دايىندىق
بۇعان دەيىن تولەۋحان, الدىمەن 1969 جىلى الماتىداعى شەت تىلدەر ينستيتۋتىنىڭ اعىلشىن فاكۋلتەتىن بىتىرگەن سوڭ, مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ جولداۋىمەن مينسك قالاسىنداعى بارلاۋشىلار مەكتەبىنە وقۋعا جىبەرىلدى. ال 1974 جىلى, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ماسكەۋ تۇبىندەگى بالاشيحادا ورنالاسقان مقك جوعارى مەكتەبىنىڭ ديۆەرسانتتار دايىندايتىن بولىمىندە تياناقتى دايارلىقتان ءوتتى. وقۋ بارىسىندا تولەۋحان كاۆكازدا, تۋلا قالاسىندا ارنايى ۇرىس تاكتيكالارىن, توپوگرافيا ءىسىن ۇيرەنىپ, بارلاۋ قىزمەتى مەن پارتيزاندىق كۇرەس تاجىريبەلەرىن جيناقتاپ, جارىلعىش زاتتار جانە ءارتۇرلى قارۋلاردىڭ تۇرلەرىن قولدانۋ, ۇشاقتان پاراشيۋتپەن سەكىرۋ جانە قولما-قول ۇرىس جاتتىعۋلارىن يگەرىپ, تاۋلى جەرلەردەگى ارنايى وپەراتسيالاردى ورىنداۋ سياقتى نەبىر سىناقتاردان ءوتتى. سودان ونى الدا «التاي» جەدەل توبىنىڭ قۇرامىندا اۋعانستان كۇتىپ تۇرعان ەدى.
ال ودان دا ارىرەك شەگىنىس جاساساق, تولەۋحان 1961-1964 جىلدارى اسكەري پارىزىن سوناۋ كالينينگراد قالاسىنداعى ينستەنبۋرگ ديۆيزياسىنىڭ 79-شى گۆارديالىق موتواتقىشتار پولكىندە اسكەري بارلاۋشى بولىپ وتكەرەدى. باسشىلىق تاراپىنان 18 رەت ماراپات الادى. بىراق سونىڭ ىشىندە, نەمان وزەنىنەن بتر-60پ كولىگىمەن ناتيجەلى وتكەنى ءۇشىن, كسرو قورعانىس ءمينيسترى, اتاقتى مارشال مالينوۆسكيدەن العان العىس حاتىن ەرەكشە تۇتادى. ونىڭ سەبەبى دە بار. بۇل بوقاجانوۆتار اۋلەتىندە مارشال مالينوۆسكيدەن الىنعان ءۇشىنشى ماراپات ەدى. اكەسى قادىر بوقاجانوۆ 1943 جىلى دنەپر وزەنىنەن ءوتۋ كەزىندە كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن مالينوۆسكيدىڭ قولىنان «جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ» وردەنىن السا, 1945 جىلى جاپون-كەڭەس سوعىسىندا تاعى دا سول مارشال مالينوۆسكي اتاسى ءمامي بوقاجانوۆتىڭ كەۋدەسىنە «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىن تاعادى. مىنە, مارشال مالينوۆسكيدىڭ ماراپاتىنىڭ وسىنداي تاريحى بار.
جالپى, قازىرگى كۇنى جاۋلاسقانداردىڭ مايدان دالاسىندا ءبىر-بىرىنە قارسى تۇرىپ, ايقاسۋ داۋرەنى ءوتىپ بارادى دەيدى. كوكتەن بىلدىرمەي توندىرەتىن, جەتى قات جەر استىنان دا, تەڭىزدىڭ تەرەڭىنەن دە ويران سالىپ شىعاتىن وقتۇمسىقپەن تەسكەن تاۋدىڭ ارعى جاعىنداعىنى قاس-قاعىمدا جارىپ جىبەرەتىن زامان تۋدى. ونان دا زورى – جاۋلاسقان ەلدىڭ ىشىنە جانسىز ەنىپ, قارۋسىز مايدان جۇرگىزۋ. ءسويتىپ, دىتتەگەن ماقساتقا قول جەتكىزۋ. قازىر «گيبريدتىك سوعىس» دەپ ءجۇرمىز عوي. مۇنداي امالدان كەزىندەگى الىپ يمپەريا بولعان كسرو-دا قاعىس قالمادى, مقك باسشىلىعى سول كەزدە-اق جوعارىدا ايتىلعان استىرتىن ايلالى كۇرەس جۇرگىزۋ تاسىلدەرى كەرەك ەكەنىن جاقسى ءتۇسىندى. بۇل ورايدا ول كەزدە كسرو مقك قۇرامىندا وسى ماقساتتاعى ارنايى وقۋ بولىمشەلەرىن قۇرۋ يدەياسى ابدەن ءپىسىپ-جەتىلگەن دە بولاتىن.
ء سويتىپ, وتكەننەن ساباق العان, سونىڭ ىشىندە كاريب داعدارىسى دا اسەر ەتكەن كسرو مەن مقك باسشىلىعى بارلاۋدىڭ تىڭ تاسىلىنە كوشتى. سوعىس كەزىندە جاۋ تىلىندا ويداعىداي ارەكەت ەتەتىن سالانى ودان ءارى دامىتۋعا كۇش سالدى. بىراق وسى جاۋ تىلىندا ارەكەت ەتۋى ءۇشىن قۇرىلعان ارنايى باعىتتاعى بولىمشە جەتەكشىلەرى مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارىن جەتە دايىنداۋدىڭ قالىس قالعانىن ءبىلدى. وسى كەمشىلىكتى دەرەۋ تۇزەۋ ءۇشىن العاشقىدا نەشە ءتۇرلى باعىتتار قارالدى. ماسەلەن, سول كەزدە لەنينگراد نەمەسە الماتىدا ورنالاسقان ەرەكشە ماقساتتاعى مامانداندىرىلعان بريگادانىڭ ءبىر پولكى نەگىزىندە ارنايى كۋرستار اشۋ كوزدەلدى. كەيىننەن ونى مقك وقۋ ورنىنىڭ ءبىرى رەتىندە قۇرۋ دا جوسپارلاندى. ايتپەسە, ءتىپتى ولاردى جەكە دارا ءبولىپ شىعارىپ, سىرتقى بارلاۋ ورگانىنا بەرمەكشى دە بولدى. اقىرى اقىلداسا كەلە, كسرو مقك توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ارميا گەنەرالى سەمەن تسۆيگۋننىڭ ۇسىنىسىنا توقتالدى. ول سول كەزدە سىرتقى بارلاۋدىڭ كۋراتورى بولاتىن. 1969 جىلى 19 ناۋرىزدا مقك-ءنىڭ ارنايى كۋرسىن قۇرۋ تۋرالى كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ قاۋلىسىنا قول قويىلدى. ءسويتىپ, جاۋ تىلىندا جان اياماي قۇپيا امالدار جاسايتىن ارنايى توپتى دايىنداۋ ورتالىعى وزىندىك قالىپتاسقان وقۋ بازاسى بار, جاتىن ورنى مەن وقىتۋشىلىق قۇرامى جەتكىلىكتى جوعارى مەكتەپتىڭ جانىنان, ياعني مقك باس وقۋ ورنىندا اشىلدى. ونىڭ قۇپيا اتى قىسقاشا وقجك (كۋوس) – وفيتسەرلىك قۇرامدى جەتىلدىرۋ كۋرسى دەپ اتالدى.
اۋعانستان
ال اۋعان سوعىسى باستالىسىمەن كەڭەس وداعىنىڭ باسشىلىعى مايدان بەتالىسىنىڭ مۇلدە وزگەرگەنىن ءبىلدى. مودجاحەدتەر تۇراقتى اسكەرمەن اشىق شايقاستان گورى پارتيزاندىق امالمەن ايقاسقاندى وزىق ءتاسىل ەتىپ الدى. ولاردىڭ بۇل ايلا-تاسىلىنە قارسى كۇرەستە وڭتايلى قۇرالدارمەن جانە ءتيىمدى امالدارمەن ارەكەت ەتۋ كەرەك بولدى. سوندىقتان, جوعارىدا اتالعان وفيتسەرلىك قۇرامدى جەتىلدىرۋ كۋرسىنان وتكەن ساردارلار ساپىنان قۇرالعان «كاسكاد» سەكىلدى ارنايى باعىتتاعى ەرەكشە جاساقتالعان توپتار ىسكە كىرىستى. ونىڭ قۇرامىندا جوعارىدا اتالعان وقۋ ورنىنان دايىندىقتان وتكەن بارلاۋشىلار عانا بولاتىن.
1980 جىلى 11 شىلدەدە كسرو مقك توراعاسى يۋ.اندروپوۆ اۋعانستانعا «كاسكاد» ارنايى باعىتتاعى جاساعىن جىبەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. «كاسكادقا» اۋعاندىقتارعا جەرگىلىكتى جەرلەردە قاۋىپسىزدىك ورگاندارىن قۇرۋعا كومەك كورسەتۋ, مودجاحەدتەرگە قارسى جەدەل-اگەنتۋرالىق جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ, قارسىلىق كورسەتكەن اۋعاندىق رەجىمنىڭ بىتىسپەس جاۋلارىنا قارسى ارنايى شارالاردى ۇيىمداستىرۋ, جۇزەگە اسىرۋ جانە ت.ب. مىندەتتەر كىردى. العاشقىدا توپ ساپىندا 77 ادام بولدى. كەيىن ونىڭ سانى ءبىر مىڭ ادامعا دەيىن تولىقتىرىلدى. وسىلايشا 1980-1984 جىلدارى اۋعانستاندا «كاسكاد», «كاسكاد-2», «كاسكاد-3», «كاسكاد-4» جانە «ومەگا» اتتى ارنايى باعىتتاعى جاساقتالعان توپتار بىرتىندەپ ارەكەت ەتتى.
«كاسكادتىڭ» قۇرامىندا قازاقستاندا جاساقتالعان «التاي» وتريادى دا بولدى. وترياد قاپشاعايداعى اۋە دەسانتى بازاسىندا جاساقتالدى. وندا مىڭعا تارتا لايىقتى اسكەري دەسانتشىلار بار ەدى. سوعان قاراماستان, ولاردىڭ اراسىندا دا قاتاڭ تاڭداۋ جۇرگىزىلدى. وسى رەزەرۆتەگى 900 ادامنىڭ ىشىنەن مىنەزى ورنىقتى, دەنە كۇشى مول, قايراتى تاسىعان, مورالدىق-پسيحولوگيالىق جاعىنان ۇستامدىلىعى جوعارى ادامدار دارالاندى. ءسويتىپ, مىڭداعان دەسانتشىلار اراسىنان ەلۋ دەسانتشى عانا ىرىكتەلىپ الىندى. بۇلار 10-12 ادامنان ءار توپقا ءبولىندى. اراسىندا بارلاۋشى تولەۋحان بوقاجانوۆ تا ەلەۋسىز عانا ءوز مىندەتىن ويداعىداي اتقارىپ ءجۇردى. ء«بىزدىڭ اۋعانستانعا بارعان باسقا اسكەري قىزمەتتىڭ وفيتسەرلەرىنەن ايىرماشىلىعىمىز – ول جاقتا قاتارداعى جاۋىنگەر رەتىندە بولدىق. مەنىڭ اسكەري شەنىم مايور بولعانىمەن, كيىمىمدە ەشقانداي ايىرۋ بەلگىلەرى بولعان جوق. ءتارتىپ سولاي. ءبىز نەگىزىنەن بارلاۋ جۇمىستارىمەن اينالىستىق», دەيدى تولەۋحان بوقاجانوۆ.
شاتقالداعى شايقاس
ءيا, سول ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە اۋعانستاننىڭ گازني ايماعىندا تىنىشتىق جوق ەدى. ەلدى مەكەندەردەگى حالىقتى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ۇندەۋىنە ۇگىتتەۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. بىراق ورتالىقتان الىس جاتقان قىشلاقتارداعى ادامدارعا قالاي دا, قايتكەندە دە ءبىر جاقسىلىقتىڭ بولاتىندىعىن ءتۇسىندىرۋ, ۇقتىرۋ قاجەت ەدى. سول بويىنشا ءتۇرلى شارالار دا جۇرگىزىلەتىن. سودان كوپ كۇتتىرمەي-اق گازني پروۆينتسياسى گۋبەرناتورىنان كەزەكتى ءوتىنىش تۇسەدى. الىس ءبىر قىشلاقتارداعى تۇرعىندارعا ەكى جۇزدەي ۇگىتشى بارىپ, ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەرەك ەكەن. بۇل كەز 1980 جىلدىڭ قازان ايى ەدى. ەكى ءجۇز ادام از ەمەس. ولاردىڭ بارىپ, كەلۋ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋعا مول كۇش تە كەرەك. سوندىقتان اسا جاۋاپتى مىندەتتى ورىنداي الاتىن ادامدار ىرىكتەلەدى. تاڭداۋ بىردەن بارلاۋشى ت.بوقاجانوۆتىڭ توبىنا تۇسەدى. ونىڭ قاراماعىندا ون ەكى ادام بولدى.
سودان 1 بتر جانە 1 جۇك كولىگىنەن تۇراتىن تولەۋحان بوقاجانوۆتىڭ توبى ەڭ شەتكى قىشلاقتارعا حالىقتىق بيلىك ورناتۋعا باراتىن 200-دەن استام بەلسەندىلەر مىنگەن جيىرما كولىكتەن تۇراتىن كەرۋەندى دۇشمانداردان قورعاۋ ءۇشىن باستاپ شىعادى. تاۋلى ايماقتى بەتكە العان كەرۋەن شۇباتىلىپ كەلەدى. ونىڭ باسىندا «التاي» وتريادىنىڭ جۇك ماشيناسى, ودان كەيىن ساۋىتتى كولىك – بتر كەلە جاتىر. جوعارى ورلەگەن سايىن تاۋ شاتقالى تارىلا ءتۇستى. «وسى ءبىر تۇستان امان وتسەك, ارعى جاعىندا ەل بار عوي», دەپ ويلادى ءبىر نارسەگە مازاسىزدانعان ت.بوقاجانوۆ.
تاجىريبەلى بارلاۋشىنىڭ مازاسىزدىق تانىتۋى بەكەر ەمەس ەدى. بۇل ايماقتاعى ءار شاتقال اراسىنداعى قىلدىرىقتاي وتكەل اجال اۋىزى سەكىلدى كورىنەتىن. مۇنداي جولدارمەن جۇرگەن بىردە-ءبىر اسكەري كەرۋەن مودجاحەتتەردىڭ تاسادان تارپا باس سالعان سوققىسىنان امان قالعان ەمەس. ارينە, باس-اياعى تاس-ءتۇيىن تۇيىلگەن اسكەري كەرۋەن بولسا, ءبىر ءسارى. بەيبىت ازاماتتار مىنگەن كولىكتەردىڭ ۇباپ-شۇباعانى كوزگە تۇسپەي قالۋى مۇمكىن ەمەس. قانشا جەردەن الدىن الا بارلاۋ جاسالعانىمەن «جاۋ جوق دەمە, جار استىندا» دەگەندەي, دۇشمانداردىڭ مىنا مۇلگىگەن شاتقالدىڭ ءار تاسىنىڭ ارتىندا بۇعىپ جاتپاسىنا كىم كەپىلدىك بەرە الادى دەيسىز. سونى ويلاعان بوقاجانوۆ الدا كەتىپ بارا جاتقان اسكەري جۇك كولىگىنە دە, شاتقالدىڭ جىم-جىرت تۇنەرە تونگەن بيىگىنە دە كوز جۇگىرتۋمەن بولدى.
ءبىزدى كوردىڭدەر مە دەگەندەي, تىزىلە تارتىلعان كەرۋەن شاتقالدىڭ ەڭ تار وتكەلىنە جاقىندادى. بۇل تۇستا ءبىر عانا باعىت بار: تەك العا جىلجۋ. وسىدان وتسە, وتكەلدىڭ تارلىعى عانا ەمەس, دەمالاتىن اۋا دا مولايىپ, جاپان دۇنيە كەڭەيىپ سالاتىنداي كورىنەدى. بىراق كەرۋەندەگى ادامداردىڭ ءبىرازىنا تاعدىر ونى جازباعان ەكەن. قۇز باسىنان جارق-جۇرق ەتىپ اتىلعان وتتى قارۋلاردىڭ ءۇنى قۇلاقتى تۇندىرىپ جىبەردى. ءاپ-ساتتە اسپان اينالىپ, قارا جەر توڭكەرىلگەندەي دۇنيەنىڭ استان-كەستەڭى شىقتى. ۇزدىكسىز اتىلعان وقتان الداعى جۇك كولىگى توقتاپ قالدى. ول شاتقالدىڭ تار تۇسىن بىتەپ تاستادى. كەرۋەن تۇزاققا تۇسكەندەي تۇرىپ قالدى. تاپ وسىلاي تۇرا بەرسە, اشىق نىساناداعى بۇلار تۇگەلدەي وققا ۇشادى. نە ىستەۋ كەرەك؟
ارينە, كەڭەستىك اسكەريلەر دە قاراپ قالعان جوق. ولار وسىنداي ارەكەتتىڭ بولۋ مۇمكىندىگىن الدىن الا ەسكەرگەن ەدى. سوندىقتان, دۇشماندار قاي كەزدە, قالاي شابۋىلداسا دا قارسىلىق قانا كورسەتىپ قويماي, تاپسىرمانى اياعىنا دەيىن ورىنداۋى ءتيىس. سول ءۇشىن قولداعى بار قارۋدى پايدالانىپ, جاۋعا تويتارىس بەرۋگە كوشتى. بىراق اشىقتا جاتىپ جاسىرىنعان جاۋعا قانشا قارسىلىق كورسەتكەنىمەن, جاعدايدىڭ سوڭى نەمەن تىنارى بەلگىلى بولدى. سونى سەزگەن بارلاۋشى ت.بوقاجانوۆ بتر-دان تىسقا شىعادى. وق جاڭبىرشا توگىلىپ تۇرعان سەكىلدى. ول سول بوراعان وققا قاراماي جانۇشىرا جۇگىرە جونەلدى. اينالاسىندا جارىلىپ جاتقان جارىلعىش زاتتاردىڭ اسەرىنەن تابان استىنداعى جەر ويىلىپ جاتقانداي كورىندى. سوندا دا قاۋىپ-قاتەرگە قاراماستان الدا توقتاپ تۇرعان جۇك كولىگىنە جەتتى. ونىڭ ەسىگىن اشسا, جۇرگىزۋشى قان-جوسا بولىپ ەسسىز جاتىر ەكەن. الماتىلىق ساربازعا وق باسىنان تيگەن. دەرەۋ ونى يىعىنا كوتەرىپ الدى دا, قايىرا بتر-عا جۇگىرە باسىپ جەتىپ, مارقۇمنىڭ دەنەسىن ىشتەگى ساربازدارعا بەردى. سوسىن قايتادان جۇك كولىگىنە قۇستاي ۇشتى. بوراعان وق وزىنە تۋرا تيمەسە دە, قولىن, اياعىن ءتىلىپ كەتىپ جاتىر. اقىرى جۇك كولىگىنە قايتا جەتتى. كابيناعا اتىلىپ ەنىپ, ءرۋلدى قولىنا ۇستاعاندا وق تاعى جاۋىپ سالا بەردى. تىك وتىرىپ كولىكتى جۇرگىزۋ مۇمكىن ەمەس. جانتايىپ جاتقان كۇيى جۇك كولىگىن ورنىنان جۇلقي قوزعالتتى. سول ەكپىنمەن شاتقالدان دا شىقتى-اۋ. جول اشىلعان سوڭ قالعان كولىكتەر دە قاۋىپتى ايماقتان امان شىقتى. وسىلايشا مايور ت.بوقاجانوۆتىڭ ەرلىگىنىڭ ارقاسىندا ەكى جۇزدەن استام سارباز امان قالدى.
ء«بىز ءبىر قىشلاققا كەلىپ بەكىنگەنبىز, دۇشماندار ءتۇنى بويى اتقىلاپ شىقتى. ەرتەسىندە كەرى قايتۋ ءۇشىن بازادان كومەك سۇراۋ كەرەك بولدى. بايلانىسقا اشىق ماتىنمەن شىعۋعا بولمايدى, راتسيانى جاۋ تىڭداۋى مۇمكىن. سوندىقتان, بازاداعى ارىپتەسىم ناگراد سايكەنوۆكە (قارۋلاس دوس, ارداگەر-بارلاۋشى ناگراد قاسەن ۇلى سايكەنوۆ وسى جىلى اقپان ايىندا قايتىس بولدى) قازاق تىلىندە قىسقاشا ءبىر عانا ءسوز ايتتىم. ول مەنى بىردەن ءتۇسىنىپ, كومەك جىبەردى. ارتىنان, مەن توسقاۋىلدان شىعارعان كولىكتى قاراساق, تۇگەل شۇرىق-تەسىك, 26 جەرىنەن وق تەسىپتى. اعىلشىننىڭ ءىرى كاليبرلى ۆينتوۆكاسىمەن اتقىلاعان ەكەن. كەرۋەنگە توسقاۋىل قويىپ, شابۋىل جاساعان باندانىڭ باسشىسى سول ايماقتاعى مودجاحەدتەردىڭ بەلگىلى كومانديرى, كەڭەس ارمياسىنىڭ باس شتابى اكادەمياسىن بىتىرگەن مايور سايد جاگران ەكەنىن بىلدىك. ول كەزدە كسرو جىلىنا كوپتەگەن اۋعاندىق وفيتسەرلەردى وقىتىپ شىعاراتىن. سوندىقتان, بۇلار دالا ۇرىستارىنا وتە شەبەر بولدى», دەپ اڭگىمەسىن جالعاستىردى تولەۋحان بوقاجانوۆ.
تۇتقىننىڭ دا كومەگى بار
بارلاۋ كەزىندە دە, شايقاس كەزىندە دە قارسى جاقتىڭ تالاي ادامى قولعا تۇسەدى. بىراق سوعىس كەزىندەگى ەڭ ۇتقىر دا پايدالى قادام – تۇتقىندى ءتيىستى ماقساتقا ساي پايدالانا ءبىلۋ. ءبىر جولى تولەۋحان بوقاجانوۆ توبى ءبىر اۋعاندىق تۇتقىندى قولعا ءتۇسىردى. سويلەسە كەلە, ونىڭ كەڭەستەر ساياساتىن قولدايتىنى دا بەلگىلى بولدى. كەزىندە ءاميننىڭ ساياساتىنا قارسى بولعان توپتان ەكەن. ايتۋىنا قاراعاندا, دۇشماندار جاعىنا ەرىكسىز وتكەن. «شۋراۆيلەردى» قولدايتىنىن, كومەكتەسۋگە دايىن ەكەنىن ايتىپ, شىبىن جانىن ساقتاۋدى سۇرادى. جارايدى, كورەيىك دەدى بارلاۋشىلار.
ال بارلاۋشىلاردىڭ قولىنداعى مالىمەت بويىنشا الگى تۇتقىن تۇراتىن قىشلاقتىڭ ماڭايىندا باندا مۇشەلەرىنىڭ تىعىلىپ جۇرگەنى بەلگىلى. ولاردى اۋعاندىق تۇتقىننىڭ بەس ساۋساقتاي بىلەتىنى دە ءسوزسىز. ەگەر ول شىن نيەتىمەن كومەكتەسكىسى كەلەتىنى راس بولسا, سولاردى كورسەتىپ بەرەتىنى دە انىق قوي. تۇتقىن بۇعان بىردەن كەلىستى. سودان الگى قىشلاقتىڭ بۇكىل تۇرعىندارى الاڭقايعا شىعارىلىپ, ون ادامنان ساپقا تۇرعىزىلدى. بارلاۋشىلار كومانديرى بتر-ءدىڭ ۇستىنە شىعىپ الىپ جايعاستى دا, ءبىر اياعىن ليۋكتەن ىشكە سالبىراتىپ قويدى, ال تۇتقىن ساۋىتتى كولىكتىڭ ىشىندە كوزگە تۇسپەي وتىردى. بىراق ول كوزدەۋىش قۇرال ارقىلى جينالعان تۇرعىنداردى تۇگەل كورىپ, كىمنىڭ كىم ەكەنىن انىق ايىرا الدى.
ون-وننان ساپقا تۇرعانداردىڭ جانىنا بتر-مەن جاقىنداعان كوماندير, تۇرعىنداردى ساناي جونەلدى. سول كەزدە, مىسالى, «3» دەگەن ساندا تۇتقىن جوعارىدا وتىرعان كومانديردىڭ اياعىن تارتىپ قالسا, ول بارلاۋشىلارعا سول اۋعاندىقتىڭ باندا مۇشەسى ەكەنىن بىلدىرگەنى. باندىلاردى وسىلايشا انىقتاۋدىڭ ءتاسىلى تۇتقىنعا الدىن الا ءتۇسىندىرىلىپ قويىلعان. سوندىقتان, ول ءوزى تانيتىن كانىگى قاندىبالاق باندىلاردى كورسەتىپ بەردى. بارلاۋشىلار ولاردى بولەك شىعارىپ, الىپ كەتتى. وسىلايشا ونشاقتى باندا, سونىمەن قاتار, ولاردىڭ باسشىلارى دا لەزدە انىقتالدى. كەيىن جاۋاپ الۋ كەزىندە ۇستالعانداردىڭ بارلىعىنىڭ كىناسى دالەلدەنىپ, ونى وزدەرى دە مويىندادى. «ال الگى تۇتقىندى كەيىن تاعى دا ءبىر-ەكى رەت سولاي پايدالاندىق, ارتىنان جاسىرىن تۇردە پاكىستانعا وقۋعا كەتۋىنە كومەكتەستىك», دەيدى بارلاۋشى.
شىمشىق سويسا دا, قاساپشى سويسىن
«اۋعانستانعا ءوز ەرىكتەرىڭىزبەن سۇرانىپ باردىڭىزدار ما؟ قورىقپادىڭىزدار ما؟» دەپ سۇرايدى كەيدە مەنەن جاستار. ەشكىمنىڭ سوعىسقا قۇلشىنىپ بارامىن دەگەنىنە سەنبەيمىن, ەڭ دۇرىسى, ارينە, سوعىستىڭ بولماعانى عوي. ءوز وتانىڭا شابۋىل جاسالىپ جاتسا, اڭگىمە باسقا. سوندىقتان, اۋعانستانعا ءوزىم ءوتىنىپ باردىم دەپ ايتا المايمىن. دەگەنمەن, ءبىزدى قايدا جىبەرسە دە دايىن ەدىك قوي. ال اۋعانستانعا بارعاندا مەن 40 جاستاعى وفيتسەرمىن. وتباسىم بار, سوندىقتان ون ويلانىپ, سان تولعاناسىڭ. بىراق ءبىزدى سونداي سوعىسقا الدىن الا ارنايى دايىنداپ, بارلىق ازىرلىكتەن, بولۋى ىقتيمال جاعدايلاردان وتكىزدى عوي. دەمەك, ەگەر ارنايى دايىندىقتان وتكەن ءبىز سياقتى «ديۆەرسانتتار» بارماسا, وندا كىم بارادى؟ قورىقپايتىن ادام بولمايدى, قورقىنىشقا جەڭىلەتىن ادام بولادى, قورقىنىشتى جەڭەتىن ادام بولادى», دەيدى اڭگىمە اراسىندا بارلاۋشى.
اۋعانستاننان ورالعاندا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا باسىنان اياعىنا دەيىن قاتىسقان اكەم مەنەن: «شىنىمەن دە ۇرىستارعا قاتىستىڭ با, سوعىستا نە سەزىندىڭ؟», دەپ سۇرادى. مەن شىنىمدى ايتتىم. «سوعىس – بۇل قورقىنىش جانە وندا ەشقانداي رومانتيكا مەن باتىرلار جوق» دەگەن مەنىڭ جاۋابىم اكەمە ۇنادى. ء«يا, بالام, سەن شىن سوعىستى كورگەن ەكەنسىڭ», دەدى ول.
«ناۋقاسقا كۇردەلى وتا جاساۋ كەزىندە حيرۋرگ بىرنەشە كيلو سالماق تاستايدى ەكەن. حوككەيشىلەر ويىن كەزىندە, جەلاياقتار مارافونعا شىققاندا, اكتەرلەر سپەكتاكل كەزىندە سالماق جوعالتادى دەيدى... راس شىعار. بارلاۋشىلار دا جوعالتادى, بىراق ونى كيلومەن ولشەي المايسىڭ. پسيحولوگيالىق جاعداي جۇيكەگە, جۇرەككە اۋىر سالماق تۇسىرەدى. بارلاۋ وپەراتسياسىنا بارار كەزدە الا جىپتەن اتتاۋعا ءتيىستى سەكىلدىسىڭ, ال شىن نەگىزىندە سەكىلدى ەمەس, اتتاۋىڭ كەرەك. الايدا, ادامگەرشىلىك تۇرعىدان ودان اتتاۋعا بولمايدى. بىراق سەن اتتايسىڭ, ويتكەنى تاپسىرمانى ورىنداۋىڭ كەرەك. اۋعانستاننان (وندا ءبىز اسكەري-بارلاۋ وپەراتسيالارىن ىسكە اسىردىق) كەيىنگى قىزمەت ەتكەن جىلدارى مەن تەك تير مەن وقۋ-جاتتىعۋ پوليگونىنان باسقا جەردە قارۋ اتىپ كورمەپپىن. قىزمەت بابى بويىنشا شەتەلدە جۇرگەندە ەشكىمنەن قاشقان ەمەسپىن, ءجۇرىپ كەلە جاتقان پويىزدان سەكىرىپ, كوپ قاباتتى ۇيگە ورمەلەگەن جوقپىن. اۋعانستاننان كەيىن, باسقا ەلدەردە قانشاما رەت بولعاندا مەنىڭ جۇگىمنىڭ ىشىندە وتكىر زاتتان تەك ۇستارا عانا بولدى. ەشقانداي قارۋ-جاراق بولمادى. ەڭ قىزىعى – قارۋدىڭ ءبىزدىڭ جۇمىستا اسا قاجەتتىلىگىنىڭ جوقتىعى», دەيدى اڭگىمەسىن اياقتاعان ارداگەر بارلاۋشى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان»