اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ وسىلاي دەپ مالىمدەدى
ەلىمىزدەگى جەكەلەگەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى “قازاقستان 1 ميلليون گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەرىن قىتايعا ساتادى ەكەن-مىس” دەگەن اقپارات تاراتقاندىعى بەلگىلى. بۇل اقپارات قوعامدا ءارتۇرلى الىپ-قاشپا اڭگىمەلەر تۋعىزۋدا.
وسى وقيعاعا بايلانىستى قازاقستاندىق ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن رەسمي تۇلعالار وزدەرىنىڭ ءتۇسىنىكتەمەلەرىن جاسادى. ءبارىنىڭ بايلامى بىرەۋ: “قىتايعا, جالپى ەشبىر ەلگە قازاقستاننىڭ اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى ساتىلمايدى. ويتكەنى, مۇنداي ارەكەت زاڭعا قايشى بولىپ تابىلادى”.
كەشە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ تا جۋرناليستەر الدىندا وسى وربىگەن ءاڭگىمەگە بايلانىستى ءتيىستى مالىمدەمە جاسادى. ول بىلاي دەدى:
“اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن قىتاي ينۆەستورلارىنا بەرۋ تۋرالى اقپارات شىندىققا سايكەس كەلمەيدى جانە مۇنداي اڭگىمەنىڭ نەگىزى دە جوق.
بىرىنشىدەن, قر جەر كودەكسىنىڭ 23-بابىنا سايكەس اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى شەتەل ازاماتتارىنىڭ جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ جەكە مەنشىگىندە بولا المايدى.
ەكىنشىدەن, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن سويا يمپورتتاۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. الايدا, قازاقستاندا سويانى ءوندىرۋ تەك سۋارمالى جەرلەردە قولايلى. سۋارمالى جەرلەردىڭ اۋماعى ءبىزدىڭ ەلدە تەك قانا 1,3 ملن. گەكتاردى قۇرايدى. ولاردىڭ بارلىعى وتاندىق اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋشىلەردىڭ قاراماعىندا تۇر. سونىمەن قاتار قر جەر كودەكسىنىڭ 38-بابىنا سايكەس جەرلەردى سۋبارەنداعا بەرۋگە تىيىم سالىنعان. ياعني, جەردى مەملەكەتتەن ءوزى جالعا الىپ وتىرعان تۇلعا ونى ەكىنشى بىرەۋگە جالعا بەرە المايدى.
ەگەر اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى تۋرالى قىتاي جاعىمەن مينيسترلىك تاراپىنان بەلگىلى ءبىر كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلەتىن بولسا, ول كەلىسسوزدەر تەك وندىرىلگەن ءونىمدى ساتۋ جانە ساتىپ الۋ جونىندە عانا بولماق. بۇل كەلىسسوزدەردىڭ جەر قاتىناستارى ماسەلەسىنە ەشبىر قاتىسى بولمايدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ءوزىنىڭ قىزمەتىندە تەك قانا اشىقتىق قاعيداتىن ۇستاناتىنىن ءمالىمدەيدى. مينيسترلىكتىڭ وسى باعىتتا اتقارىپ جاتقان بارلىق جۇمىستارى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا حابارلاناتىن بولادى”.
مينيستر وسىلاي دەي كەلە ەلىمىزدەگى سويا ەگىستىگىنىڭ كولەمى 50 مىڭ گەكتاردى عانا قۇرايتىندىعىن جەتكىزدى. ەگەر ەلىمىزدىڭ ىشىندە سويا ەگۋگە ىقىلاس تانىتاتىندار بولسا, ونىڭ كولەمىن ءارى كەتكەندە 200 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋگە بولار ەدى. دەمەك, 1 ميلليون گەكتار تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋدىڭ ءوزى نەگىزسىز.
مۇنان كەيىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قايتا وڭدەۋ ءونەركاسىبى جانە اگرارلىق نارىقتاردى دامىتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اينا قۇسايىنوۆا “قازاقستان, بەلارۋس, رەسەي اراسىندا كەدەندىك وداقتىڭ قۇرىلۋىنا وراي ازىق-ت ۇلىك باعاسى وسەدى ەكەن” دەگەن قاۋەسەتكە بايلانىستى تۇسىنىكتەمە بەردى. ول بۇل پىكىردىڭ شىندىققا جاناسپايتىندىعىن, دەمەك باعا وسەدى ەكەن دەپ حالىقتىڭ الاڭداۋىنا نەگىز جوق ەكەندىگىن ايتتى. ءارينە, نارىق جاعدايىنا بايلانىستى كەز كەلگەن تاۋاردىڭ باعاسى اۋىتقىمالى كەلەتىندىگى بۇرىننان بەلگىلى. بىراق قازاقستاننىڭ كەدەندىك وداققا قوسىلۋىنا وراي ازىق-ت ۇلىك باعاسى قىمباتتايدى دەگەن ءسوز شىندىقپەن قابىسپايدى. تەك بۇل جەردە مىنا ءبىر ماسەلەنى ەسكەرۋ كەرەك. كەدەندىك وداقتىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى كەدەندىك باج سالىعىنىڭ كولەمىندە وزگەرىستەر بولۋى تيىس. وسىعان وراي ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ءۇش توپقا توپتاستىرىلعان. ءبىرىنشى توپقا باج سالىعى بىرقالىپتا ساقتالاتىن, ەكىنشى توپقا باج سالىعى كوتەرىلەتىن, ءۇشىنشى توپقا باج سالىعى تومەندەتىلەتىن ازىق-ت ۇلىك ءتۇرلەرى جاتقىزىلعان. كەدەندىك باج سالىعى كوتەرىلەتىن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى اراسىندا كۇرىش, قيار, ماي سەكىلدى ونىمدەر بار. بۇل ونىمدەر ءبىزدىڭ ءوز ىشىمىزدە جەتكىلىكتى دارەجەدە ءوندىرىلەدى. سوندىقتان ىشكى رىنوكتاعى باعاعا اسەرى بولماۋى ءتيىس.
ال باج سالىعى ءشاي, تروپيكالىق ماي سەكىلدى ءۇشىنشى توپقا جاتقىزىلعان ونىمدەرگە تومەندەتىلەتىن بولادى. سەبەبى, بۇل ونىمدەر كەدەندىك وداققا بىرىككەن مەملەكەتتەردە وندىرىلمەيدى. سوندىقتان ولاردىڭ سىرتتان كەلۋىن ىنتالاندىرۋ قاجەت. تۇپتەپ كەلگەندە وسىنىڭ بارلىعى حالىقتىڭ, تۇتىنۋشىلاردىڭ ءمۇددەسىن قورعاۋ ماقساتىندا جاسالۋدا.
ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى باعاسىنىڭ قىمباتتامايتىندىعىنىڭ تاعى ءبىر كەپىلى قازاقستان وتكەن كۇزدە ولاردىڭ كوپتەگەن تۇرلەرى بويىنشا مول ءونىم الدى. ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ الدىن الا جاساعان مالىمەتتەرى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمدەرىنىڭ 2009 جىلعى جالپى مولشەرى 1620,3 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. بۇل 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا 13,8 پايىزعا كوپ. اتالمىش مالىمەت سوڭعى 8 جىلداعى ەڭ جوعارعى كورسەتكىش بولىپ تابىلادى.
ەلىمىزدە سونىڭ ىشىندە وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كوپتەگەن تۇرلەرى بويىنشا ەڭ جوعارعى ءتۇسىم الىندى. الىنعان استىقتىڭ ءوڭدەلگەن كەيىنگى جيىنتىق سالماعىنىڭ ءوزى 20 ملن. توننادان استى. 700 مىڭ توننادان ارتىق مايلى داقىلدار ونىمدەرى جينالدى. بۇل دا رەكوردتىق كورسەتكىش.
2010 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى مالىمەت بويىنشا, مال شارۋاشىلىعىندا بىلتىرعى جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا ءىرى قارا مالدىڭ سانى 2,1 پايىزعا, قوي مەن ەشكى 3,7 پايىزعا, جىلقى – 3,6, تۇيە – 4, قۇس سانى 9,3 پايىزعا ءوستى.
تاماق ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى 2009 جىلدىڭ قاڭتار-جەلتوقسان ايلارىنىڭ ارالىعىندا 721,9 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. بۇل بىلتىرعى جىلمەن شامالاس كورسەتكىش بولىپ تابىلادى.
ءسويتىپ, ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مول ونىمگە, جاقسى تابىستارعا قول جەتكىزىپ وتىر. دەمەك الاڭداۋعا نەگىز جوق.
سۇڭعات ءالىپباي.