«جاساندى باۋىر - «MARS» جۇيەسىنەن حاباردار بولىڭىز
الماتىدا عانا ەمەس, ەلىمىز بويىنشا ەڭ ۇزدىك ەمدەۋ مەكەمەسىنىڭ ءبىرى ورتالىق قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحانادا «جاساندى باۋىر – «MARS» البۋميندىك دياليز اپپاراتى ءارتۇرلى گەنەزدىك باۋىر جەتىسپەۋشىلىگى كەزىندە ەكستراكورپورالدىق ۋىتسىزداندىرۋ (قان تازالاۋ) ماقساتىندا قولدانىلماق. بۇل جۇيە – ەكستراكورپورالدىق ادىستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن باۋىر قىزمەتىن الماستىرۋدىڭ يننوۆاتسيالىق جانە ءتيىمدى ءتاسىلى بولىپ تابىلادى.
گەرمانياداعى «Qambro» فيرماسى جاساپ شىعارعان اتالمىش اپپارات – باۋىردىڭ بۇزىلعان قىزمەتىن ۋاقىتشا اتقارىپ, كلەتكالاردىڭ قۇرىلىمىن قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىندىگىنە يە. بۇل ناۋقاستىڭ تولىق جازىلىپ شىعۋىنا اكەلەتىن اتالمىش اپپارات سوڭعى 16 جىل بارىسىندا ەۋروپا, اقش جانە رەسەيدىڭ كلينيكالارىندا تابىستى قولدانىلىپ كەلەدى.
ورتالىق كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ گەمەودياليز جانە ەكستراكورپورالدىق دەتوكسيكاتسيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى تۇرسىن جەتپىسوۆانىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا بۇعان دەيىن بۇيرەكتەگى قان تامىرلارى قۋراپ, ءوز جولىمەن ۋلى دارەت شىقپاعان جاعدايدا سول قىزمەتتى اتقاراتىن جاساندى بۇيرەك اپپاراتى وتىز جىلدان بەرى قولدانىپ كەلسە, ال مىنا جاساندى باۋىر اپپاراتى ەلىمىزگە كەلگەن جاڭا تەحنولوگيا, تۇڭعىش اپپارات. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, باۋىردى تازالاعان جاعدايدا جاساندى بۇيرەك اپپاراتى بىرگە قوسىلادى. ويتكەنى, بارلىق تازالاۋ ۇدەرىسى بۇيرەك ارقىلى وتەدى.
دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سيپاتىنا قاراي باۋىر دەرتتەرى قازاقستاندا كەڭىنەن تاراعان اۋرۋدىڭ وندىعىنا كىرەدى. ءولىم جاعىنان باۋىر دەرتىمەن اۋىرعاندار – جاراقات, ميوكارد ينفاركتىسى جانە ميداعى قان اينالىمىنىڭ بۇزىلۋىنان كەيىنگى ءتورتىنشى ورىندا. بۇۇ-نىڭ ستاتيستيكاسى بويىنشا دۇنيە جۇزىندە سوڭعى 15-20 جىلدا گەپاتيتتەن قازا بولعاندار ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس قۇرباندارىنىڭ سانىنان اسىپ تۇسكەن.
