وزگەنى سىيلاۋ ءوزىڭدى سىيلاۋدان باستالادى
ومىردە ءبارى دە سالىستىرمالى. جاقىندا الماتىدا وتكەن فۋتزالدان ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ نەگىزگى ىرىكتەۋ كەزەڭىندە چەحيا, ماكەدونيا جانە دانيا قۇرامالارىنىڭ باس باپكەرلەرى فۋتزال تۋرالى ءوز ويلارىمەن بولىسكەن ەدى. ەندى وزگە ەلدەگى جانە ءوز ەلىمىزدەگى كىشى فۋتبولدىڭ ارتىقشىلىعى مەن كەمشىلىگىن تارازىعا تارتىپ كورەيىك.
چەحيادا فۋتبول قاتتى دامىعان. زالداعى فۋتبولدان ەل قۇراماسى 2010 جىلى ەۋروپا ءبىرىنشىلىگىنىڭ قولا جۇلدەسىن ج ۇلىپ اكەتكەن. ءبىزدى مازالاعان – وسى ەلدەگى لەگيونەر ويىنشىلارعا دەگەن كوزقاراس, فۋتزال كلۋبتارىنىڭ دامۋ قارقىنى. چەحيا قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى ءبىزدى مازالاعان سۇراقتارعا ىقىلاسپەن جاۋاپ بەردى.
– چەحيا قۇراماسىندا بىردە-ءبىر لەگيونەر جوق, – دەدى توماش نويمانن. – كوماندا چەحيا قۇراماسى دەپ اتالا ما, كوماندادا سول ەلدىڭ فۋتبولشىلارى ويناۋلارى كەرەك. اتىنا زاتى ساي. ەل-ەلدەن, جەر-جەردەن جيناپ العان جات ەل فۋتبولشىلارىنان قۇرالعان كوماندانى قالاي عانا چەحيا قۇراماسى دەمەكپىن؟! ايتىڭىزشى؟! كلۋبتاردا ويناي بەرسىن, وندا شارۋام جوق. ال تۇتاس ەلدىڭ اتىنان سىنعا تۇسەتىن چەحيا قۇراماسىندا تەك وسى ەلدىڭ پەرزەنتتەرى ويناۋى ءتيىس. بۇل – مەنىڭ اينىمايتىن قاعيدام. بۇل ەلدە مەن باس باپكەر بولىپ تۇرعاندا وسى پرينتسيپ ۇستالادى.
چەحيا پرەمەر-ليگاسىندا 12 كلۋبتىق كوماندا وينايدى ەكەن. ەكىنشى, ءۇشىنشى ليگاداعىلار دا ءبىرىنىڭ وكشەسىن ءبىرى باسىپ تۇر. ايماقتىق كوماندالار تاعى بار. ەلدە فۋتبول ۇلكەن قارقىنمەن دامۋدا. باس باپكەردىڭ ايتۋىنشا, 350 مىڭ فۋتبولشى تەڭبىل دوپتىڭ سوڭىنا تۇسكەن. وسىنىڭ ىشىندە 20 مىڭ فۋتبولشى فۋتزالدا وينايدى. بۇل – رەسمي تىركەلگەن ويىنشىلار سانى. مۇنداي قارقىنمەن ەل فۋتبولىنىڭ ەرەكشە داميتىنى داۋسىز.
– چەحيا فۋتزالىنىڭ ماقتانىشى – «ەرا-پاك» كومانداسى, – دەپ ويىن جالعاستىردى باس باپكەر. – ەل چەمپيوناتىندا ۇنەمى دارا شىعىپ جۇرگەن ۇزدىك كوماندا. سىزدەردىڭ «قايرات» كوماندالارىڭىز سياقتى. چەحيا كلۋبتارىندا 20 برازيليالىق, ءۇش يسپانيالىق, ەكى پورتۋگاليالىق ويناۋدا. بىراق قانداي شەبەر ويىنشى بولسىن, جات ەل فۋتبولشىسى چەح ويىنشىسىنان ارتىق جالاقى المايدى. ۇلت پەرزەنتىنەن اۋليە ەمەس. قازىر «قايرات» كومانداسىنىڭ باس باپكەرى بولىپ ءجۇرگەن كاكاۋ ەكى جىل ءبىزدىڭ ەلدە ويناعان, ءۇش جىل باپكەر بولدى.
چەحيانىڭ باس باپكەرى توماش نويمانن «برازيليالىقتار وينايتىن قازاق ەلى قۇراماسى» دەگەندى ەمەۋرىنمەن ايتۋدى دا ۇمىتپادى.
ماكەدونيا قۇراماسىندا وزگە ەلدىڭ ەكى سپورتشىسى ءجۇر. بىرەۋى بوسنيالىق, ەكىنشىسى حورۆات. «الىستاعى برازيليادان, يسپانيادان فۋتبولشى شاقىراتىنداي ارتىق اقشامىز جوق», دەدى قۇرامانىڭ باس باپكەرى يۆان بوجوۆيچ.
ماكەدونيا قۇراماسىندا تەك ءوز ەلىنىڭ ويىنشىلارى عانا بولعانىمەن, كوماندا مىقتى. جىلدان-جىلعا ءوسۋ ۇستىندە. ەلدەگى جوعارى ليگادا 10 كوماندا, ءبىرىنشى ليگادا 12. بۇل ەل ىشىندەگى باسەكەلەستىكتىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتىپ تۇر.
دانيا قۇراماسى بۇل جولى قارسىلاس ءۇش كوماندادان دا ۇتىلدى. قۇرامانىڭ باس باپكەرى نيكولاي كلەين-سوبيۋە ءوز ەلىندەگى فۋتزالعا از-كەم توقتالىپ ءوتتى.
– دانيادا دا نەگىزگى قارجى ۇلكەن فۋتبولعا بولىنەدى, – دەدى باس باپكەر. – فۋتزال ليگاسى بىزدە ەكىگە بولىنەدى, «باتىس» جانە «شىعىس» بولىپ. «باتىس» ليگادا 8 كوماندا, «شىعىس» ليگادا 8. ولاردىڭ ارقايسىسى تاعى ەكىگە ءبولىنەدى, ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ليگا بولىپ. جات ەل سپورتشىلارى مۇلدە جوق. ءبىر نەمىس, ءبىر برازيليالىق وينايدى. بىراق بۇلار كوپ جىلدان بەرگى دانيا تۇرعىندارى.
قازاق ەلى فۋتزالى
ءدال قازىر قازاق ەلىندە بەس-اق فۋتزال كلۋبى بار: «قايرات», «ايات», «جەتىسۋ», «اقتوبە» جانە شىمكەنتتەگى «№7 ءابجوىم» – سپورت مەكتەبى كومانداسى. بارى وسى. بۇلاردىڭ ىشىندە ەل نامىسىن سىرت جەردە ابىرويمەن قورعاپ جۇرگەن جالعىز كوماندا – «قايرات». قازاق توپىراعىنداعى فۋتزال كلۋبتارىندا 20 برازيليالىق ويناپ جۇرسە, سونىڭ تەڭ جارتىسى «قايرات» كومانداسىندا. يگيتا سياقتىلار قازاق ەلى ازاماتتىعىن دا الىپ ۇلگەردى. وزگەشە تالانت يگيتا, لەو, دۋگلاس سياقتى فۋتبولشىلاردىڭ شەبەرلىكتەرى ءبىزدىڭ باۋىرلاردىڭ بويلارىنا سىڭسە ەكەن دەيدى ءبىر وي الاسۇرىپ.
قازاق فۋتبولشىلارىنىڭ ءوسۋى, شەبەرلىك دەڭگەيلەرى تۋرالى «قايرات» كومانداسىنىڭ باس باپكەرى كاكاۋدان سىر تارتقان ەدىك بىردە. ول ىركىلمەي ويىن اشىق ايتتى: «قازاقتىڭ ءبىراز تالانتتارى ءدال قازىر برازيليالىقتاردان كەم وينامايدى». ءىشىمىز جىلىدى. قاي جىگىتتەردى مەڭزەپ تۇرعانى بەلگىلى. شىنىندا, بۇگىنگى ءدىنمۇحامبەت سۇلەيمەنوۆ, سەرىك جامانقۇلوۆ, داۋرەن نۇرعوجين, شىڭعىس ەسەنامانوۆتاردىڭ شەبەرلىكتەرىنە ريزا بولىپ وتىراسىڭ. سەرىك جامانقۇلوۆتىڭ ەۋروپا ءبىرىنشىلىگىندە بۇرقىراتىپ, بوراتىپ 6 دوپ سوققانى ەستەرىڭىزدە بولار. سول جولى حورۆاتيا قاقپاسىن سولق ەتكىزىپ, جانكۇيەرلەرىنىڭ جۇرەكتەرىن زىرق ەتكىزىپ, قوس بىردەي دوپ سالعان دا وسى جامانقۇلوۆ. سول جولى قازاق ەلى قۇراماسى ەۋروپا تورىنەن قولا مەدالمەن ورالدى.
ەكى جاسىندا دوپ قۋالاپ, ءتورتىنشى سىنىپتا ارنايى فۋتبول ۇيىرمەسىنە بارعان سول جامانقۇلوۆ – قازىر ءوز قولتاڭباسىمەن قالىڭ جانكۇيەر ىقىلاسىنا بولەنگەن تالانت. باسقا فۋتبولشىلار تۋرالى دا وسىنداي جىلى ءسوز ايتۋعا بولادى.
قازىر ەلىمىزدىڭ رۋدنىي, قاراعاندى, ەكىباستۇز, الماتى قالالارىندا فۋتزال جاقسى قانات جايىپ كەلەدى. الماتىداعى «قايرات» فۋتبول كلۋبىنىڭ جانىندا اشىلعان «بالالار اكادەمياسىندا» 50 بالا تاربيەلەنۋدە. ارنايى جەكە مەكتەپتەر دە اشىلۋدا. شاعىن قالالاردا, اۋىلداردا بالالاردىڭ كىشى فۋتبولمەن اينالىسۋىنا جاعداي جاساۋ, شاعىن عيماراتتارىن سالۋ باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ تۇر. وينايتىن ورىن بولسا, دوپ قۋالايتىن بالا تابىلادى قاشاندا. ءبىر-اق ساتتە لاپ قويارى داۋسىز. بۇل جەردە ۇلتىن سۇيگەن قارجىلى ازاماتتاردىڭ وسى سالاعا, سوڭىنان ەرگەن ۇرپاققا قايىرىلىپ قاراعانى ابزال.
كوپ نارسە قارجىعا كەلىپ تىرەلەدى. ءبىر كەزدە قاراعاندىنىