مىسالى, XVII عاسىرداعى قۇران, ءXVIIى عاسىرداعى نەمىس مۋزىكالىق اسپابى, ءXىح عاسىرداعى ساماۋرىندار جيناعى ايرىقشا نازار اۋدارتادى. تاي اۋىلى ماڭىنداعى «ولەڭتى جازبالارى» تۋرالى مالىمەتتەر دە كوپشىلىكتى بەيجاي قالدىرمايدى. سونىمەن قاتار, تاس ەجەلگى ەكىباستۇزدىڭ شىدەرتى دالاسى, كونە تاس عاسىرىنداعى انگرەنسور, مايسور تۇراقتارى, قولا ءداۋىرىنىڭ اقبيدايىق قونىسى, تەمىر داۋىرىندەگى تاسمولا مادەنيەتىنىڭ مايكوبە وباسى جايىندا, سونداي-اق كوشپەندىلەر تاريحىنا قاتىستى ءوڭىرىمىزدىڭ ارحەولوگيالىق قازبا ەكسپوناتتارى جيناقتالعان. كونە جادىگەرلەرمەن قاتار مۋزەيدىڭ ۇلكەن زالىندا ەكىباستۇز تاس كومىر ورنىن اشقان قوسىم پىشەمباەۆقا ەرەكشە ءبىر ءبولىم ارنالىپتى. كەلەسى ءبىر زالدا باعالى تاستار, تاۋ جىنىستارى, ەكىباستۇزداعى كومىر قازبالارىنىڭ ۇلگىلەرى قويىلىپتى. بۇل سوناۋ 1900 جىلى ەكىباستۇزعا پەتەربۋرگتەن كەلگەن تاۋ-كەن ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى ە. فەدوروۆتىڭ كەزىنەن ساقتالعان ەكەن. عالىم سول كەزدە باياناۋىل تاۋ جوتالارىندا, ەكىباستۇزدا گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, تاۋ-كەن مۋزەيىن قۇرىپتى. قازىر مۋزەيدە 10 زال بار ەكەن. تاعى ءبىر نازار اۋداراتىن ءبولىم ساياسي-قۋعىن سۇرگىنگە ۇشىراپ ەكىباستۇزدا تۇرمەدە وتىرعان ساياسي تۇتقىنداردىڭ تاعدىرلارىنا ارنالعان. وسى جەردەن سىرتىندا «تس-952» دەگەن جازۋى بار بەلگىسىز ساياسي تۇتقىننىڭ كۇندەلىگىن كورەسىز. اتىشۋلى ورىس جازۋشىسى ا.سولجەنيتسىننىڭ دا وسى ەكىباستۇزداعى ەرەكشە تۇرمەدە وتىرعانى بەلگىلى. كەيىن ءبىر كىتابىندا «مەن قازاق حالقىن قۇرمەت تۇتامىن, بىزگە قازاق ايەلدەرى نان اكەلىپ بەرەتىن» دەپ جازعانى بار. – جىل سايىن مۋزەيدە كەلۋشىلەرگە ارنالعان ءارتۇرلى تاقىرىپتاعى كورمەلەر, ءتۇرلى شارالار ءوتىپ تۇرادى. مۋزەيگە جىلىنا 10 مىڭنان اسا ادام كەلەدى. بيىل «مۋزەي ءتۇنى» قالانىڭ مەرەيتويىنا ارنالىپ «60 جىلدىڭ 60 ءساتى» تاقىرىبىمەن تەاترلاندىرىلعان ەكسكۋرسيا ۇيىمداستىرىلدى. ەكىباستۇزدىڭ تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىن قالىپتاستىرۋدا ەرتىس احمەتوۆ, حورلان ۇسەنوۆا, گالينا شەرستيۋك, جۇماش سىزدىقوۆا, زۋبايرا يبراەۆا, ناعيما سمايلوۆا سياقتى ماماندار كوپ تەر توگىپتى. مۋزەي قورىن ءتورت مىڭنان اسا بىرەگەي جادىگەرلەرمەن تولىقتىرعان داريعا توقاەۆانىڭ ەڭبەگى ءتىپتى ەرەسەن. قازىر مۋزەي قىزمەتكەرلەرى ولكە شەجىرەسىن شەرتەر تاريحي- مادەني مۇرالاردى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا ءتۇرلى شارالار وتكىزىپ, اۋىلدارعا جىلجىمالى كورمە ۇيىمداستىرۋدا.
فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان» ەكىباستۇز