جول قادىرىن جۇرگەن بىلەر

بۇل – نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ 2015 جىلى شىققان ء«ومىر وتكەلدەرى» اتتى سۇحبات كىتابى­نان ءۇزىندى. مۇندا سۇحباتتا­سۋ­شى 1986 جىلعى جەلتوقسان وقي­عالارىن ەسكە الا وتىرىپ, اڭگىمە ايتۋشىنى سىن سا­عاتى سوققان ساتتەگى حالىق ءومىرى­نىڭ تاۋقىمەت-تالايى  تۋرالى تولعام-تولعانىستارعا شاقى­را­دى. ءيا, شىن مانىندەگى سىن ساعا­تى. بارلىعىنا بىردەي. اركىم ءۇشىن. اسىرەسە, بيلىكتىڭ مىندەت-پارىزى جۇكتەلگەندەر ءۇشىن.  سولاردىڭ ءبىرى فرۋنزە اۋدان­دىق پارتيا كوميتەتىنىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى  حاتشىسى نۇرتاي ابىقاەۆ بولاتىن. وسى سىننان ول سۇرىنبەي وتە ءبىلدى. سوناۋ الماعايىپ كۇندەردە ءوزىنىڭ ساياسي ۇستانىمىن عانا ەمەس, تەگىنەن دارىعان  تارپاڭ وجەتتىگىن دە تانىتتى. سەبەبى, قازاقستان كوم­پارتياسى ورتالىق كومي­تەتىندە ۇلكەن اپپاراتتىق مەكتەپتەن وتكەن تاجىريبەلى پارتيا قىزمەتكەرى رەتىندە وعان حالىق جاساقشىلارىن ارماتۋرا كەس­پەلتەكتەرىمەن قارۋلاندىرۋ يدەياسىنىڭ الدىن الا جوعارى جاقتا كەلىسىلگەنى جاقسى ءمالىم ەدى. ايتقانداي, بۇل باتىل شە­شىم تابان استىندا, شۇعىل قابىل­داندى, وعان گازەتتىڭ باس رەداك­تورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى سارباس اقتاەۆ ەكەۋمىز كۋا بولدىق. ويتكەنى, ءبىرىنشى حاتشى جينالعانداردىڭ الدىنا دەرەۋ بىزبەن بىرگە شىعىپ, بىردەن وزىنە مەگافون بەرۋدى تالاپ ەتتى دە, ارماتۋرا كەسپەلتەكتەرىن جيناپ الۋدى بۇيىردى. بۇل جايىنداعى اڭگىمە قالاعا تەز تاراپ كەتتى. كوپ ۇزاماي باسقا اۋپارتكومدار دا ونىڭ ۇلگىسىنە ەردى. بۇل جايت شيەلەنىسىپ تۇرعان جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا اجەپتاۋىر كۇشتى سەرپىن بەرىپ سەپتەستى.  ساياساتتانۋشىلار مەن كو­سەم­سوزشىلەر نۇرتاي ابىقاەۆ­تى ساياساتتىڭ ۇزاعىنان سۇيىندىرەر ساڭلاقتارى ساناتىنا باياعىدا-اق قوسىپ قويعان-دى. مۇنداي ابى­رويعا اۋەلى ادامنىڭ ءوزى تالاپ­تانىپ جەتۋى كەرەكتىگى تۇسى­نىكتى. ال سودان كەيىن شىن مانىن­دە دە مىقتى ەكەنىڭدى كۇن­دە­لىكتى ءىس-ارەكەتىڭمەن دالەل­دەپ ايعاقتاپ وتىرۋ ادەت-داعدىعا اينالادى.  ەگەر ادامعا زياتتىلىق, قابى­لەت پەن مىنەز-ق ۇلىق سيپات­تارى تۋمىس-تەگىنەن دارىپ, تار­بيە مەن ءبىلىم اتا-اناسى مەن ۇستاز­دار ارقىلى بەرىلسە, ال سانالى ەرەسەك ومىردەگى ونىڭ بارلىق جەتىستىكتەرى ءوزىنىڭ ماقساتتى ەڭبەگىنە بايلانىستى بولادى. زاڭعار تولستوي: ء«اربىر ادام – ءوز ارەكەتتەرىنىڭ پەرزەنتى» دەپ تەگىن ايتپاعان.  ...