ەلىمىزدە باۋىردى تازالايتىن العاشقى اپپاراتتىڭ باۋىر قىزمەتىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, جۇقپالى گەپاتيتتىڭ بارلىق ءتۇرىن, باۋىر تسەرروزى, ءارتۇرلى جاعدايدا ۋلانعان توكسيكالىق باۋىر, تسەپسيسپەن (قاننىڭ بۇزىلۋى) اۋىرعان ناۋقاستار, اسىرەسە, باۋىردى ترانسپلانتاتسيا, ياعني اۋىستىرعان جاعدايدا قولدانىلاتىنىن جەتكىزگەن س.اسفەندياروۆ اتىنداعى ۇمۋ-ءدىڭ انەستەزيولوگيا جانە رەانيماتولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, الماتى قالاسىنىڭ باس انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگى, مەديتسينا عىلىمىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور سۆەتلانا نۇرالينا, ەگەر باۋىردىڭ 15 پايىزى عانا جۇمىس جاسايتىن بولسا, ال بۇل اپپارات ادام ءومىرىن ۇزارتىپ, ونىڭ قىزمەتىن سەكسەن پايىزعا دەيىن جەتكىزە الاتىنىن العا تارتىپ وتىر. «ال بۇل – وتە جوعارى كورسەتكىش. اسىرەسە, جۇقپالى ا,ۆ,س گەپاتيتى, سونداي-اق حيرۋرگيادا ماڭىزى زور. ماسەلەن, وتتەگى تاس تۇتىككە تۇرىپ قالىپ, ادام سارعايعاندا, بولماسا تسەرروز (باۋىردىڭ قاتەرلى ىسىگى) بولعاندا ونىڭ ارتى وكىنىشپەن اياقتالىپ جاتادى. ەگەر ءبىز ونداي ناۋقاستى دەر كەزىندە بۇيرەك جەتىسپەۋشىلىگى اپپاراتىنا قوساتىن بولساق, باۋىرعا قاتىستى بىرقاتار پروبلەمانى شەشۋگە مۇمكىندىگى مول. ورتالىق اۋرۋحانادا بۇل باعدارلامانى زەرتتەپ, قولعا العانىمىزعا ەكى جىلداي بولدى. ونى ەمدەۋ ورنى شارۋاشىلىق ەسەپتەگى قاراجاتىنا ساتىپ الىپ وتىر. بۇل ءتاسىل اۋرۋحاناداعى كەز كەلگەن دەتوكسيكاتسيا باعدارلاماسىمەن ىسكە اسپاق. ادام ءومىرىن ساقتاۋدا بەلسەندى تەراپيا كەزىندە, بولماسا وتە قيىن جاعدايدا كومەكتەسە الامىز. مەن بىزدەگى وسىنداي مەديتسيناداعى ىلگەرىلەۋگە قۋانىپ وتىرمىن», – دەدى بىزگە سۆەتلانا نۇقاشقىزى.
قازاقستاندا اتالمىش اپپاراتتى تۇڭعىش رەت ىسكە قوسىپ, العاشقى پاتسيەنتتى قابىلداۋعا ماسكەۋدەن ارنايى شاقىرىلعان مامان – باكۋلەۆ اتىنداعى جۇرەك قان-تامىرلارى ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ولەگ توماروۆسكي بۇل ءادىستى جەتىنشى جىل جانساقتاۋ بولىمىندە باۋىر جەتىسپەۋشىلىگى اۋرۋى بار جۇرەك قان-تامىرلارى اۋرۋلارىنا وپەراتسيا جاسالعاندا قولدانىلاتىنىن العا تارتتى. «ناتيجەلەر جامان ەمەس, – دەدى بىزگە ولەگ ۆيكتوروۆيچ. – ويتكەنى, مۇنداي باۋىر جەتىسپەۋشىلىگىمەن اۋىرعان ناۋقاستىڭ ءبارى بۇعان دەيىن قايتىس بولىپ, ولاردى قۇتقارا المايتىنبىز. قازىر 40 پايىزعا دەيىن جازىلىپ شىعادى. ونىڭ بۇيرەك تازالاۋدان ايىرماشىلىعى – بۇرىن قانداعى ءالبۋميندى تازارتىپ شىعارا المايتىنبىز. قازىرگى تازارتۋدان كەيىن باۋىر ءبىزدىڭ كومەگىمىزسىز-اق قايتادان قالپىنا كەلەدى. بۇل اپپاراتتى ماسكەۋلىكتەر باۋىر الماستىرعاندا, ادام ۋلانعان كەزدە مىندەتتى تۇردە پايدالانادى. ماسەلەن, ساڭىراۋقۇلاقتان ۋلانعان ادامنىڭ توقسان پايىزىنىڭ ارتى وكىنىشپەن اياقتالسا, قازىر وسى ءادىستى قولدانۋدىڭ ناتيجەسىندە امان قالادى. ەڭ باستىسى, ۋاقىتىندا ەمدەۋدى باستاۋ كەرەك. گەرمانيادا بۇل اپپارات 1989 جىلى شىقسا, رەسەيدە جۇمىس ىستەگەنىنە ون ءبىر جىل. قازىر ونىڭ پايدالانۋ اۋقىمى كەڭىپ, تسەپسيس كەزىندە قولدانىلۋدا. ويتكەنى, تسەپسيس كەزىندە باۋىر قاتتى زاقىمدانادى. سونداي جاعدايدا باۋىردى دا ەمدەيدى, قاندى دا تازالايدى. قازىر وسى ءماسەلەدە زەرتتەۋ جۇرگىزىپ جاتىرمىز. رەسەيدە ەمنىڭ ءبارى تەگىن. مەنىڭ جەتى جىلدىق ءتاجىريبەمدە ءبىر پاتسيەنت عانا اقى تولەپ ەم جاساتتى.
ەلىمىزدە جاساندى باۋىر اپپاراتىنا ەمدەلۋگە العاشقى بولىپ كەلىسىم بەرگەن 27 جاستاعى باقىتجان امانگەلديەۆتىڭ اۋىرعانىنا ءبىر اپتا بولعان. باستاپقى كەزدە ۋلانۋ بەلگىسى بولعانمەن, ءۇش-ءتورت كۇننەن كەيىن بۇكىل دەنەسى كوزىنە دەيىن سارعايىپ كەتكەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل وتە باياۋ, ياعني, 6-8-12 ساعاتقا دەيىن سوزىلاتىن ۇدەرىس. ءار ەكى ساعات سايىن اناليز الىپ وتىرادى. ماسەلەن, ناۋقاستىڭ باۋىر فەرمەنتى جيىرما ەسە كوبەيىپ, قابىنسا, ەمنىڭ العاشقى ساعاتتارىندا-اق ءبيليرۋبينى 160-تان 70-كە تۇسكەن. ەگەر ءبارى ويداعىداي بولسا, ەمنىڭ اياعىندا باقىتجان اعارىپ شىعۋى كەرەك.
– ەلىمىزدە باۋىر اۋرۋىن انىقتاعانمەن, ونى ەمدەۋ وتە قيىنعا سوعاتىن, – دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ الماتى قالاسى بويىنشا مەديتسينا سالاسىنا اقى تولەۋ كوميتەتىنىڭ ديرەكتورى ماقسۇت قالاجانوۆ. – ال ناۋقاستار سانى بولسا, جىل ساناپ وسۋدە. ولاردى ەمدەۋدە مىنا جاڭادان كەلگەن تەحنولوگيا وتە قاجەت. وكىنىشكە وراي, ونى قولدانۋعا ءار ادامنىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى. بۇل قۇندى قۇرالدى جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەككە ەنگىزەتىن بولساق قانا, وعان مەملەكەت قاراجات بولمەك. مىسالى, جاساندى باۋىر اپپاراتى 13 ملن. تەڭگە تۇرسا, ءبىر ادامعا قاجەتتى ماتەريالدار شىعىنى 1 ملن. 300 مىڭ تەڭگە. سوندىقتان بۇل قىزمەتتى ءبىزدىڭ كوميتەتكە ەنگىزۋدى بىرەر ايدىڭ كولەمىندە شەشۋگە تىرىسامىز. الداعى ۋاقىتتا مۇنداي اپپاراتتى بيۋدجەتتەگى اۋرۋحانالاردا قولدانۋدى دا ويلاستىرماقپىز.
ال ورتالىق كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى, پروفەسسور ەسەنتاي تاجيەۆ بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا قازىرگى كەزدە بۇكىل دۇنيە جۇزىندە قولدانىلىپ جاتقان ەم ءتۇرىنىڭ كوپتىگىن, اتالمىش اۋرۋحانا ەلىمىزدەگى جاڭادان سالىنىپ, ىسكە قوسىلىپ جاتقان ەمدەۋ مەكەمەلەرىنەن كوپ كەيىن قالىپ كەتپەۋى ءۇشىن قاشاندا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى الۋعا تىرىساتىنىن, مىنا «MARS» اپپاراتى سونىڭ ءبىر نىشانى ەكەنىن جەتكىزدى. «مەن قاشاندا اۋرۋحانادا جۇمىس جاسايتىن 28 كافەدرانى مەڭگەرەتىن پروفەسسورلارعا وزدەرى جۇرگىزىپ وتىرعان سالا بويىنشا, ول حيرۋرگيا, رەانيماتسيا, ۋرولوگيا بولا ما, دۇنيە جۇزىندە قانداي مەملەكەتتە جاقسى اپپاراتتار بار, سونى زەرتتەپ, كوز جەتكىزە السا, سول تەحنولوگيانى اكەلۋگە دايىن ەكەنىمدى ەستەرىنە سالىپ وتىرامىن. بىردە پروفەسسور س.نۇرالينا وسى تەحنولوگيانىڭ قاجەتتىگىن, ونىڭ ءالى كۇنگە قازاقستاندا جوقتىعىن ايتتى. سودان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنەن رۇقسات الىپ, اپپاراتتى ساتىپ الدىق. بۇگىندە باۋىرى اۋىرمايتىن ادام از شىعار. قازىر كورىپ تۇرسىز, دەنەسى ساپ-سارى بولىپ كەلگەن ناۋقاس جىگىتتىڭ دەنەسى بوزارىپ, قانداعى بيليرۋبين, توكسيندەرى ازايىپ كەلەدى. وسىنداي وتە قاجەتتى انگەوگراف اپپاراتىن جاقىندا تەندەر وتكىزىپ, ساتىپ الماقپىز. شامامەن 240 ملن. تەڭگە. ول قان-تامىرلارىنداعى قاننىڭ قوزعالىسىن, كۇرەتامىردىڭ ستەنكالارىن تەكسەرەدى.
باس دارىگەردىڭ ايتۋىنشا, ازىرگە ناۋقاستار اقىلى تۇردە ەم قابىلدايدى. ال ونى بيۋدجەتتەن قاراستىرۋ ماقساتىندا قالالىق مەديتسينالىق قىزمەتكە اقى تولەۋ كوميتەتىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ, ەكى-ءۇش ايدىڭ كولەمىندە شەشپەك.
ماسكەۋ قالاسىنداعى جىل سايىن ەلۋگە جۋىق ەم جاسايتىن №67 كلينيكالىق اۋرۋحانادا تاجىريبەدەن ءوتىپ كەلگەن س.اسفەندياروۆ اتىنداعى ۇمۋ-ءنىڭ انەستەزيولوگيا جانە رەانيماتولوگيا كافەدراسىنىڭ اسسيستەنتى ەركىنبەك يسمايلوۆتىڭ ايتۋىنشا, ««MARS» تەراپياسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – مولەكۋليارلىق جاعدايدا ادامنىڭ دەنەسىندەگى توكسيندەردى شىعارىپ ۋىتسىزداندىرۋ. مىسالى, بۇرىن ەكستراكورپورالدى ءتاسىل ارقىلى بۇيرەكتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى كەزىندە توكسيندى شىعارسا, ال ادامنىڭ قانىنداعى اق ۋىز – البۋمين ۋلارىن تازارتۋدا مۇنداي ءتاسىل بولماعان. بۇل وتە قاجەت. اپپارات ءتورت بولىكتەن تۇرادى. قان ەكى وتسوربەر, ەكى دياليزاتور ارقىلى تازالانادى. ادامنىڭ دەنەسىندەگى ۋ تىكەلەي دونور البۋمينمەن قوسىلىپ تۇرادى. بۇل اپپاراتتان كەيىن قايتىس بولۋ قاسىرەتى 85 پايىزدان 65 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى ەكەن. ەڭ باستىسى, قولدانعاندا قارسى كورسەتىلىمى از. ماسەلەن, ءتورت ايلىق بالادان ەكى قابات ايەلگە دەيىن ەمدەۋگە بولادى. ءبىر ەسكەرەتىن ءجايت, ەم اقىلى بولعانمەن, ناۋقاستار وزدەرىنە ديگنوز قويعىزىپ, باۋىرىن تازارتىپ الام دەگەنمەن, ناۋقاستىڭ تالداۋ كورسەتكىشتەرى وسى ەمدى قولدانۋدى قاجەت دەپ تاپپاسا, رۇقسات ەتىلمەيدى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى, سۋرەتتى تۇسىرگەن سەرگەي پەرمينوۆ.