جاڭارىپ, جاسارۋ ۇستىندە

كوش باستاعان اينابۇلاق اينابۇلاق اۋىلدىق وكرۋگى­نىڭ اكىمى داۋلەت ىدىرىشەۆتى كابينەتىنەن ەمەس, جاڭادان بوي كوتەرىپ كەلە جاتقان مەشىت قۇ­رىلىسى ماڭى مەن كوشە تازار­تىپ, اعاش كوشەتىن وتىرعىزىپ جاتقان جۇرتشىلىق اراسىنان جولىقتىردىق. اۋدان اكىمى سەرىك زاينۋلدين جول-جونەكەي اۋىل­دىق وكرۋگتەردىڭ بارىندە ەكى اي­لىق سەنبىلىك ءوتىپ جاتقانىن, ار­نايى شتاب ۇيىمداستىرىلىپ, قورىتىندىسى شىعارىلىپ تۇرا­تىنى تۋرالى حاباردار ەتكەن. سەنبىلىك دەگەنگە قۇلاعىمىز ءۇي­رە­نىپ العان, ال زايسان­دىق­تارد­ىڭ جۇمىلا ەڭبەك ەتىپ جات­قاندارىن كورگەندە ەرىكسىز ريزا بولدىق. – ءتورتىنشى ساۋىردەن باستاپ اۋدان اكىمى سەرىك ءزاينۋلديننىڭ تاپسىرماسى بويىنشا تازالىق ايلىعى جاريالاندى. ماقسات – زايسان قالاسىن عانا ەمەس, بۇكىل اۋىلدار مەن قىستاقتاردى تازا­لىعىمەن, اسەم كەلبەتىمەن كوز تارتار مەكەنگە اينالدىرۋ. تازا­لىق, اباتتاندىرۋ, كوگالداندىرۋ ءوز جەمىسىن بەرە باستادى. ءبىزدىڭ اۋىلدىق وكرۋگ العاشقى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەڭىم­پاز اتاندى. اتاپ ايتقاندا, ءبۇ­گىنگە دەيىن 17 رەت جەكسەنبىلىك وتكىزىپ, قورا-قوپسى, اۋلا مەن كو­شە تازالاندى. قورالاردان 120 توننا قوقىس شىعارىلدى, 400 ءتۇپ شىنار, ۇيەڭكى اعاشى, 100 توپ الما اعاشى, 100 ءتۇپ جيدە, بارلىعى 2020 ءتۇپ اعاش كوشەتى وتىرعىزىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا مەكتەپ بىتىرۋشىلەرگە ارنالعان ءبىر جارىم گەكتار جەر قورشا­لىپ, 1500 ءتۇپ ءارتۇرلى اعاش وتىرعىزۋدى قامتاماسىز ەتتىك. كوشەلەر كوركەيتىلىپ, «جول كار­تاسى» بويىنشا بولىنگەن ءۇش ميلليون تەڭگەگە ەكى كوشەگە جا­رىق تارتىلىپ, كوگالداندىرۋ جۇزەگە استى, جاقىندا اۋىلدىڭ كىرەبەرىس جەرىنە ءزاۋلىم قاقپا ورناتىلىپ, «اينابۇلاق اۋىلى­نا قوش كەلدىڭىز» دەگەن قاناتتى سوزدەر جازىلدى, – دەپ اۋىل اكىمى ءبىراز جايلاردان ماعلۇمات بەردى. اۋىلدىڭ ىسكەر ازاماتى ءومىرحان قۇلجاتوۆ ءوز قار­جى­سىنا مەشىت قۇرىلىسىن باستاپ­تى. ىرگەتاس جۇمىستارى اياقتا­لىپ قالعان. اۋدان اكىمى سەرىك زاينۋلدين مەشىت ىرگەتاسىنا ءوز قولىمەن تسەمەنت ەرىتىندىسىن قۇ­يىپ, اقشالاي كومەك جاساي­تى­نىن ايتتى. اينابۇلاقتار كوك­تەمگى ەگىستى دە مەرزىمىندە اياق­تاپ­تى. بۇگىنگە دەيىن 325 گەكتار­عا ءداندى داقىل, 230 گەكتارعا كۇن­باعىس, 154 گەكتارعا كارتوپ, 53 گەك­تارعا كوكونىس, 16 گەكتارعا باق­شا داقىلدارى ەگىلىپ, باپتالۋدا. بۇل جۇمىستا «اينابۇ­لاق», «ساپا» شارۋا قوجالىق­تارى­نىڭ ءتور­اعالارى س.جاقىپ­باەۆ, ءو.قابە­كەن وزگەلەردەن الدا كەلۋدە. «ارسەن» قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى م. مۋسين, جىل سايىن كوكونىس ءوسى­رۋدە تاماشا جەتىستىكتەرگە جەتىپ جۇرگەن ب.ءسۇ­لەي­مەنوۆ, ب.دۋانباەۆ دەگەن ازامات­تار بيىل دا بيىككە كوتەرى­لەمىز دەپ وتىر. اينابۇلاق اۋىلىنىڭ ورتا­لىق باعىنداعى ەسكى اعاشتاردىڭ ورنىنا جاڭالارى وتىرعىزى­لۋ­دا, كوكمايسا مەن سانالۋان گۇل­دەر كوزدىڭ جاۋىن الادى. اعاش­تاردى اعارتىپ, تازارتىپ جاتقان ءبىر توپ اۋىل ۇستازدارى مەن اكىمدىكتىڭ قىزمەتكەر­لەرى­مەن جو­لىققاندا, ولار سوڭعى كەز­­دە اۋىلداردىڭ ءبارى قۇل­پى­رىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. «قايناردا» قايناعان ەڭبەك باعىتىمىز – قاينار اۋىلى. ول «اينابۇلاق» اۋىلدىق وكرۋگىنە قارايدى. وكتيابر اتىنداعى مەكتەپتىڭ ديرەكتورى دامير ەرزين ءبىزدى قارسى العان سوڭ, تاپ-تۇيناقتاي جيناقى مەكتەپ اۋلا­سىن ارالاتتى. جەمىس اعاشتارى ەندى گۇلدەي باستاعان التايدا كوكتەمنىڭ كەش كەلەتىنى بەلگىلى. ونىڭ ۇستىنە بيىل كۇن ءالى جى­لى­ماي, ءالسىن-ءالسىن سۋىق جەل, بوران سوعىپ ديقاندارعا كەدەرگى كەلتىرىپ تۇرعان سىڭايلى. – قازىر توعىز جىلدىق ورتالاۋ مەكتەپتە 57 بالا وقىپ جاتىر. ولارعا 14 ۇستاز ءبىلىم بەرەدى. بيولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى گۇلباقىت بورتىقاەۆا, قازاق ءتىلى مەن ادە­بيەتى ءپانىنىڭ ۇستازدارى گۇلنار جالباعاەۆا, گۇلميرا جازباەۆا جانە تاعى باسقالار شاكىرتتەرگە ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە بەرۋدە. ولاردىڭ قىزمەتىنە كوپشىلىك ءدان ريزا. ەندى مەكتەپتى جوندەۋگە قارجى بولىنەتىن بولدى. اۋدان­نىڭ ەلدى مەكەندەرىن اباتتاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار بىزدە دە قار­قىن العان, ونى ءوز كوزدەرىڭىزبەن كورىڭىزدەر, – دەپ مەكتەپ ديرەك­تورى دامير ەرزين اۋلانى كور­سەتىپ شىقتى. قاراقات, شىرشا, كوكتەرەك, قايىڭ اعاشتارى مەن ءتۇرلى گۇلدەر كوزدىڭ جاۋىن العانداي. بۇگىنگە دەيىن قاينارلىقتار 235 ءتۇپ اعاش وتىرعىزىپتى. ءيا, قاينارداعى  قىم-قۋىت تىرلىك, قايناعان قىزۋ ەڭبەك... سارجىرا مەكتەبىنە – 80 جىل اۋداندا 29 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ بار, ولاردىڭ 19-ى شاعىن جيناقتالعان وقۋ وشاعى. مەكتەبى جوق مەكەندەردەگى بالا­لاردى بىلىممەن قامتۋ ماقسا­تىن­دا زايسان قالاسىنداعى ينتەرناتتا 100, شىلىكتى اۋىلىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتتا – 34 وقۋشى ءبىلىم السا, دايىرداعى ەسكى مەكتەپ عيماراتىنىڭ كۇردەلى جوندەۋىنە 45 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, ىسكە قوسىلدى, قازىر وندا 57 بالا وقيدى. ونىڭ ۇستىنە وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆتىڭ تاپسىرماسى بو­يىنشا سارىتەرەك, قاراتال اۋىل­دارىندا ەكى بالا باقشا اشىلىپ­ت­ى. ال ءبىز كەلگەن سارجىرا ورتالاۋ مەكتەبى جانىنان شاعىن ورتالىق اشىلىپ, بيىل وعان 13 بالا قابىلدانعان. «بالبوبەك» شاعىن ورتالى­عىن­دا سابيلەرگە ءۇش رەت ىستىق تاعام بەرىلەدى. مەكتەپ ديرەكتورى بەيبىت تۇراباەۆتىڭ ايتۋىنشا, باسقا دا اتا-انالار شاعىن ورتا­لىققا سابيلەرىن بەرۋگە ىنتالى كورىنەدى. تاربيەشى جازيرا تىلەگەنوۆا ونىڭ كومەكشىسى قۇرالاي بوق­باەۆا, مەدبيكە ايگۇل اساۋباەۆا, اسپازدار گۇلجان جۇرتباەۆا مەن اينۇر نىعمەتجانوۆا ءوز ىستەرىن ىسكەرلىكپەن اتقارادى. بۇل ورتا­لىقتا تاربيە الىپ جاتقان بالالار الىپپەنى ۇيرەنىپ قانا قويماي, دۇنيەتانىمدارىن دا ارتتىرادى. سارجىرا اۋىلى سوناۋ نارىق­تىڭ وتپەلى شاعىندا قاتتى كۇي­زەلىسكە ۇشىراعان. جۇمىس بولما­عان سوڭ تالاي ادام باسقا جاققا قونىس اۋداردى. مال باسى ازايىپ, مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ سانى 11-گە دەيىن ازايعان. سول كەزدە مەكتەپتى ساقتاپ قالعان ازا­ماتتارعا مىڭ العىس, دەيدى سار­جىرالىقتار. وسى مەكتەپتە ۇزاق جىلدار ۇستازدىق ەتكەن گۇلتاي تۇرعانباەۆا, بەيبىتگۇل قومشا­باەۆا سياقتى ارداگەر مۇعالىم­دەر ارلى-بەرلى شاپقىلاپ, ءبىلىم ۇياسىن ساقتاپ قالعان. كوشىپ كەت­كەندەردىڭ ورنىنا كورشى قىتاي­دان قانداستارىمىز كەلىپ قونىس­تاندى. ەڭبەكپەن ەسەيگەن وتان­داستارىمىز قازىر مال باعىپ, ەگىن ەگۋدە, بالالارىن وسى مەكتەپتە وقىتىپ جاتىر. قازىر وقۋ­شىلاردىڭ سانى ەلۋگە جەتىپتى. – كەلەر جىلى سارجىرا مەكتەبىنە 80 جىل تولادى. وسىناۋ مەرەيتوي قارساڭىندا التىن ۇيا­مىزدى كوركەيتىپ, سانىنە كەلتىرۋ, ەسكى اعاشتاردىڭ ورنىنا جاڭا­لارىن وتىرعىزىپ جاتىر­مىز. مى­ناۋ تاۋەلسىزدىك باعى, وعان 200 ءتۇپ كوشەت وتىرعىزدىق. ال بوتا­نيكالىق باقتا 500 ءتۇپ ۇيەڭكى, دولانا, ۇشقات, كوك بوياۋ, قايىڭ بار, – دەيدى مەكتەپ دي­رەكتورى. بەيبىتگۇل قومشاباەۆا, باۋىر­جان بوقباەۆ, گۇلتاي تۇرعانباەۆا, اسەم بەكەشەۆا, گۇلنار تۇرا­باەۆا, گاۋھار باتتالوۆا, تولقىن رايباەۆا, عاليا ەڭسەباەۆا, ءلاز­زات جۇماحانوۆا سارجىرا مەك­تەبىنىڭ ءوسىپ وركەندەۋى جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ۇلگىلى ۇستازدار. زايسان – كورىكتى قالا زايساندى وبلىستاعى ەڭ كو­رىكتى قالاعا اينالدىرۋ جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ماقساتىنا اي­نالعان. وعان كوز جەتكىزدىك. زايسان اۋەجايىنا جەتەلەيتىن كۇرە-جولدىڭ ەكى جاعىنا ۇزىندىعى ءبىر شاقىرىمداي جەرىنە اعاش وتىرعىزىلىپ, گۇلدەر شىعا باس­تاعان. ول تامشىلاتىپ سۋارىلا­دى. قازىر اپتاسىنا ەكى رەت وب­لىس ورتالىعىنا «ان-24» ۇشاعى قاتىنايدى, باعاسى – 5 مىڭ 500 تەڭگە. قالعانىن وبلىستىق بيۋدجەت كوتەرەدى. قالا ىشىندە كوشە­ارالىق اۆتوبۋستار قاتىناپ تۇرادى. مۇناي, گاز سالالارى بويىنشا جاقىن ارادا ۇلكەن كەشەندەر ىسكە قوسىلعان كەزدە اۋدان ءتىپتى كوركەيە تۇسپەك. زايساندا سپورت كەشەنى مەن پروكۋراتۋرا مەكەمەسىنىڭ قۇرىلىسى سالىنىپ جاتىر. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان مونۋمەنت الىستان كوز تارتادى. اۋدان ورتالىعىن اباتتاندىرۋعا 25 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, جانگەلدين كوشەسىنىڭ بويىندا گۇل­زارلار, شىرشالار وتىرعىزىل­دى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى اتىنداعى گۇلباق سالىنىپ, ور­تالىق الاڭدا «بايتەرەك» مونۋمەنتى بوي كوتەرمەك. اۋداندىق «دوستىق» گازەتىنىڭ عيماراتىن جاڭارتۋعا 10,8 ميلليون تەڭگە قارجى بولىنگەن. زايسانداعى سۋ جۇيەسىن كۇردەلى جوندەۋگە 252 ميلليون تەڭگە اۋدارىلىپتى. اۋىل­دار دا سۋ جۇيەسىمەن بىرتىندەپ قامتىلماق. جاڭارعان, جا­سار­عان زايساننىڭ بۇگىنگى تى­نىسى مىنە,  وسىنداي. وڭداسىن ەلۋباي, شىعىس قازاقستان وبلىسى, زايسان اۋدانى.