كىمدەردىڭ تابانىنىڭ ءىزى قالماعان توپىراق بۇل؟! تاعدىردىڭ ايداۋىمەن تالاي جايساڭ جەرىن باسىپ, اۋاسىن جۇتىپ, سۋىن ءىشىپ, وتىن وتتاعان عوي. كەيبىرى ءبىزدى زەرتتەۋ ءۇشىن كەلسە, ەندى ءبىرى ايداۋعا ءتۇسىپ كەلدى. قازاق توپىراعىندا تالايدىڭ ءىزى سايراپ جاتىر.
سونداي ادامنىڭ ءبىرى – ۆيكتور تسوي. بىلەتىندەر, بالا ۆيتيانىڭ سىردىڭ سۋىنا سيراعىن باتىرىپ, ىستىق كۇنىنە ارقاسىن قىزدىرعانىن ايتادى. شاڭىنا اۋناپ, قاراتىرسەكتەرمەن قاعىسىپ ويناعانىن جەتكىزەدى. بالالىق شاعىنىڭ ءبىرشاما بولىگى اقمەشىت القابىندا ءوتىپتى. قاۋىن-قاربىزىن جەپتى. بالىعىن اۋلاپتى. كەيىننەن ۆيكتور تسوي سول كەزدەگى كەڭەس وداعىنداعى جاستاردىڭ كۋميرىنە اينالدى. ول ايتقان ءان اۋىزدان-اۋىزعا تاراپ جاتاتىن. ول ءتۇسكەن كينو انشلاگپەن وتەتىن. كەيدە «ونىڭ ءاندى ناقىشىنا كەلتىرىپ ايتۋى سىردىڭ سۋىن ىشكەنىنەن ەمەس پە؟» دەگەن ويدىڭ كەلەتىنى دە جاسىرىن ەمەس. عۇمىرى ەرتە ءۇزىلدى دەمەسەڭىز, اتاق-داڭققا كەندە بولمادى. ونىڭ ارۋاعىنا تابىناتىندار ءالى دە بار. تسوي تۋرالى دەرەك كورسەتسە, تەلەجاشىكتىڭ ىشىنە كىرىپ كەتەردەي بولىپ وتىراتىنداردى بۇگىن دە كەزدەستىرەمىز. ءتىپتى, ءار ءۇيدىڭ سىرتىنا «تسوي جيۆ» دەگەن ءسوزدى قاشاپ جازعانداردى دا كورگەنبىز. قىسقاسى, بۇگىندە ءانشىنىڭ ەكىنشى ءومىرى دۇركىرەپ ءوتىپ جاتىر. ونى ەندى جاسىرا المايمىز.
وسىدان ءبىراز بۇرىن ءبىزدىڭ قۇلاققا «قىزىلوردادا ۆيكتور تسويعا ەسكەرتكىش ورناتىلايىن دەپ جاتىر» دەگەن اڭگىمە جەتكەن. «بۇ قالاي؟» دەپ ەلەڭدەپ قالدىق. «جەل تۇرماسا, ءشوپتىڭ باسى قيمىلدامايدى» دەمەيتىن بە ەدى؟ سول اڭگىمە راسقا اينالعالى تۇر. ەسكەرتكىشتىڭ اۆتورى رۇستەم ءالجانوۆ دەگەن ازامات ەكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, قىزىلوردادا تسويدىڭ تۋعان-تۋىستارى مەن اتاسى ماكسيم تۇرادى ەكەن. ءالجانوۆ تسوي اۋلەتىمەن ەتەنە ارالاسقان كورىنەدى. ۆيكتوردىڭ پەتەربۋرگتە ينجەنەر بولعان اكەسىن دە, مەكتەپتە دەنە شىنىقتىرۋ پانىنەن ساباق بەرگەن شەشەسىن دە بىلەتىن سياقتى.
– ەسكەرتكىشتىڭ جوباسىن تەك قالالىق قۇرىلىس باسقارماسى عانا ەمەس, ءانشىنىڭ بار تۋىسى, دوستارى دا قولدادى. تەك «كينو» توبىنىڭ گيتاراشىسى يۋري كاسپاريان مەن ۆيكتوردىڭ اكەسى ەسكەرتكىشتىڭ پەتەربۋرگتە بولعانىن قالادى. بىراق مەن كەلىسپەدىم. قازاقستانعا ورناتىلادى دەگەن ويىمنان قايتپادىم, – دەيدى ءالجانوۆ.
گيتاراسىن ۇستاپ, قاسقايىپ تۇرعان ءانشىنىڭ قولادان قۇيىلعان بەينەسىن قالا باسشىلىعى قايدا ورنالاستىرۋدى ويلاپ جاتىر ەكەن. ەسكەرتكىشتىڭ ورتالىق الاڭنىڭ قاق تورىنە ورنالاسۋى مۇمكىن ەكەنى دە ايتىلىپ قالدى.
قوش دەپ اڭگىمەمىزدى وسى جەردەن ءبىر ءتۇيىپ قويالىق. وسى بىزدىكى نە؟ نەگە الدىمەن ءوزىمىزدى جارىلقامايمىز؟ ەسكەرتكىش قويساق, ءوزىمىزدىڭ مىقتىلار جوق پا؟ ءبىزدىڭ پايىم بىلاي: ۇلت الدىمەن ءوزىن ءبىلىپ, تانۋى كەرەك. ءوز تۇلعالارىنا قۇرمەت كورسەتۋگە ءتيىس. سونان كەيىن بارىپ قانا وزگەلەرگە بەت بۇرۋى قاجەت. قاراڭىز, قايبىر جىلى الماتىدا اتاقتى «بيتلز» توبىنا ەسكەرتكىش قويامىز دەدى. ءبىر كەزدەرى «بيتلزدىڭ» انىنە بيلەگەن بوزبالالار, بۇگىنگى بيزنەسمەندەر وزدەرى ءپىر تۇتاتىن توپقا سونداي قۇرمەت كورسەتپەك بولعان ەكەن. بۇل باستامانى ەستىگەن زيالىلار قاتتى قارسىلىق تانىتتى. دەگەنمەن, «بيتلزىڭىز» قازىر كوكتوبەدە قاسقايىپ تۇر. الماتىدان ورىن تابىلماعاننان كەيىن اقشالى «جومارت» جىگىتتەر كوكتوبەدەن ورىن ساتىپ الىپتى. ءسويتىپ, سوندا ورناتىپتى.
قاتەلەسپەسەك, تارازدا دا سونداي ءبىر ەسكەرتكىش بار. ول «دجەنتەلمەنى ۋداچي» ءفيلمىنىڭ كەيىپكەرلەرىنە قويىلعان. ونىڭ نە كەرەگى بار ەدى؟ ماسەلەن, اقتوبەدە ءابدىجامىل نۇرپەيسوۆتىڭ اتاقتى شىعارماسى «قان مەن تەردىڭ» كەيىپكەرلەرىنە ورناتىلعان كومپوزيتسيا تۇر. قاراساڭ, كوز تويادى. كوڭىل مارقايادى. ەندى بىزگە «دجەنتەلمەنى ۋداچي» كەيىپكەرلەرى جاقىن با, الدە «قان مەن تەردەگى» ەلامان مەن اقبالا جاقىن با؟ بىزدىڭشە باسى ارتىق سۇراق.
بۇيرەكتەن سيراق شىعارىپ وتىر دەمەڭىز. بولماسا, تىرناق استىنان كىر ىزدەۋشىلەردىڭ دە قاتارىنان ەمەسپىز. بىزدىكى جاناشىرلىق. ۇلتقا دەگەن جاناشىرلىق. اقشالى ازاماتتار از ەمەس الاشتا. دەگەنمەن, ءبىر قىنجىلىس بار. ولاردىڭ دەنى وزگە ەلدىڭ مادەنيەتىمەن, رۋحانياتىمەن ءتاربيەلەنگەن. اششى دا بولسا ايتايىق, تامىرىنان ءۇزىلىپ قالعان. سوندىقتان وزگەگە قاراپ ەلەڭدەپ, سولارعا قۇرمەت كورسەتىپ, قۇراق ۇشۋعا دايىن تۇرادى.
ەندى دەيمىز, قىزىلوردادا ەسكەرتكىش قوياتىن تۇلعا تۋعان جوق پا؟ ادەبيەت پەن مادەنيەتتىڭ, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ قايراتكەرلەرىن ايتپاي-اق قويالىق. ونەردە باعى جانعان, تۇتاس حالىقتىڭ كوزايىمىنا اينالعان ءانشىلەر سىر توپىراعىنان كوپتەپ شىققان جوق پا؟ حالقى «اقبايان» اتاپ كەتكەن ءمادينا ەراليەۆاعا نەگە ەسكەرتكىش قويمايدى؟ ال قويعىش ەكەن, ماديناعا قويسىن. سىرناي سازدى سىڭعىرلاعان داۋىسىمەن تۇتاس حالىقتى تەربەتكەن ءمادينا كىمنەن كەم؟ ساۋكەلەسىن جەل تەربەپ ءان ايتىپ تۇرعان ءمادينانىڭ ەسكەرتكىشىن قويۋ قيىن با؟ ولە-ولگەنشە ساحنادان تۇسپەگەن, كەشە عانا ارامىزدان وزعان روزا باعلانوۆاعا نەگە قويمايدى؟ تسويدان بۇرىن روزا دۇرىلدەتپەدى مە, ءارىسى ءتورتكۇل دۇنيەنى, بەرىسى كەڭەس وداعىن؟ ءمۇيىزى قاراعايداي دەلىنەتىن ءبىرىنشى حاتشى بىتكەننىڭ ءبارى ونىڭ ءانىن ۇيىپ تىڭدامادى ما؟ وت پەن وقتىڭ اراسىندا ءان سالىپ, ساربازداردى جىگەرلەندىرگەن دە باعلانوۆا ەمەس پە ەدى؟ ءارى-بەرىدەن سوڭ روزا باعلانوۆا وتانىمىزدىڭ حالىق قاھارمانى عوي. ەسكەركىش قويۋعا لايىق ادام جوق ەمەس, بار. تەك كوز بولعانمەن ۇلتتىق رۋح كەمشىن سوعىپ, ونى قويا الماي ءجۇرمىز. سىر وڭىرىنەن سوڭعى جىلدارى جارقىراپ شىققان ءبىر جىگىت بولدى. ەسىم-سويى – ءنابي ايمۇراتوۆ ەدى. «ەڭ العاشقى ماحاببات» دەپ تانىلىپ, «ءمۇمكىن ەمەس» دەپ دۇنيەدەن وزدى. الىپ ەسكەرتكىش دەمەيمىز, وسى نابيگە ەڭ بولماسا ءبىر بيۋست ورناتۋعا بولادى عوي. وعان نە كەدەرگى؟
تسويعا دەگەن ەشقانداي قارسىلىعىمىز جوق. قاسيەتتى كىتاپتا: «الدىمەن ءوزىڭدى جارىلقا, سونان سوڭ بارىپ قانا وزگەگە قولۇشىن سوز», دەپ جازىلعان ەكەن. سول سەكىلدى الدىمەن ءوزىمىزدىڭ ارداقتىلارعا قۇرمەت كورسەتىلسە دەگەن تىلەك بىزدىكى. باسقا نيەتتەن ادامىز.
ەرجان بايتىلەس, قىزىلوردا.