الماتىدا پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىندا «اشىق ەسىك كۇنى» وتكىزىلدى. كىشكەنە بالعىندار عىلىمي ورتالىقتاعى ءار سالاداعى جەتەكشى مامانداردىڭ تەكسەرۋىنەن تەگىن ءوتىپ, بۇلدىرشىندەردىڭ اتا-انالارىنا كەڭەس بەرىلدى.
پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ پەدياتريا جونىندەگى ورىنباسارى, مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورى ريزا بورانباەۆانىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكالىق مەكەمە بولعاندىقتان مۇندا ەمدەلۋ تەك كۆوتامەن جانە اقىلى جۇرگىزىلەتىندىكتەن ورتالىقتاعى كاسىبي جوعارى دەڭگەيدەگى پەدياتر, كارديولوگ, ۋرولوگ, حيرۋرگ, گاستروەنتەرولوگ, گەموتولوگ ماماندارعا الماتىلىقتاردىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن كورىنەدى. سوندىقتان شىعار, «اشىق ەسىك كۇنى» عىلىمي ورتالىقتىڭ ەمحاناسىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان كەزەك بولىپ, كەيبىر اتا-انالار ءبىر ەمەس, ەكى-ءۇش بالالارىن جەتەكتەپ اكەلىپ, ءدارىگەرلەرگە كورسەتىپ جاتتى. مۇنداي شارالار جىل سايىن وتكىزىلىپ تۇراتىنىن ەسكەرسەك, ارينە, ءوز كەزەگىندە اتا-انالار بالالارىن كاسىبي مامانعا كورسەتىپ, كەڭەس العاندارىنا ءوز ريزاشىلىقتارىن بىلدىرۋدە. ونىڭ سەبەبى اۋرۋدى نەعۇرلىم ەرتە باستان انىقتاۋ قاشاندا ماڭىزدى.
جىل سايىن قازاقستاندا ورتا ەسەپپەن 130 بالا مەن ءجاسوسپىرىم اق قان دەرتىنە شالدىعادى ەكەن. وكىنىشكە قاراي, بۇل كەسەلدىڭ پايدا بولۋ سەبەبى ءالى كۇنگە انىقتالماي وتىر. الايدا, بۇدان بۇرىنعى جىلدارى اق قان اۋرۋىنا شالدىققاندار ومىرمەن قوش ايتىساتىن بولسا, قازىرگى كەزدەگى جاڭا ەمدەۋ ءتاسىلىنىڭ ناتيجەسىندە ولاردىڭ 70-75 پايىزى قۇلان تازا ايىعىپ شىعادى.
– وسىدان ەكى اي بۇرىن بالامنىڭ دەنەسى ءبورتىپ, دەنە قىزۋى تۇسپەي قويدى, – دەدى بىزگە ونكوگەماتولوگيالىق بولىمشەدە ەمدەلىپ جاتقان ءۇش جاسار سۇلتان اكىمجانوۆتىڭ اناسى. – سويتسەك, وسىنداي جامان اۋرۋعا شالدىعىپپىز. اۋرۋحانادا جاتقانىمىزعا ەكى اي بولدى. ەكى اپتادان كەيىن بالامدى دەمالۋعا جىبەرەدى. ءدارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا ءالى التى اي ەمدەلەتىن ءتۇرىمىز بار. بۇگىنگى اشىق ەسىك كۇنىنە بۇرىن اۋىرعان بالالاردىڭ وزدەرى, اتا-انالارى كەلىپ, ءمان-جايدى ءتۇسىندىرىپ, بۇل كەسەلدەن قۇلان-تازا جازىلۋعا بولاتىنىن ەستىپ, جۇرەگىمە ءۇمىت وتى ۇيالاپ, كوڭىلىم از دا بولسا تىنشىعانداي. ءارينە, مۇنداي اۋرۋدى جەڭۋدە اتا-اناعا دا, بالاعا دا ۇلكەن كۇش-جىگەر كەرەك. بالاپانىم ءۇشىن قانداي جاعدايعا دا كونىپ, اۋرۋمەن كۇرەسۋدى توقتاتپايمىز.
تەرەزە جاقتا موماقان وتىرعان جاس جىگىتكە كوزىمىز ءتۇسىپ, ونى دا سوزگە تارتتىق. ءوزىن الماتىلىق قۇماربەك تاتەنوۆ دەپ تانىستىرعان ول بۇگىندە كوللەدج ستۋدەنتى ەكەن.
– اۋىرعانىما بەس جىلدان استى. ول كەزدە ون ەكى جاستا بولسام, قازىر ون جەتىگە تولدىم. ماعان اق قان دياگنوزى قويىلعان سوڭ ءبىر جىل اۋرۋحانادا جاتىپ ەمدەلدىم. ءبىراز دەمالىستان كەيىن ءبىر جىل گەپاتيتتەن ەمدەلدىم. اسىرەسە, حيمياتەراپيا ەمى وتە اۋىر ءوتتى. قينالاسىڭ, بىراق مامام جانىمدا بولعان سوڭ, بارىنە شىدادىم. سونىڭ ارقاسىندا جازىلدىم دەپ ويلايمىن. ەم, ءدارىنىڭ ءبارىن تەگىن, بىراق كەيدە كەرەك كەزىندە دارىلەر بولماي, ءوزىمىز ساتىپ الۋعا تۋرا كەلدى. ناۋقاسىمنىڭ اۋىرلىعىنا بايلانىستى بەس جىلعا مۇگەدەكتىك بەرگەن بولاتىن. الداعى مامىر ايىندا ارنايى كوميسسيادان وتەمىن. ارى قاراي سوزسا كورەمىز, سوزباسا شىعارىپ تاستاۋى ءمۇمكىن. ەندى جاسىمنىڭ كامەلەتكە تولۋىنا بايلانىستى ەرەسەكتەردى ەمدەيتىن ءدارىگەردىڭ ەسەبىنە تۇرامىن. قازىر ەشقانداي ەم الىپ جاتقانىم جوق. دەنساۋلىعىم جاقسى. اۋرۋحاناعا اتا-انامسىز ءوزىم كەلىپ, تەكسەرىلە بەرەمىن. قازىر انام جۇمىستا. مەنى ەمدەپ, ساۋىعىپ شىعۋىما كومەكتەسكەن بارلىق دارىگەرلەرگە, مەدبيكە اپايلارعا كوپ راحمەت. ول كىسىلەر قاي ۋاقىتتا بولماسىن, كۇندىز-ءتۇنى كومەكتەرىن اياعان ەمەس. قازىر ءوزىمدى تولىق ەمدەلىپ, اۋرۋدان تولىق ايىقتىم دەپ ويلايمىن, – دەدى بىزگە قۇماربەك.
بۇگىندە ورتالىقتاعى ەكى ونكوگەماتولوگيالىق بولىمشە 60 توسەك-ورىنعا ەسەپتەلىنگەن. الايدا, سوڭعى ءۇش-ءتورت جىلدا ءبولىمشەلەردە 90 بالادان جاتىپ ەمدەلۋگە تۋرا كەلگەن. ۇلكەن پالاتالاردا بەس-التى ناۋقاس بالانىڭ جانىندا بەس-التى انانىڭ بىرگە جاتاتىنىن ەسكەرگەن, ونداعى جاعدايدى كوزگە ەلەستەتۋ قيىن بولا قويماس. تەك, وسىدان ءبىر اي بۇرىن استانادا بالا مەن انا ۇلتتىق ورتالىعىندا وتىز توسەكتىك ونكوگەماتولوگيا ءبولىمى اشىلعاننان بەرى عانا, بولىمشەلەر از دا بولسا جەڭىلدەپ, دارىگەرلەردىڭ تىنىسى اشىلعان.
– ماسەلەن, شەتەلدە ءبىر دارىگەر ءدال وسىنداي لەيكوزبەن اۋىراتىن بەس ناۋقاس بالانى ەمدەسە, – دەيدى ريزا زۇلقارنايقىزى, – ال بىزدە جالپى بۇيرىق بويىنشا ءبىر ءدارىگەرگە ون ەكى بالادان كەلەدى. بىزدە بىلتىرعى جاز ايىندا جۇزگە تارتا بالا ەمدەلگەندە, ءار بولىمشەدە ەكى-اق ءدارىگەردەن جۇمىس ىستەدى. سوندا ارقايسىسىنا جيىرما بەس بالادان كەلدى. ارينە, بۇل مەدبيكەلەرگە فيزيكالىق جاعىنان قانداي اۋىر بولدى دەسەڭىزشى. سوندىقتان بىزدەر بالالاردى انالارىمەن جاتقىزۋعا تىرىسامىز. قانشا ايتقانمەن, قاي انا دا ءوز بالاسىن كۇتۋگە تىرىسادى. ال ولارعا نە توسىك-ورىن, نە تاماق بەرىلمەيدى. تەك ءبىر جاسقا دەيىنگى انالارعا عانا تاماق قاراستىرىلعان.
بۇگىنگى كۇندە ورتالىقتاعى ەكى بولىمشەدە جەتى دارىگەر, اۋىسىممەن جيىرما مەدبيكە, بەس-التى كىشى مەدبيكە جۇمىس ىستەيدى. بۇرىنعى اقىلى ءبولىمنىڭ ورنىنا گەپاتيتتەن ەمدەلەتىن بولىمشە اشىلعان. وندا گەپاتيت اۋرۋى اسقىنعان ناۋقاستار كوشىرىلەدى. ارينە, ەلىمىزدەگى قاي ەمدەۋ ورنىندا مامان جەتىسپەۋشىلىگى ورىن الۋدا. دەگەنمەن, كۇردەلى ەمدى قاجەت ەتەتىن ونكوگەماتولوگيا بولىمشەسىندە كادر ماسەلەسىنىڭ نەشە جىلدان بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقانى, ءاسىرەسە, ءبۇگىندە جانى اۋىرىپ, قينالىپ قان دەرتىمەن اۋىرىپ جاتقان بالاعا دا, جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ وتىرعان اناعا دا وڭاي ءتيىپ وتىرعان جوق. ال كادردىڭ كەلمەۋىنىڭ بىرنەشە سەبەپتەرى بار. ماماندار كوبىنەسە, گەماتولوگيا بولىمىندە جۇمىس ىستەۋ مورالدىق جاعىنان دا, فيزيكالىق جاعىنان دا اۋىر ەكەنىن, ەڭ باستىسى, جالاقىنىڭ تومەندىگىن العا تارتادى. ريزا زۇلقارنايقىزى قازىر رەزيدەنتۋرادان ءبىر دارىگەردى وزدەرى باۋلىپ جۇرگەنىن, قىركۇيەك ايىنان جۇمىسقا كىرىسەتىنىن ايتىپ, سوعان دا قۋانىپ وتىر.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى, الماتى.