حالىقارالىق زەرتتەۋلەردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ تومەن جانە تۇراقتى دەڭگەيدە ساقتالۋى ەكونوميكانى جاعىمسىز كۇيزەلىستەر الدىندا نەعۇرلىم يكەمدى جاسايدى جانە ەكونوميكانىڭ باعا قۇرۋ تەتىگىنىڭ نەعۇرلىم ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان زاماناۋي ورتالىق بانكتەر ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردى باعالاۋعا كوپ ءمان بەرۋدە. ورتالىق بانكتەر ءوز ماقساتىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, اقشا-كرەديت جانە كوممۋنيكاتسيالىق ساياساتتى جەتىلدىرەدى. حۆق-نىڭ زەرتتەۋلەرى ينفلياتسيانى تارگەتتەۋ رەجىمىنىڭ اتاپ ايتقاندا, نەعۇرلىم تومەن ينفلياتسيانى, از ينف-لياتسيالىق كۇتۋلەردى جانە وسى رەجىم قولدانىلمايتىن ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ينفلياتسيانىڭ از قۇبىلاتىنىن نەگىزدەيدى. ەكونوميكاسى دامىعان ەلدەر اراسىندا ينفلياتسيانى تارگەتتەۋ رەجىمىن قولداناتىن تاۋەلسىز ورتالىق بانكتەردىڭ ۇزاقمەرزىمدى ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردى ويداعىداي تىركەيدى, سونىمەن قاتار ينفلياتسيانى ەكونوميكالارعا بۇكىل ىسكەرلىك تسيكل ىشىندە شىعارۋدىڭ ەڭ تومەن ءۇزىلىس بولعان كەزدە جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن 2% كولەمىندە تۇراقتاندىرادى دەگەن بىرىڭعاي پىكىر قالىپتاسقان.
ۇلتتىق بانكتىڭ زەرتتەۋلەر جانە ستاتيستيكا دەپارتامەنتى مونەتارلىق زەرتتەۋلەر باسقارماسىنىڭ باس مامان-تالداۋشىسى ادەل قارعاباەۆانىڭ اقپاراتى بويىنشا قازىرگى كەزدە ورتالىق بانكتەر مەن اكادەميالىق توپتار اراسىندا جاقسى تىركەلگەن ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ ەكونوميكالىق تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋدىڭ باستى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى, سونداي-اق ورتالىق بانكتىڭ اقشا-كرەديت ساياساتىنا جانە ينفلياتسيا جونىندەگى ماقساتىنا سەنىمدىلىك كورسەتكىشى رەتىندە پايدالانىلاتىنى تۋرالى كونسەنسۋس تۋىنداپ وتىر.
ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ ماكروەكونوميكالىق جاڭالىقتاردى حابارلاۋعا سەزىمتالدىعىنىڭ بولماۋى ولاردىڭ تىركەلگەنىن تەكسەرۋ ولشەمشارتى بولادى. «ەگەر ۇزاقمەرزىمدى ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر ورىن الىپ جاتقان ەكونوميكالىق وقيعالارعا دەن قويماسا, ەكونوميكالىق اگەنتتەردىڭ ورتالىق بانكتىڭ كۇتپەگەن ەكونوميكالىق وقيعالارعا قاراماستان ينفلياتسيا بويىنشا نىسانالى دەڭگەيدى ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىندىگىنە سەنىم ءبىلدىرۋى مۇمكىن. وسىعان قاراما-قارسى جاعداي رەتىندە, ەگەر ورتالىق بانككە دەگەن سەنىم ءالسىز بولسا جانە كۇتۋلەر تىركەلمەسە, ماكروەكونوميكالىق جاعدايلاردىڭ كۇتپەگەن وزگەرىستەرى ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ نىسانالى كورسەتكىشتەردەن ورىنسىز اۋىتقۋلارىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن», – دەپ اتاپ وتەدى ادەل قارعاباەۆا.
ادەتتە ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردى باعالاۋ كوزدەرى تۇتىنۋشىلار, وندىرۋشىلەر جانە تالداۋشىلار بولىپ تابىلادى. بۇل رەتتە الەمدىك تاجىريبەگە سايكەس, حالىق جانە كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى قالىپتاسقان ينفلياتسياعا جوعارى باعا جانە بولاشاق ينفلياتسياعا جوعارى بولجامدار بەرۋى مۇمكىن, سەبەبى تاۋارلاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى دەڭگەيىندە باعانىڭ ناقتى كوتەرىلۋىن قابىلدايدى جانە ادەتتە باعانىڭ جيىنتىق وزگەرۋىن بىلمەيدى. بۇل رەتتە وزدەرىنىڭ ينفلياتسيالىق كۇتۋلەرىن ولار مەديا كوزدەردەن نەمەسە دۇكەندەرگە بارۋى ناتيجەسىندە الىنعان اقپارات نەگىزىندە قالىپتاستىرادى.
قازاقستان ۇلتتىق بانكى ءۇشىن ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر بويىنشا نەگىزگى اقپارات كوزى GfK Kazakhstan كومپانياسى 2016 جىلعى قاڭتاردان باستاپ حالىققا جۇرگىزەتىن پىكىرتەرىمدەردىڭ ناتيجەلەرى بولىپ تابىلادى. اي سايىنعى پىكىرتەرىمدەردىڭ ناتيجەلەرى ءۇي شارۋاشىلىقتارىنىڭ ينفلياتسيانى قابىلداۋىنىڭ جالپى كورىنىسىن بەرىپ, ينفلياتسيانىڭ ساندىق باعالاۋىن ءبىر جىل بۇرىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ونىڭ ۇستىنە, ۇلتتىق بانكتە كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارىنان جانە قارجى نارىعىنا قاتىسۋشىلاردان تۇسكەن بەلگىلى اقپارات بولادى. ناقتى سەكتورداعى ىسكەرلىك احۋالدى زەردەلەۋ ءۇشىن كاسىپورىندار باسشىلارىنا توقسان سايىن جۇرگىزىلەتىن پىكىرتەرىم شەڭبەرىندە بيزنەس كونيۋنكتۋراسىنداعى نەگىزگى ۇردىستەر, ونىڭ ىشىندە كاسىپورىنداردىڭ دايىن ءونىمنىڭ, شيكىزات پەن ماتەريالدار باعالارىنىڭ وزگەرۋى بويىنشا كۇتۋلەرى انىقتالادى. قارجى جۇيەسىنىڭ تاۋەكەلدەرى بويىنشا قارجى نارىعىنا قاتىسۋشىلاردىڭ جىل سايىنعى پىكىرتەرىمى ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق بانككە نەگىزگى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ, اتاپ ايتقاندا, رەسپوندەنتتەردىڭ ينفلياتسيا دەڭگەيى بويىنشا كۇتۋلەرىنىڭ بولجامدارىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«قازاقستاندا ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ جالپى كورىنىسى مىناداي. حالىقتىڭ باعالاردىڭ قىسقامەرزىمدى ءوسۋى بويىنشا كۇتۋلەرى رەسپوندەنتتەردىڭ 70%-دا بولۋىنا جانە ايدان ايعا اۋىتقۋى مۇمكىن ەكەنىنە قاراماستان, ولار تۇراقتانۋدا. قازىرگى كەزدە ينفلياتسيانىڭ ءبىر جىلعا بۇرىن ساندىق باعالانۋى قالىپتاسقان ينفلياتسيادان تومەن دەڭگەيىندە تىركەلدى جانە 2018 جىلعا ارنالعان 5-7% نىسانالى ءدالىزدىڭ ىشىندە تۇر», – دەيدى ادەل قارعاباەۆا.
كاسىپورىنداردىڭ دايىن ءونىم باعاسىنىڭ وزگەرۋى بويىنشا كۇتۋلەرى 2017 جىلعى 1-توقساندا راستالدى, ويتكەنى, ونەركاسىپ ءونىمىن ءوندىرۋشى كاسىپورىنداردىڭ باعاسى ءوستى, ال شيكىزات پەن ماتەريالدار باعاسى بويىنشا كۇتۋدىڭ تومەندەۋى راستالمادى – وندىرىستىك-تەحنيكالىق ماقساتتاعى ءونىمدى ساتىپ الۋ باعاسى ۇلعايدى.
قارجى نارىعىنا قاتىسۋشىلاردىڭ جانە ەكونوميكا جانە قارجى سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ساراپشىلاردىڭ 2016 جىلعى قازاندا بەرگەن باعالارى ينفلياتسيانىڭ ەڭ بيىك شىڭىنان وتسە دە, 2015 جىلعى قاراشادان باستاپ پىكىرتەرىم جۇرگىزۋ ساتىنە دەيىن قالىپتاسقان ينفلياتسيا جوعارى بولعاندىقتان, ءبىرشاما كوتەرىڭكى بولدى. بۇل ناتيجەلەر سونداي-اق رەسپوندەنتتەردىڭ قازاقستاننىڭ قارجى نارىعىنداعى اعىمداعى احۋال تۋرالى تومەن حاباردار بولۋىن كورسەتتى.
«وسىلايشا, قازاقستان ءۇشىن ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سۋبەكتىلەرىنىڭ بولاشاق ينفلياتسيانى باعالاعان كەزدە ناقتى سەكتورداعى باعالاردىڭ جالپى وزگەرۋىن ەسكەرمەيدى, ال ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردى قالىپتاستىرعان كەزدە كۇندەلىكتى ومىردە پايدالاناتىن جەكەلەگەن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر باعالارىنىڭ دەڭگەيىن ءوزىنىڭ قابىلداۋى بويىنشا الادى دەگەن پايىمداۋ ءادىل بولىپ تابىلادى», – دەپ قورىتىندىلادى ادەل قارعاباەۆا.
بەتتى دايىنداعان سەيفوللا شايىنعازى, «ەگەمەن قازاقستان»