قۋاتى ارتقان جىلۋ ورتالىعى

ەندى اتىراۋدا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعى بولمايدى سوڭعى جىلدارى مۇنايلى وڭىردە ەلەكتر قۋاتىن تۇتى­نۋعا سۇرانىس كۇرت ارتتى. سوعان وراي اتىراۋ قالاسىندا اسىرە­سە, جاز اي­لارىندا ەنەرگيانىڭ تاپشىلىعى ايقىن سەزىلەتىن ەدى. ال اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ور­تا­لىعىنىڭ ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بو­لاتىن. ويتكەنى, اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىنىڭ باستاپقى جوبالانۋى وتكەن عاسىردىڭ ورتا­سىندا قولعا الىنىپ, 1963 جىلى  ءبىرىنشى كەزەگى قاتارعا قوسىلدى. ال, ونىڭ ەكىنشى كەزەگى 1969-1970 جىلدارى جۇ­مىس جاساي باستاسا, ءۇشىنشى كەزەگى 1976 جىلى پايدالانۋعا تاپ­سىرىلعان ەكەن. دەمەك, جار­­تى عاسىردان استام ۋاقىت­تان بەرى جاڭعىرتىلماعان جى­لۋ-ەلەكتر ورتالىعى تۇتىنۋ­شى­لا­رىنىڭ وسكەلەڭ سۇرانى­سىن تولىق وتەۋى مۇمكىن دە ەمەس ەدى. سول سەبەپتەن ورتا­لىقتىڭ قۋاتىن ودان ءارى ۇلعاي­تۋ جوباسى قولعا الىندى. جو­بانىڭ قۇنى –16,5 ملرد. تەڭگە. بۇل قارجىنى كاسىپورىن ءوز ەسەبىنەن سالدى. ياعني, وتاندىق ينۆەستيتسيا. وتكەن جىلدىڭ اياعىندا كاسىپورىننىڭ  قو­ماق­تى قار­جىسىنا ىسكە اسى­رىل­عان جوبا  اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ور­تا­لىعىنىڭ قۋاتىن بۇرىنعى­دان 75 مەگوۆاتقا ارت­تىردى. اتالعان جوبانىڭ 25 مەگو­ۆاتتىق باستاپقى قۋاتىن ەلبا­سى نۇرسۇلتان  نازارباەۆ 2009 جى­لى وڭىرگە كەلگەن ساپارىندا ىسكە قوسىپ, وب­لىس ەنەرگەتيك­تەرىنە تابىس تىلەدى. وسى جوبا تو­لىق قۋاتىندا جۇمىس جاسا­عاندا ءوڭىردى ەلەكتر ەنەرگيا­سى­مەن قامتۋدا 2012 جىلعا دەيىن ەش قيىندىق تۋىندامايدى. ال جىلۋ ەنەر­گياسى­نىڭ قا­جەت­تىلىگى قازىرگى قۋات­­­تار­مەن-اق وتەلەدى, دەپ سەندىرگەن كا­سىپورىن باس­شى­لارى مۇ­نى­مەن دە شەكتەلىپ قال­مادى. الداعى جىل­دارى تاعى دا 75 مەگوۆاتتىق ەلەكتر جانە 169 گيكوكالو­ريا­لىق جى­لۋ ەنەرگيالارىن قا­تار­عا قو­سۋدى جوسپارلاپ قوي­عان. بۇل جاڭا قۋاتتار پايدا­لانۋعا بەرىلگەندە 2015-2018 جىل­دارعا دەيىنگى سۇرانىستى تولىعىمەن قامتۋ مۇمكىن بول­ماق. دەگەنمەن, مۇ­نايلى ءوڭىر ەكونو­ميكاسى جىل سايىن قار­قىندى دامۋدا. باس­قاشا ايت­قان­­دا, ءوڭىر ەكونومي­كا­سىنىڭ ءور­كەن­دەۋىمەن بىرگە ەلەكتر ەنەر­گيا­سىن تۇتىنۋعا سۇرانىس ارتا بەرمەك.  وسىعان بايلا­نىس­­تى كاسىپورىن باس­شى­لىعى 2020 جىلعا دەيىنگى مۇمكىن قاجەت­تىلىكتى وسى كەزدەن ەسكەرىپ, كەلەشەكتە تاعى دا قۋاتى 75 مەگوۆاتتان كەم بول­مايتىن ەكى بۋ تۋربيناسىن سالۋ جايى­نىڭ جو­با­سىن جا­ساق­تاۋعا كىرىسپەك. اتىراۋ جى­لۋ-ەلەكتر ور­تالىعىنا 75 مەگوۆاتتىق قو­سىمشا قۋات بەرەتىن ءتورتىنشى كەزەگىنىڭ  پايدالانۋعا بەرىلۋى­نىڭ ءوڭىر ءۇشىن قانداي ماڭىزى بار؟ اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ور­تالىعى اق پرەزيدەنتى مۇحام­بەتقالي قا­ليەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل الدىمەن, ەلىمىزدەگى سەرپىندى جوبالاردىڭ ءبىرى.  ەل­باسىنىڭ ءوزى بۇعان ايرىقشا ماڭىز بەرىپ, ەلىمىزدىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىن ودان ءارى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك جاسايتىن جوبا رەتىندە اتادى. سونىمەن قاتار, جىل ساناپ ءوسىپ كەلە جاتقان مۇنايلى مە­كەننىڭ ەنەرگەتيكالىق قۋات­تارعا دەگەن سۇرانىسى تولىق قامتاماسىز ەتىلەدى. قا­­­تارعا قوسىلىپ جات­قان جاڭا كاسىپ­ورىندار, تۇر­عىن ۇيلەر مەن الەۋ­مەتتىك نىساندار ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگيا­لا­رىنا سەنىمدى قوسى­لادى. وسى ماقسات ءۇشىن رەسەيدىڭ كالۋگا قالا­سىنان جاڭا ءۇش بۋ تۋر­بيناسى اكەلىنىپ, ورنا­تىلعان. – جىلۋ-ەلەكتر ور­تالى­عى­نىڭ جاڭعىر­تى­لۋى ءوڭىر ءۇشىن ايرىق­شا ماڭىزعا يە, – دەيدى وبلىس اكىمى بەرگەي رىس­قاليەۆ. – ويتكەنى, بۇل وتكەن جىلى ءبىزدىڭ وبلىستا ىسكە اسىرىلعان جەتى ينۆەستيتسيا­لىق جوبانىڭ ءبىرى. وسى كەزگە دەيىن ءوڭىرىمىز­دە ەلەكتر ەنەر­گياسىنىڭ تاپ­شى­­لىعى باي­قالۋشى ەدى. ءاسى­رەسە, ەلەكتر ەنەر­گياسىن تۇتى­نۋ كو­بەيەتىن جاز ايلارىندا تۇتى­نۋشى­لارعا قيىن بولا­تىن. ەندى سول قيىن­دىقتاردان ارىلدىق دەۋگە بولادى.  ورتا­لىقتى جاڭ­عىرتۋ بارىسىندا­عى قۇرىلىس جۇمىستا­رىنا 300-گە جۋىق ادام جۇمىسقا تار­تىلسا, جوبا ىسكە قوسىل­عان­نان كەيىن  117 ادام  جۇمىسقا قابىلداندى. ولاردىڭ ءبارى دە كاسىبي بىلىكتىلىگىن قوسىمشا جەتىلدىرگەن جەر­­گىلىكتى تۇرعىن­دار. ەڭ باس­تىسى, ءوڭىردىڭ ەنەر­گەتي­كالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ماسىز ەتۋگە سەنىمدى قادام جاسالدى. اتىراۋ ەنەرگەتيكتەرى ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگيالارىن تۇتىنۋشىعا تاراتۋعا باسا ءمان بەرىپ وتىر. قىسقا مەرزىمدە عانا ءبىر مىڭ شا­قىرىمنان اسا جاڭا ەلەكتر جەلىسى تارتىلىپ, 90-عا جۋىق ەلەكتر ەنەرگياسى­مەن قامتۋ نىسان­دارى قاتارعا قوسىلدى. ولاردىڭ ىشىندە 55 ترانسفورماتور بار. قولدانىس­تاعى ەلەكتر جاب­دىقتارى جوس­پارلى تۇردە, تۇراقتى كۇردەلى ءجون­دەۋدەن ءوتىپ كەلەدى. «بۇرىن ءبىزدىڭ ورتا­لىقتا 215 مەگو­ۆاتتىق قۋات وندىرىلەتىن. بۇل ءوڭىردىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا قاجەتتىلىگىن تولىق وتەي الما­دى. سول سەبەپتەن كورشىلەس ماڭعىس­تاۋ وبلىسىنان, رەسەيدەن قوسىمشا قۋات الىپ كەلدىك. ەندى بۇرىنعىعا قو­سىم­شا 75 مەگوۆات­تىق قۋات ءوندى­رەتىن جاڭا جوبانى ىسكە قو­سىل­عان­نان كەيىن اتىراۋدا ءون­دى­رى­لەتىن قۋات كوزى 290 مەگوۆاتقا جەتىپ وتىر. بۇدان بىلاي ءوڭىردىڭ ەلەكتر ەنەر­گيا­سىنا قاجەتتى قۋاتتى ءوزىمىز وندىرە الامىز. ەلەكتر ەنەرگياسى­نىڭ تاپشى­لى­عى بولمايتى­نى وسى جازدا باي­قالۋى ءتيىس. جالپى, اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتالى­عىن­دا ءتور­تىنشى كە­زەكتىڭ ىسكە قو­سىلۋىن تاۋەل­سىزدىگىمىزدىڭ تاماشا تارتۋى دەپ نىق ايتا الا­مىز», دەدى بىزبەن اڭگى­مەسىندە «اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى» اق پرەزيدەنتى مۇحامبەت­قالي قاليەۆ. ...قازىر اتىراۋدا دا جاز­عى ىستىق 30 گرادۋستان ءتو­مەن بولماي تۇر. بۇرىن وسىن­­داي ىستىق باستالى­سى­مەن ەلەكتر ەنەرگياسى ازاي­ىپ كەتەتىن. اتىراۋ قالاسى­نىڭ كەي نۇكتەلەرىندە جا­رىق­تىڭ ءجيى ءسونىپ قالاتىنى بايقالاتىن. ونىڭ سەبەبىن ەنەرگەتيكتەر تۇرعىنداردىڭ سال­قىنداتقىش بۇيىمدار­دىڭ كوبىرەك قوسىلۋى­مەن ەلەكتر ەنەرگياسى جەتپەي جاتىر, اتىراۋدا وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسى تۇتىنۋشى سۇرا­نىسىن قاناعاتتاندىرۋ­عا جەت­كىلىكسىز دەپ ءتۇسىن­دىرە­تىن. ال تۇرعىندار پاتەرلە­رىن­دە ەلەكتر ەنەر­گياسىنىڭ ازايۋى­مەن توڭازىتقىش, تەلەديدار سەكىلدى تۇرمىستىق بۇيىم­داردىڭ ىستەن شىعۋى­نا وراي شاعىم ايتىپ جاتا­تىن. كەيدە ماسەلە سوتقا دەيىن تىرەلەتىن. بيىل ەلەكتر ەنەر­گيا­سىنىڭ ازايعانى,  جا­رىقتىڭ سونگەنى ءجونىن­دە ءازىر­گە دەرەك تىركەلمەدى. تۇر­عىندار تارا­پى­نان شاعىم دا ايتىلا قويعان جوق.  ەنەرگە­تيكتەر ەلەكتر قۋاتىنىڭ تۇراقتى بولارىنا سەنىمدى. جولداسبەك شوپەعۇل, اتىراۋ وبلىسى.