فورۋم جۇمىسىنا ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى نۇرلان ەرمەكباەۆ, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, عالىمدار, ءدىنتانۋشىلار قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. وسىمەن ەكىنشى مارتە ۇيىمداستىرىلعان فورۋم ەلىمىزدەگى جانە ايماقتاعى يسلام ءدىنىنىڭ بۇگىنگى احۋالى مەن دامۋىن ورتاعا سالدى. فورۋم جۇمىسىن اشىپ, نەگىزگى باياندامانى جاساعان قمبد-نىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى ءوزىنىڭ سوزىندە العاشقى فورۋمنىڭ 2015 جىلى وتكىزىلگەنىن ايتا كەلىپ, وندا «قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ تۇعىرناماسى», «بۇگىنگى مۇسىلماننىڭ بەينەسى», «يمام كەلبەتى» جانە «ءدىن قىزمەتكەرىنىڭ ەتيكاسى» سياقتى 4 قۇجات قابىلدانعانىن ەسكە سالىپ, ولار يمامداردىڭ ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن ارتتىرۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزگەنىن اتاپ ءوتتى.
ودان ءارى ءمۇفتي-حازىرەت فورۋمدا قابىلداناتىن ەكى قۇجات تۋرالى ايتىپ, ولاردىڭ ماڭىزى مەن مازمۇنىنا توقتالدى. بۇگىننىڭ وزىق تالابىنا جاۋاپ بەرە الاتىن ءبىلىمدى دە بىلىكتى يمامدار توبىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىمەن دايىندالعان بۇل قۇجاتتاردىڭ اتاۋى: «ۇزدىك زياتكەر يمام» جانە «ءداستۇرلى يسلام – ءابۋ حانيفا مازھابى». قازاق ۇستاناتىن ءابۋ حانيفا مازھابىنىڭ وزىق قىرلارىنا توقتالعان عاسىرلار بويى حالقىمىزدىڭ, اتا-بابامىزدىڭ جان-ءدۇنيەسىمەن ۇيلەسىپ كەتكەن ونى ۋاعىزداۋ شارالارىنىڭ ۇزبەي جۇرگىزىلەتىندىگىن ايتتى. سونىمەن بىرگە, باس ءمۇفتي ءوز بايانداماسىندا «ۇزدىك زياتكەر يمام» تۇجىرىمداماسىن ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ بەدەلى مەن ءبىلىمىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى بىرەگەي قادام دەپ باعالادى.
«قابىلدانعالى تۇرعان تۇجىرىمدامادا ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ, ياعني باس يمام, نايب يمام, ۇستاز, مولدا, ازانشىلاردىڭ لاۋازىمدىق مىندەتى مەن مارتەبەسى ايقىندالدى. بۇدان بىلاي ءدىن ماماندارى جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەرگە ساتىلاپ تاعايىندالاتىن بولادى. يمامنىڭ قىزمەتى تەك بەس ۋاقىت نامازعا يمامدىق ەتۋمەن شەكتەلمەيدى. ونىڭ ۋاعىز ايتۋ, ءدىني راسىمدەردى اتقارۋ, مەشىتكە كەلگەن ءاربىر جاماعاتتىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرۋ, رۋحاني ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋ سەكىلدى جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى كوپ جۇمىستارى بار. «ۇزدىك زياتكەر يمام» اتتى قۇجاتتىڭ باستى ماقساتى – ءححى عاسىردىڭ يمامدارىن زامان تالابىنا ساي جان-جاقتى ءبىلىمدى, بىلىكتى, زايىرلىلىق پرينتسيپتەردى ۇستانۋ جاعىنان باسقا جاماعاتقا ۇلگى ەتۋ. سونىمەن قاتار, بۇل تۇجىرىمداما ەلىمىزدىڭ مۇسىلماندارىن بىرلىككە, تاتۋلىققا شاقىرىپ, حالىقتى ۇلتىمىزدىڭ ادەت-عۇرىپتارىن سىيلاۋعا, زايىرلىلىق پرينتسيپتەردى ۇستانۋعا, ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ كەز كەلگەن تۇرىنە توزبەۋشىلىككە ۇندەيدى», – دەپ اتاپ ءوتتى باس ءمۇفتي.
سونىمەن بىرگە, ول ءوز ءسوزىندە بارلىق يمامداردىڭ اتتەستاتتاۋدان ءوتىپ, بىلىمدەرى جەتىلدىرىلەتىنىن دە جەتكىزدى. ونىڭ سوزىنەن قازىر 100-گە جۋىق يمامنىڭ ەگيپەت پەن تۇركيادا بىلىمدەرىن جەتىلدىرىپ جاتقانى بەلگىلى بولدى.
فورۋم اتالعان قۇجاتتاردى ءبىراۋىزدان قابىلدادى جانە جۇمىس قورىتىندىسى بويىنشا ۇندەۋ قابىلداندى. وندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى جولداۋىندا ءدىني ەكسترەميزمدى ناسيحاتتاۋدىڭ الدىن الۋ, اسىرەسە, ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىدە ونىڭ جولىن كەسۋ, راديكالدى كوزقاراسقا «مۇلدە توزبەۋشىلىكتى» قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ وتكەنى جەتكىزىلىپ, ونى ءسوزسىز قولداۋ قاجەتتىگى ايتىلعان. سونىمەن قاتار, باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان ازاماتتاردى تەولوگيالىق تۇرعىدان ساۋاتتاندىرۋ, وسكەلەڭ ۇرپاقتى رۋحاني-ادامگەرشىلىك رۋحىندا تاربيەلەۋ ءۇشىن قوسىمشا قادامدار جاساۋ قاجەتتىگى جونىندە تاپسىرمالار جۇكتەدى.
«جولداۋ جۇكتەگەن مىندەتتەردى ساپالى ورىنداۋ ماقساتىندا ءدىني ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋ, تۇلعالاردى وڭالتۋ جانە ولارعا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى جان-جاقتى ءبىلىمدى, بىلىكتى جانە مەملەكەت مۇددەلەرىن قورعاي الاتىن, ءدىني ماسەلەلەر بويىنشا تەرەڭ عىلىمي ىزدەنىستەر جاساي الاتىن يمامدار كورپۋسىن جەتىلدىرۋى قاجەت دەپ سانايمىز.
ءبىز, ءىى رەسپۋبليكالىق يمامدار فورۋمىنا قاتىسۋشىلار, يسلامنىڭ بىرلىك پەن بەيبىتشىلىكتىڭ, عىلىم مەن وركەنيەتتىڭ ءدىنى ەكەنىن تاعى دا پاش ەتەمىز. اسىل ءدىنىمىز عىلىمدى جوققا شىعارمايدى, ول – زاماناۋي عىلىمنىڭ نەگىزى, ىرگەتاسى. سوندىقتان يسلام – بۇكىل ادامزات وركەنيەتىنىڭ كوشباسشىسى. بۇگىنگى زاماناۋي وركەنيەت, عىلىم قاشاندا يسلام قۇندىلىقتارىنا قارىزدار دەپ سانايمىز», دەلىنگەن ۇندەۋدە.
فورۋمنىڭ ەكىنشى بولىگىندە شاراعا قاتىسقان يمامدار ءۇشىن سەمينار ۇيىمداستىرىلدى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»