سوڭعى جىلدارى بيىك مىنبەر­لەر­دەن دە, حالىقتىڭ قالىڭ ورتاسىندا دا نەعۇرلىم ەڭبەگى سىڭگەن دارىندى, لايىق­تى­لاردىڭ بيلىگى – مەريتوكراتيا قاعيداسى تۋرالى ءجيى ايتىلۋدا. كوپ ادامدار باسقارۋداعى جاس كادرلاردىڭ وزدەرىنە ازىرلەنگەن ورىنتاققا بىردەن قونجيىپ وتىرا قالماي, مانساپ بيىگىنە ەڭ تومەننەن باستاپ ساتىلاپ كوتەرىلۋى پايدالى دەپ ەسەپتەيدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, نۇرتاي ابىقاي ۇلىنىڭ ەڭبەك جولى قا­لاي قالىپتاسقانىنا سول جول­دىڭ باسىندا تۇرعان ءاربىر سايا­سات­­كەر, اكىمگەر, مەملەكەتتىك قىز­­­مەت­كەر قىزىعىپ, ۇلگى تۇتا الار ەدى.  نۇرتاي ابىقاەۆ الماتى وب­لى­سىن­داعى جامبىل اۋدانى­نىڭ جامبىل اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ ول ءبىلىمىن جالعاستىرىپ جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋگە بەل بۋادى. البەتتە, ءسۇيىنباي مەن جام­بىل سىندى ۇلى جىرشى-جىراۋ­لاردىڭ پوەزياسىمەن تىنىس­تاعان تاۋ مەن دالا ۇلانىنىڭ گۋمانيتارلىق باعىتقا بەت بۇر­عانى تابيعي قالىپقا سىيىمدى ەدى. ويتكەنى, بۇل جەر باتىرلار مەن اقىنداردىڭ مەكەنى عوي. بىراق ول تەحنيكالىق سالانى تاڭداپ, 1965 جىلى سۆەردلوۆسك قالاسىنداعى س.م.كيروۆ اتىن­داعى ورال پوليتەحنيكالىق ينس­تيتۋتىنا تۇسەدى. ناق وسى ارادا ونىڭ مۇنداي تاڭداۋ جاساۋى­نا, باسقا دا جاعدايلارمەن قا­تار, وسى ءوڭىردىڭ وزگە ءبىر تۋ­ماسى – سول كەزدىڭ وزىندە قىران­داي سامعاۋىنا جەرلەستەرى اب­دەن قانىق بولىپ ۇلگەرگەن قا­زاق­ستان ماگنيتكاسىنىڭ وزاتى, جاس مەتاللۋرگ نۇرسۇلتان نا­زارباەۆ­­تىڭ وسكەلەڭ ابىروي-بەدەلى دە يگى اسەرىن تيگىزگەنى انىق.  كەڭەستىك  زاماندا سۆەردلوۆسك دەلىنگەن ەكاتەرينبۋرگ قالا­سى­نىڭ ورالدىڭ استاناسى اتانۋى تەگىن ەمەس. ەرتە كەزدەردەن بەرى وسىناۋ ستراتەگيالىق تۇرعىدان ماڭىزدى ءارى الۋان ءتۇرلى رەسۋرستارعا باي ءوڭىر ونەرتاپقىشتىق پەن تەحنيكالىق پروگرەستىڭ وشاعىنا اينالعان-دى. الىستاعى اۋىلدان كەلگەن 17 جاستاعى ءوسپىرىم بۇكىل وداق كولەمىندە اسا بەدەلدى جوو-داعى قاتاڭ باسەكەگە توتەپ بەرۋ ءۇشىن قانداي وجەت, ىشكى سەنىمى قانشالىقتى تەگەۋرىندى ء ارى ءتوزىمدى بولۋ كەرەك ەدى دەسەڭىزشى! بىراق, كەز كەلگەن جوو پروفەسسورلارىنا ءمالىم ءبىر نارسە سول, كوبىنە-كوپ زەردەلى ءارى تاباندى اۋىل بالالارى 3-كۋرستا-اق قالالىق ورەندەردى قۋىپ جەتىپ, ال وقۋدىڭ سوڭىنا قاراي وزا شاۋىپ, كوش باستايدى. ءسويتىپ, 1970 جىلى نۇرتاي ابىقاەۆ سۆەردلوۆسك پوليتەحىن ءساتتى ءبىتىرىپ, ينجەنەر-مەحانيك ماماندىعىن الىپ شىعادى.  ەكى جىل اسكەردە تانك ۆزۆودىنىڭ كومانديرى بولعان ول 1972 جىلى حالىق اراسىندا ازتم اتالىپ كەتكەن الماتى اۋىر ماشينا جاساۋ زاۋىتىندا اعا ينجەنەر, ينجەنەر-كونسترۋكتور قىزمەتتەرىندە  جۇمىس ىستەي باستايدى. بۇل ارادا مىنا جايتتى اتاپ كورسەتۋ كەرەك: سول ءبىر جىلداردا ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق كادر­لار مەن يندۋستريالىق نىساندار باسشىلارىنىڭ اراسىندا جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى مۇلدەم از بولاتىن. ءالى وتىزعا دا تولماعان ينجەنەر-كونسترۋكتور نۇرتاي ابىقاەۆ وندىرىستىك جوسپارلار مەن تاپسىرمالاردىڭ ورىندا­لۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن, قازىر ايتىپ جۇرگەنىمىزدەي, اجەپتەۋىر باسەكەگە قابىلەتتىلىككە يە بولۋى, سونداي-اق, جۇمىسشىلارمەن دە, زاۋىت ەليتاسىمەن دە ولارعا تۇسىنىكتى تىلدە سويلەسە ءبىلۋى ءتيىس ەدى. وسى ارادا مەڭگەرگەن ءبىلىم مەن تاجىريبە, جاڭا جولداستىق بايلانىستار كەلەشەكتە ونىڭ الدىنان تالاي رەت جاقسىلىق بولىپ ورالىپ  وتىردى. ايتقانداي, ول ءومىر بويى ءوزىن ءوزى شىڭداۋمەن, قامشىلاۋمەن كەلەدى. كوپتەگەن جىلدار بويى ەكونوميكا تاقى­رى­بىندا كانديداتتىق, دوكتور­لىق ديسسەرتاتسيالارىن داي­ىنداپ, ماسكەۋدە, رەسەي فەدە­را­تسيا­سىنىڭ پرەزيدەنتى جانىن­داعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكا­دەمياسىنىڭ عىلىمي كەڭەسىندە ءساتتى قورعاپ شىقتى.   بولاشاعى زور ءارى جاس, سونىمەن بىرگە, جۇمىسشىلار ورتاسىندا كەڭىنەن بەلگىلى ءارى بەدەلدى ينجەنەر-كوممۋنيستىڭ كوزگە ىلىكپەۋى مۇمكىن ەمەس-ءتى. ءسويتىپ, 1976 جىلى ونى كومپارتيانىڭ الماتى قالاسىنداعى اۋەزوۆ اۋداندىق كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋ­شى­سى قىزمەتىنە شاقىرادى, كوپ ۇزاماي ول وندا ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولدى. بۇدان ءارى مانساپ جولىن­دا تاسى تەك ورگە دومالادى: 1980-1984 جىلدارى ول قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كومي­تە­تىنىڭ نۇسقاۋشىسى, 1984 جىلى – قازاقستان كومپارتياسى وك حات­شىسىنىڭ كومەكشىسى, 1984-1985 جىلدارى – قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ كومەكشىسى, 1985-1988 جىلدارى – قازاقستان كومپارتياسى فرۋنزە اۋداندىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, 1988-1989 جىلدارى – قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ كومەكشىسى, 1989-1990 جىلدارى – قازاقستان كومپارتياسى وك ءبىرىنشى حاتشىسىنىڭ كومەكشىسى.  مەنىڭ ەسىمدە اسىرەسە, ونىڭ فرۋنزە اۋداندىق پارتيا كو­مي­تەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىز­مەتىندەگى جۇمىس كەزەڭى جاقسى ساقتالىپ قالدى. رەداكتسيا پارت­بيۋروسىنىڭ حاتشىسى رەتىندە ءارتۇرلى جينالىستارعا, پلەنۋم­­دارعا, ەسەپ بەرۋ-سايلاۋ كون­فە­رەنتسيالارىنا قاتىسۋى­ما, پار­تيالىق جارنا تۋرالى ەسەپتەر جونەلتۋىمە, پارتيا جينا­لىستارىنىڭ حاتتامالارىن اۋدا­رۋىما تۋرا كەلەتىن... ال بىردە ءتىپتى, اۋپارتكوم بيۋروسىنىڭ وتىرىسىنا قاتىسقانىم بار. مەن وندا جەكە ومىرىندەگى ءبىر كىلتيپان ءۇشىن پارتيا جينالىسىندا ءوزىمىز اۋىزشا سوگىس جاريالاعان ءجۋرناليستى قورعاپ سويلەدىم. ونىڭ الدىندا كىل پارتيا ارداگەرلەرى كىرەتىن پارتيا كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى ءبىزدىڭ شەشىمدى جۇمساق  («كوممۋنيستىڭ ءتارتىپ بۇزۋىنا ىمىراشىلدىق تانىتۋ» دەپ باعالاعانى ءالى ەسىمدە) دەپ تاۋىپ,  بيۋروعا وعان كوكپ مۇشەسىنىڭ ەسەپ كارتىشكەسىنە جازىلعان قاتاڭ سوگىس جاريالاۋ تۋرالى ماسەلە قاراۋدى ۇسىنعان ەدى. بيۋرو وتىرىسىندا نۇرتاي ابىقاي ۇلى ءوزىن ىسىلعان باسشى, جاس تا بولسا پاراساتتى ادام رەتىندە كورسەتتى. قاراپ تۇرساق, سول كەزدە قىرىققا دا تولماعان ەكەن-اۋ. جاڭاعى ماسەلەنى قورىتىندىلاي كەلە, ول بىلاي تۇيىندەدى: باستاۋىش پارتيا ۇيىمىنىڭ جينالىسىندا كوممۋنيسكە بەرىلگەن جازا ونىڭ ايىبىنا ساي دەپ سانالسىن, ال پارتبيۋرو حاتشىسىنىڭ حابارلاماسى قاپەرگە الىنسىن... ەگەر نۇرتاي ابىقاي ۇلى ءومىردىڭ قيلى-قيلى قۇبىلىستارىنا بايىپتاپ تەرەڭ بويلاماسا, بۇل وقيعا جاڭاعى ازاماتتىڭ ومىرىندە الدىنان شىعۋى  دا ابدەن مۇمكىن ەدى. وكىنىشكە قاراي, اسىعىس-ۇسىگىس قابىلداناتىن كەيبىر شەشىمدەردىڭ ادامنىڭ ساعىن سىندىرىپ, تاعدىرىن تالكەككە سالاتىنى بولاتىنىن ءبىز جاقسى بىلەمىز.   نۇرتاي ابىقاەۆ پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتىڭ جانە ونىڭ باس شتابى – پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قالىپتاسۋىندا ۇلكەن ءرول اتقاردى. 1990 جىلدىڭ مامىرىندا ول قازاق كسر پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالدى, 1990-1991 جىلدارى ول قازاق كسر پرەزيدەنتى اپپاراتىنىڭ باسشىسى, 1991-1994 جىلدارى – پرەزيدەنت جانە مينيسترلەر كابينەتى اپپاراتىنىڭ باسشىسى. ال 1994-1995 جىلداردا – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اپپا­را­تىنىڭ باسشىسى. كەيىن 2002-2004 جىلداردا ول تاعى دا ەل پرە­زيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى بولىپ جۇمىس ىستەدى.  ساياساتتانۋشى ءھام كوسەم­سوز­شى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ ءوزىنىڭ «تۇڭعىش» دەگەن كىتابىندا باس­تاپقىدا پرەزيدەنت كەڭسەسى دەپ اتالعان بولىمشەنىڭ ءبىر كەزدە ەڭ العاشقى پرەزيدەنتتىك قۇرىلىم جانە قازىرگى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ ءىزاشار تۇپقازىعى بولعانى جايىندا جازدى. كەڭسە  قارقىندى قالىپتاسىپ, ونىڭ توڭىرەگىندە دايەكتى تۇردە بۇكىل مەملەكەتتىك بيلىك جۇيەسى جا­ساقتالدى. اۋەلگى كەزدەردە كەڭسە ورتالىق كوميتەت اپپاراتىمەن قاتار-قاپتالداس ءومىر سۇرگەندىكتەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ بارلىق قىزمەت­كەر­­لەرىنە پرەزيدەنتتىك ينستي­تۋت­تىڭ ايقىن جانە قۇپيا قارسى­لاس­تارىمەن كادىمگىدەي تەكەتىرەس, ەسكى مەن جاڭانىڭ, كەر­تارتپا مەن وزىقتىڭ كۇرەسى جاع­دايىندا جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. قا­زاق­ستان حالقىنىڭ دەربەس سايا­سي ۇيىمداسۋعا قابىلەتتىلىگى جاي­ىندا وي ءتۇيىپ, ءسوز ەتۋدى دە قا­لاماعان جانە پرەزيدەنتتىك بيلى­ك­تى مەنسىنبەگەن ولار كەيدە: «ەي, پرەزيدەنتتىڭ جىگىت­تەرى, ازىرگە ەركەلەپ ويناي تۇرىڭ­دار, بىراق كەزى كەلگەندە ءبىز سەن­دەر­دىڭ اكەلەرىڭدى تانىتامىز!..» دەپ اشىق ايتاتىن. ولارعا سال­قىن­قاندىلىقپەن تاباندى تويتارىس بەرگەندەردىڭ العى شەبىندە پرەزيدەنت اپپاراتىنىڭ باسشىسى نۇرتاي ابىقاەۆ بولدى. وسىن­داي پىكىر قايشىلىعىنان ەسكى جول­داستىق قاتىناستار ۇزىلگەن, ءبىر كەزدەگى جاقسى دوستار ايىرى­لىسىپ تىنعان جاعدايلار دا ۇشى­راستى... ادامدار سا­نا­سىن­داعى وزگەرىس جولىنداعى وسى­ناۋ قيىن كۇرەستە كىمنىڭ جەڭىپ شىق­قانى ايتپاي-اق تۇسى­نىكتى بولار دەپ ويلايمىن.  ءوزى ءا دەگەننەن باسىندا تۇرعان پرەزيدەنتتىك اكىمشىلىك پيونەرلەرىنىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, مەن نۇرتاي ابىقاي ۇلىنىڭ زور ۇيىمداستىرۋشىلىق تالانتى تۋرالى قۇلاقپەن ەستىگەن ەمەس, كوزبەن كورگەن اڭگىمەنى عانا ايتامىن. بىرنەشە جىل قاتارىنان پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى سايا­سات ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى, ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارا ءجۇرىپ, مەن نۇرتاي ابىقاي ۇلىنىڭ ۇلكەن ىستەردى اسىعىپ-اپتىقپاي, ءجونسىز اۋپىرىمدەمەي, كەز كەلگەن ماسەلەنى تىڭعىلىقتى زەرتتەي كەلە جەرىنە جەتكىزەتىنىنە قايران قالاتىنمىن. ول, اسىرەسە, باسشى كادرلاردى ىرىكتەۋ جانە ورنالاس­تىرۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى دايىنداۋعا اسا مۇقيات قارايتىن. باسشى كادرلاردى عانا ەمەس, ول اپپاراتتىڭ ءوزىنىڭ جۇمىسىن  ۇيىمداستىرۋعا دا كوپ كوڭىل بولەتىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى جىلدارىندا جاس مەملەكەتتىڭ الدىندا ءىس قاعازدارىن جۇرگىزۋ مەن قۇجات اينالىمىنىڭ جاڭا جۇيەسىن قۇرۋ ماسەلەسى تۇردى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى جاڭا نۇسقاۋلىقتارمەن جانە ادىستەمەلىك ۇسىنىستارمەن, زاماناۋي تەرمينولوگيالىق جانە لەكسيكوگرافيالىق بازامەن جابدىقتاۋ قاجەت ەدى. سونىمەن قاتار, ءىس قاعازدارىن جۇرگىزۋگە قازاق ءتىلىن ەنگىزۋ قولعا الىنىپ, ونىڭ رەسمي ىسكەرلىك قاتىناستاعى فۋنكتسيالارى كەڭەيتىلە باستادى. بۇل قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە ناقتى ورنىقتىرۋعا باعىتتالدى. جىلدار وتكەندە ارىپتەستەر مەن ءوز قاراۋىنداعىلار وسىناۋ بارلىق قار­بالاس ىستەر مەن پايدالى باستامالاردا نۇرتاي ابىقاي ۇلىنىڭ مەملەكەتشىلدىك ەرىك-جىگەر مەن ادەپ-پاراسات تانىتىپ, ۇنەمى قولداپ وتىرعانىن العىس سەزىمىمەن ەسكە الادى.  «ەلدەستىرمەك – ەلشىدەن» دەگەن ء سوزدى ءبىزدىڭ بابالارىمىز ەرتە كەزدەن-اق ايتىپ كەتكەن. ديپلوماتيالىق قىزمەت – نۇرتاي ابىقاي ۇلىنىڭ ازاماتتىق كەلبەتى مەن قايراتكەرلىگىنىڭ تاعى ءبىر قىرى. ءار جىلدارى ول قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلىبريتانيا بىرىككەن كورولدىگى مەن سول­تۇس­تىك يرلاندياداعى (شۆەتسيا كورول­دىگىندە, نورۆەگيا كورولدىگىندە قوسا اتقارعان) (1995-1996 جج.), رەسەي فەدەراتسياسىنداعى (2007-2008 جج.) توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى (2000-2002, 2008-2010 جج.) بولدى. تاۋەلسىز قا­زاقستاننىڭ تاريحىنا جەتىك ءار ادام مەملەكەت باسشىسىنىڭ  سول باعىتتاردا جانە سول جىلداردا قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ الدىنا قانداي باسىم مىندەتتەر قويعانىن بىلەتىنى حاق.  1998-1999 جانە 2010-2015 جىل­دارى گەنەرال-مايور ن.ابىقاەۆ قازاقستان رەس­پۋب­لي­كاسىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىز­دىك كوميتەتىن باسقاردى. ونىڭ ءومىربايانىنىڭ وسىناۋ دەرەگىنەن ءبىز سىرتقى ساياسات پەن ىشكى قاۋىپسىزدىك ەگەمەن ەلدىڭ ۇلتتىق مۇددەسى دەپ اتالاتىن ءبىرتۇتاس ءمان-مازمۇننىڭ قوس قاناتى ەكەن­دىگىنىڭ تاعى ءبىر ايقىن ايعاعىن كورەمىز.  2004-2007 جىلدارى نۇرتاي ابىقاەۆ دەپۋتات, قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى پارلامەنتى سەناتى­نىڭ توراعاسى بولدى, ال 2015 جى­لى سەناتورلىق قىزمەتكە قاي­تا شاقىرىلدى.  ن.ابىقاەۆتىڭ ەڭبەگى جو­عارى مەملەكەتتىك ماراپاتتار­مەن اتاپ ءوتىلدى. ولاردىڭ ىشىندە «پاراسات» (2001 ج.) جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ» (2007 ج.) وردەندەرى بار. وسى وردەننىڭ اتاۋى نازار اۋدارتادى. نۇرتاي ابىقاەۆتىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسىنا الابوتەن ادالدىعى, جانپيدالىق جاناشىرلىعى ازاماتقا,  تۇل­عاعا, تاۋەلسىزدىككە قالت­قى­سىز قىز­مەت ەتۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى بولىپ تابىلاتىندىعى كۇمانسىز.  پاتريوت ءارى مەملەكەتشىلدىڭ, گەنەرال ءارى ديپلوماتتىڭ, عالىم ءارى حالىق قالاۋلىسىنىڭ مەرەي­جاسقا بايلانىستى اسىعىستاۋ سۇلبالانعان وسىناۋ پورترەتىنە ونىڭ ءوزىم بايقاعان  جەكە بولمىسىن, ادامي قاسيەتتەرىن قوسا كەلتىرىپ وتپەسەم, البەتتە, الدە­نە جەتپەي تۇرار ەدى.  نۇرتاي ابىقاي ۇلىنىڭ ادا­مي سەرگەكتىگىنە مىناداي مى­سال كەلتىرە الامىن. ۇلىبري­تانيادا ەلشى بولىپ جۇرگەن ەرلان ىدىرىسوۆ 2007 جىلى مەنى (ول كەزدە «ەگەمەن قازاقستان» گا­زەتىنىڭ باسشىسىمىن) لوندونعا, بەلگىلى اعىلشىن جازۋشىسىنىڭ قازاقستان تۋرالى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرىنە شاقىردى. تۇساۋ­كەسەر راسىمىنەن كەيىن ەرلان ءابىلفايىز ۇلىنان, الدىن الا تەلەفون ارقىلى كەلىسكەندەي, ءبىزدىڭ باسىلىم ءۇشىن سۇحبات بەرۋىن ءوتىندىم. ول بۇعان, ارينە, قارسى ەمەس, تەك سۇحبات ۋاقىتىن ەرتەڭگە اۋىستىرۋدى قالايدى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز, تاڭعى اڭگىمە ءتاۋىر بولادى دەپ نىعارلايدى... مەن دە قويار ەمەسپىن. لوندوندا شىققان جاڭا كىتاپ جايلى اقپا­راتتى باسقالاردان بۇرىن جازىپ كورسەتكىمىز كەلەدى-اق. ءارى لون­دوننىڭ قاق تورىنەن. وسى كەز­دە ەلشى ءوتىنىشىنىڭ شىن سەبە­بى اشىلدى. مەن ءۇشىن كۇت­پەگەن جەر­دەن كابينەتكە نۇرتاي ابىقاي­ ۇلى كىرىپ كەلدى. ول كىسى وسىندا ءىسساپاردا ءجۇر ەكەن. ءسىرا, ءبىر جاققا بىرگە بارۋعا كەلىسسە كەرەك. ءوزىمنىڭ نۇرتاي ابىقاي ۇلىمەن بۇرىننان تانىستىعىمدى پايدالانىپ, مەن ەندى ونىڭ كوزىنشە ەلشىنىڭ سۇحباتتى بۇگىن, دالىرەك ايتقاندا, تاپ قازىر بەرۋىن وتىنە باس­تادىم. سول ارادا نۇرتاي اعا ەرلانعا: ء«بىزدىڭ كۇيىپ بارا جاتقان شارۋامىز جوق. مەن كۇتە تۇرامىن. بەتىن قايتارما. قانە, سۇحباتقا كىرىسىڭدەر», دەگەنى. ءسويتىپ, اعامىز بىرەسە الدە­بىر كى­تاپتارعا ءۇڭىلىپ, بىرەسە ءبىزدىڭ اڭ­گىمەمىزگە زەيىن سالىپ, ەلشىنىڭ كابينەتىندە ءبىر ساعات دەرلىك بىلق ەتپەي وتىرعانى بار. ول سۇح­باتتى مەن جەدەل جاساپ, ماتە­ريال­دى نومىرگە سالدىرىپ ۇلگەر­دىم. قاي جاعىنان دا قاتىپ كەتتى. نۇرتاي ابىقاي ۇلىن كوپ جىلدار بويى بىلە ءجۇرىپ تۇيگەنىم, ونىڭ باستى قاسيەتتەرى العاشقى كورگەنىمدە قانداي بولسا, قازىر دە سول كۇيىندە قالعان. اركەز سەرگەك, جيناقى ءارى شىنىققان شىمىر قالپىندا جۇرەتىندىگىمەن,  ايتقانداي, ول سوناۋ كەڭەس زامانىنان بەرى قازاقستان ۆولەيبول فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ كەلە جاتىر, سوزگە ساراڭ ۇستامدىلىعىمەن ول, ءتىپتى, ءبىر قاراپ قالعاننىڭ وزىندە ويلى, ءوز جۇرەگىنە ۇڭىلە تولعانعان زەردەلى ادام ەكەنىن اڭعارتادى. بۇل ادەيى قاتاڭ بولىپ كورىنۋى ەمەس, ونىڭ تابيعي كۇيى, شىنايى بولمىسى. ءسىرا, سودان بولار, نۇرتاي ابىقاي ۇلى جادىراپ ك ۇلىمدەگەن كەزدە اينالاسىنا نۇر شاشىپ, شاتتىق  سىيلاعانداي اسەر ەتەدى.  قازاقتىڭ ناقىلى «جول قادىرىن جۇرگەن بىلەر» دەيدى. بىراق سول جولدىڭ ءوزىنىڭ دە ءومىر ساپارىنداعى ءار جولاۋشىنىڭ قادىر-قاسيەتىن تەرگەپ-تەكسەرىپ, ءادىل باعاسىن بەرىپ وتىرارى جانە بار.  وسى جول ۇزاق, جارقىن دا جاسامپاز بولسىن دەپ تىلەيىك!

ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