 ساعات باس كوتەرمەي جۇمىس جاسادىق. ىسكە زور جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ, ەشبىر بەدەلگە باس ۇرماۋ باستى تالابىمىز بولدى. جوباعا سىن كوزىمەن قاراۋدى, قايتا-قايتا تالقىلاۋدى تالاپ ەتتىم. مەن جۇمىس بارىسىندا قوعامنىڭ ءبىر ورىندا تۇرمايتىنىن جانە ونىڭ سان قيلى وزگەرىستەرگە كوتەرىلەتىنىن, كەز كەلگەن مەملەكەتتە شەشىمىن تابار قۇجاتتار ەرتە مە, كەش پە, ءبارىبىر ۋاقىت تالابىنان قالىپ قوياتىندىعىن ويلادىم... الەمدىك تاجىريبەدە كونستيتۋتسيانى قۇقىق ماماندارىنىڭ از عانا توبى جازىپ شىعا الاتىنىن كورسەتتى», – دەپ ەسكە الادى.
كونستيتۋتسيا جوباسىن تالقىلاۋعا 3 ميلليوننان اسا ادام قاتىسىپ, 33 مىڭ ۇجىمدىق جينالىستار وتكىزىلىپ, 3 مىڭنان استام ۇسىنىستار جاسالعان. بۇكىلحالىقتىق تالقىلاۋدان كەيىن كونستيتۋتسيانىڭ 55-بابىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ, 1995 جىلى 30 تامىزدا رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ 90,5 پايىزى قاتىسىپ, ولاردىڭ 89 پايىزى جاڭا كونستيتۋتسيانى جاقتاپ داۋىس بەردى. ەندى, مىنە, جاقىندا اۆتورى قازاقستان حالقى بولىپ تابىلاتىن اتا زاڭىمىزدىڭ قابىلدانعانىنا 16 جىل تولدى.
اتا زاڭىمىزعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلۋ ارقاسىندا 42-باپتا: «بiر ادام قاتارىنان ەكi رەتتەن ارتىق رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى بولىپ سايلانا المايدى. 42-باپتىڭ 5-تارماعى مىناداي مازمۇنداعى ەكىنشى بولىكپەن تولىقتىرىلسىن: بۇل شەكتەۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە قولدانىلمايدى», – دەلىنگەن. بۇل, ارينە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە بەرىلگەن زور سەنىم مەن ىقىلاس ەدى.
مۇنداي وزگەرىستەر ءوزىمنىڭ قىزمەتىمە تىكەلەي قاتىسى بار «جەرگىلىكتى جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ», ياعني ءVىىى بولىمگە دە ەنگىزىلدى. اتاپ ايتساق: ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلەتتىلىك مەرزىمى 5 جىلعا ۇزارتىلدى, ءماسليحات وكىلەتتىلىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ قۇقىعى پارلامەنت سەناتىنان رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنە بەرىلدى (86-باپ); وبلىستار مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار اكىمدەرى ءتيىستى ءماسليحاتتاردىڭ كەلىسىمىمەن تاعايىندالاتىن بولادى, ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ كەمىندە بەستەن ءبىرىنىڭ باستاماسى بويىنشا اكىمگە سەنىمسىزدىك ءبىلدىرۋ تۋرالى ماسەلە قويىلۋى مۇمكىن بولدى ( 87- باپ).
وسىلاردىڭ نەگىزىندە «جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى.
اتا زاڭىمىزدىڭ قالاي جانە نە ءۇشىن قابىلدانعانى تۋرالى ەلباسى ن.نازارباەۆ «قازاقستان حالقى كونستيتۋتسياعا داۋىس بەرۋ ارقىلى سول وبەكتيۆتى تۇرعىدا ورنىققان پرەزيدەنتتىك باسقارۋ نىسانىن بەكەمدەپ بەردى. بۇل تاڭداۋ كەزدەيسوق ەمەس. ول الدىڭعى تاريحىمىز بەن بۇگىنگى بولمىسىمىزدان قانداي دا ءبىر الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق داعدارىستارعا نەمەسە بيلىكتىڭ ءارتۇرلى تارماقتارى اراسىنداعى الاۋىزدىققا بايلانىستى اۋىتقۋشىلىققا جول بەرمەيتىن قۋاتى توپتاسقان بيلىك جۇيەسىنىڭ قاجەتتىلىگىنەن تۋىندادى», – دەپ جازدى.
اللاعا شۇكىر, اتا زاڭ قابىلدانعان ۋاقىتتان بەرى مامىراجاي تىنىشتىق, بەرەكەلى, بەيبىت ءومىر ورناپ كەلەدى. الەم ەكونوميكاسىن قامتىعان اۋىر داعدارىستان دا ءبىزدىڭ ەلىمىز وسى اتا زاڭنىڭ ادىلدىگى, ەلباسىمىزدىڭ كورەگەندىلىگى مەن دانالىعى ارقاسىندا ءوتىپ كەلەدى. «قازاقستان بيلىك قۇرىلىمدارىن رەۆوليۋتسيالىق جولمەن كۇيرەتە سالۋعا بوي ۇرعان جوق. رەفورمانىڭ سيپاتىنا جانە دامۋ بارىسىنا وراي بىرتە-بىرتە وزگەرتىلىپ, جاڭا ساپاعا كوتەرىلدى. اسىرەسە, مەملەكەتىمىزدى قالپىنا كەلتىرۋىمىزدىڭ ەۆوليۋتسيالىق سيپاتى باسىم بولعانىن ەڭ ۇلكەن تابىسىمىز دەپ بىلەمىن», – دەپ ەلباسىمىز «عاسىرلار توعىسى» ەڭبەگىندە ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. بۇل پىكىر ءوزىنىڭ ءومىرشەڭدىگىمەن دالەلدەندى, رەۆوليۋتسيانىڭ ايىر قالپاقتى اعايىندارعا نەمەسە ەرەۋىلشىل ۋكراين حالقىنا قاراعاندا ءوز ءومىرىمىزدىڭ تىنىشتىعىنىڭ كەپىلى – نەگىزگى زاڭ ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ قورعانى مەن قالقانى, ارقا سۇيەر تىرەگى بولىپ تۇرعانى اقيقات.
قوعامدىق جانە مەملەكەتتىك ءومىردىڭ ۇستانىمى رەتىندە دەموكراتيانىڭ باستى تالابى – مەملەكەتتىك بيلىك پەن ونىڭ ورگاندارى وزدەرىن قالىپتاستىرىپ ءھام پەيىلدەرىنە بەرىلىپ وتىرعان حالىقتىڭ ەركىن بىلدىرۋگە ءتيىس. ياعني, مەملەكەت حالىقتىڭ ەركىن ءبىلدىرىپ, حالىققا قىزمەت ەتۋى ءتيىس. قازىرگى زاماندا الەمدە ءوزىن دەموكراتيالىق ەل دەپ سانايتىن مەملەكەتتەردىڭ كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە ۇستاناتىن تۇجىرىمى دا وسى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 3-بابىندا: «مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق» دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىلگەن. قازاقستان حالقىنا ءوز اتا زاڭى بويىنشا تەڭ قۇقىق, ءوز تىلدەرىندە سويلەۋگە, ءوز دىندەرىن ۇستاۋعا, ءتول مادەنيەتتەرىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن.
نۇرلان قۇدايبەرگەنوۆ, قىزىلوردا وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭحاتشىسى, «نۇر وتان» حدپ وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى.