كەدەندىك باقىلاۋ – ۇرلىق-قارلىقتىڭ جولىن تىيىپ, زاڭسىز تاسىمالداردى بولدىرمايتىن قاجەتتىلىك. كەدەن سالاسىنداعى كونتەينەرلىك جۇك تاسىمالى ترانسپورتتىق تاۋار اينالىمىنىڭ ىڭعايلى, ءتيىمدى, ۇنەمدى ءارى ەڭ نەگىزگى تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ كەلدى. بىراق, تاسىمالداۋدىڭ بۇل ءتاسىلىن ەندى كونترابانديستەر دە جاپپاي قولدانا باستادى.
بۇگىندە تەڭىز كونتەينەرلەرىندە, اۆتوفۋرگونداردا, تەمىر جول ۆاگوندارىندا قارۋلار, جارىلعىش زاتتار مەن ەسىرتكى تاسىمالدانادى. كەيدە كونتراباندا تاسىمالداعىش قۇجاتتار مەن كەدەندىك دەكلاراتسيالاردا كورسەتىلگەن شىنايى جۇكتەر تۇرىندە جاسىرىلسا, كەيدە كونتراباندانىڭ جاسىرىلمايتىن كەزى دە بولادى. اسىرەسە, بۇل كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ دامىماعان ەلدەرگە ءتان بولىپ كەلەدى. كەيبىر قازاقستانمەن شەكارالاس مەملەكەتتەردىڭ وسىنداي باعىتتا بولۋى سەبەپتى كوپ جاعدايدا قاداعالاۋ شارالارىن كۇشەيتە ءتۇسۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى.
بۇل ءۇشىن كەدەندىك باقىلاۋ-تەكسەرۋ كەزىندە وزىق تەحنيكالاردى پايدالانۋدىڭ ماڭىزى زور. تاۋاردىڭ جونەلتپە قۇجاتىنا سايكەس جانە زاڭسىز جۇمسالىمداردى انىقتاۋ ءۇشىن جۇكتىڭ اشىلۋىنسىز سەنىمدى تەكسەرۋ ءجۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن, ياعني ۇلكەن جۇك اۆتوموبيلدەرىن ءجانە كونتەينەرلەردى كەدەندىك تەكسەرىپ قاراۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى – ينسپەكتسيالىق-تەكسەرىپ قاراۋ كەشەنى. بۇرىن «توعىز جولدىڭ تورابى» اتانعان, قازىرگى تاڭدا «حالىقارالىق ءدالىز» اتانعان ماڭعىستاۋ وڭىرىندە اتالمىش قۇرىلعى بارلىق حالىقارالىق وتكىزۋ پۋنكتتەرىنە ەنگىزىلدى. اسىرەسە, تەڭىز جولدارى ارقىلى مىڭداعان توننا جۇك تاسىمالدارىن وتكىزىپ تۇرعان «اقتاۋ تەڭىز پورتىنا» ورناتىلعان ءموبيلدى تەكسەرىپ قاراۋ كەشەنىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. قازىرگى تاڭدا اقتاۋ جانە باكۋ پورتتارىنىڭ اراسىندا تۇراقتى پاروم قاتىناسى ورناعان. تەمىر جول پارومدارى 18-20 ساعات ىشىندە 253 تەڭىز ءميلىن ەڭسەرە وتىرىپ, مۇناي ونىمدەرىن, حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى, استىق پەن مينەرالدىق تىڭايتقىشتاردى تاسىمالدايدى. پارومدارعا 54 تەمىر جول ۆاگونى مەن 35 اۋىر جۇك تاسىمالدايتىن اۆتوموبيل سىيادى. ءبىر اي ىشىندە بۇل جەردەن 1000-عا دەيىن اۋىر جۇك تاسىمالدايتىن تەحنيكا وتەدى. 2015 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا جالپى جۇكتەردىڭ اۋىستىرىلىپ تيەلۋى 5 ملن 897 مىڭ توننا بولسا, بيىلعى جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا بۇل كورسەتكىش 2 ملن 681 مىڭ توننانى قۇرادى. وسىنشا اۋقىمدى ءىس-ارەكەت كەزىندە كەدەندىك رەسىمدەۋ ءۇردىسىن جەدەلدەتۋ جانە ءتيىمدى كەدەندىك باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءموبيلدى ينسپەكتسيالىق-تەكسەرىپ قاراۋ كەشەنى ىسكە استى. اۆتوموبيل شاسسيىندە قۇراستىرىلعان جانە كەدەندىك باقىلاۋ جۇرگىزۋ ماقساتىندا جىلدام ورنىن اۋىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جۇيەنىڭ دايىندىق ۋاقىتى كەمىندە 15 مينۋت, تراسسا بويىنشا قوزعالىس جىلدامدىعى – 85 كم/ساع. كەشەندى اۋىستىرعاننان كەيىن ساعاتىنا 25 اۆتوموبيلگە باقىلاۋ جۇرگىزۋگە بولادى. سونداي-اق, تەكسەرىپ قاراۋ كەشەنى ىشكى جانە ماڭىنداعى راديولوگيالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىمەن جابدىقتالعان. تەكسەرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن, ءموبيلدى كەشەن قاراپ-تەكسەرۋگە ءتيىستى وبەكتىنىڭ ماڭىنان ءجۇرىپ وتەدى جانە رەنتگەندىك سكانەرلەۋدى جۇزەگە اسىرادى. ول, ءتىپتى تيەلگەن جۇكتىڭ ورتاسىندا جاسىرىلىپ تۇرعان جۇكتى كورۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كەز كەلگەن جۇكتىڭ, ءشاسسيدىڭ جانە كابينا ىشىندەگىنىڭ راديوسكوپيالىق بەينەسىن ديسپلەيگە شىعارۋ ارقىلى ەسىرتكىنى, كونتراباندالىق جۇكتى, قارۋ-جاراقتى جانە جارىلعىش زاتتاردى تابۋعا ارنالعان قۇرال. كەشەننىڭ قاۋىپسىزدىك جۇيەسى كەزدەيسوق ساۋلەلەنۋ مەن اۆتوماتتى تۇردە ورنىن اۋىستىرۋمەن بايلانىستى قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن الادى, ول ارقىلى ءتۇرلى اتاۋلار مەن سۇرىپتامالارداعى بىرنەشە مىڭ تاۋارلار پارتياسى قاراپ تەكسەرىلدى. بۇرىن 2-3 ساعات قارالاتىن جۇكتەردى قازىر كەشەن نەبارى 2-3 مينۋت ىشىندە قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, كولىك قۇرالىنىڭ اشىلۋىنسىز جانە جۇك كولىك قۇرالىن ءتۇسىرۋسىز ونىڭ سۋرەتىن جانە تاسىمالداناتىن تاۋارلاردى, كولىك قۇرالىنىڭ قۇرىلىمدىق تورابىن ءسايكەستەندىرۋگە, تاسىمالداۋعا تى-يىم سالىنعان زاتتاردى انىقتاۋعا, تاۋارلاردىڭ كەسكىنىن الۋعا بولادى.
ءموبيلدى كەشەن جۇمىس جاساي باستاعاننان بەرى زاڭنامادا قاراستىرىلعان كوپتەگەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەن قىلمىستىق ىستەر انىقتالعان.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ماڭعىستاۋ وبلىسى