قازاق دەگەن قاسيەتتى حالىققا ءتان ۇلتتىق ءۇردىستى ۇلىقتاۋ قاجەتتىلىگىن ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا: «ەگەر جاڭعىرۋ ەلدىڭ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنان ءنار الماسا, ول اداسۋعا باستايدى», دەپ كورەگەندىكپەن ءدال ايتا بىلگەن. الەمدىك ۇردىستەن وقشاۋ ءومىر سۇرە المايتىندىقتان, وزگەرىپ جاتقان دۇنيەگە وراي, جان-جاقتى بولۋ – ۋاقىت تالابى. ۇرپاقتارىمىزدى ءداستۇرلى قۇندىلىقتارمەن سۋسىنداتىپ, وركەنيەت كوشىنەن قالدىرماي, بۇگىنگى باسەكەلى كەزەڭنىڭ قاتاڭ تالاپتارىنا ساي تاربيەلەۋ ءۇشىن سانانىڭ سارالىعى قاجەت.
ەل مەن ۇلتقا, قوعام مەن وتباسىنا تۇلعا بولاتىن قايراتكەرلەردى قالىپتاستىرۋ – ۇلتتىق جاڭاشىل تاربيەمەن, ىزدەنىمپاز ەڭبەكقورلىقپەن, ولشەۋسىز تەر توگۋمەن كەلەتىن جەڭىس. ءيىسى قازاقتىڭ قازىرگى باستى مىندەتى – ۇرپاقتارىن وتباسىندا ۇلتتىق رۋحتا تاربيەلەپ, قۇرىشتاي شىنىقتىرۋ. سوندىقتان جاس ۇرپاققا ءبىلىم عانا ەمەس, سانالى تاربيە بەرۋگە دەن قويىپ, جانقيارلىقپەن كۇرەسۋ – ءاربىر ەستى ازاماتتىڭ پارىزى.
ەلباسى: «مەن قازاقستاندىقتاردىڭ ەشقاشان بۇلجىمايتىن ەكى ەرەجەنى ءتۇسىنىپ, بايىبىنا بارعانىن قالايمىن. ءبىرىنشىسى – ۇلتتىق كود, ۇلتتىق مادەنيەت ساقتالماسا, ەشقانداي جاڭعىرۋ بولمايدى. ەكىنشىسى – العا باسۋ ءۇشىن ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولاتىن وتكەننىڭ كەرتارتپا تۇستارىنان باس تارتۋ كەرەك», دەپ ۇلتتىق سانامىزدى قايتا جاڭعىرتىپ, قازاقتىڭ تاعدىرىن الدىڭعى ورىنعا شىعارىپ, كەزەك كۇتتىرمەيتىن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلىقتاۋعا ۇندەيدى.
كىسىلىك نيەت, ادال ىقىلاس بولسا, كۇرمەۋى قيىن, كۇردەلى ءتۇيىندى شەشۋدىڭ دە جولى بار. قازاق حالقى – ۇلى دالانىڭ ۇلىق مۇراگەرلەرى! سوندىقتان پايداسىز داڭعازالىقتان باس تارتىپ, ۇرپاعىمىزدىڭ جارقىن كەلەشەگى ءۇشىن ۇلاعاتى زور, ناتيجەسى مول ىستەردى ىجداعاتتىلىقپەن جۇزەگە اسىراتىن كەزەڭدە بويكۇيەزدىك پەن سامارقاۋلىققا جول بەرۋگە بولمايدى.
ورتايمايتىن قازىنا – يماندى, كورگەندى ۇرپاق. داستۇرگە ادال, پارىز بەن قارىزدىڭ سالماعىن, قۇندىلىقتاردىڭ قۇنىن بىلەتىن جاسامپاز ۇرپاق تاربيەلەۋ – حالقىمىزدىڭ كەلەشەگىنە قىزمەت ەتۋ دەگەن ءسوز. «...وزگەلەردىڭ تاجىريبەسىن الىپ, ەڭ وزىق جەتىستىكتەرىن بويعا ءسىڭىرۋ ءمۇمكىندىگى. ازياداعى ەكى ۇلى دەرجاۆا – جاپونيا مەن قىتايدىڭ بۇگىنگى كەلبەتى – وسى ءمۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ناعىز ۇلگىسى», دەگەن ەلباسى ءوزگەگە كوزسىز ەلىكتەۋدى ەمەس, «وزگەلەردىڭ ەڭ وزىق جەتىستىكتەرىن بويعا ءسىڭىرۋ» قاجەتتىلىگىن ايتا وتىرىپ, سانامىزدى جاڭعىرتىپ, ۋاقىت كوشىنەن قالىپ كەتپەۋدى مەڭزەيدى.
ەندىگى ۇلى ماقسات – يماندى دا ەڭبەكقور حالقى بار, باسەكەگە قابىلەتتى, ەكونوميكاسى دامىعان, تەگەۋرىندى مەملەكەت قانا ەشكىمگە دەس بەرمەيتىنىن ۇرپاق ساناسىنا قۇيىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارمەن قۇنارلاندىرۋ.
ادامي ابزال قاسيەتتەر تۋرالى ولمەس ويلار ايتقان ۇلى اباي: «تەگىندە, ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم, ار, مىنەز دەگەن نارسەلەرمەن وزادى» دەسە, مۇستافا شوقاي «ۇلتتىق رۋحسىز ۇلت تاۋەلسىزدىگىنىڭ بولۋى مۇمكىن ەمەس» دەگەن قاناتتى قاعيدالارىمەن اسقاق رۋحتى ۇرپاق قانا ەل كەلەشەگىنىڭ كەپىلى بولا الاتىنىن مەڭزەيدى.
قايسار بابالارىمىزدىڭ عاسىرلار بويعى كۇرەسىمەن كەلگەن ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىعى تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋ, ۇرپاعىمىزدىڭ ساناسىنا رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ باعا جەتپەس قاسيەتىن ءسىڭىرۋ – ەلىمىزدەگى ءاربىر ازاماتتىڭ پاراساتتى پارىزى.
ەلباسىنىڭ «مەن حالقىمنىڭ تاعىلىمى مول تاريحى مەن ىقىلىم زاماننان ارقاۋى ءۇزىلمەگەن ۇلتتىق سالت-ءداستۇرلەرىن الداعى وركەندەۋدىڭ بەرىك ءدىڭى ەتە وتىرىپ, ءاربىر قادامىن نىق باسۋىن, بولاشاققا سەنىممەن بەت الۋىن قالايمىن», دەگەن رياسىز ىقىلاسىن جاستارعا ء تۇسىندىرىپ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى تەرەڭ ءسىڭىرۋگە ارقايسىمىز اتسالىسۋىمىز كەرەك.
باقىتجان ەرتاەۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى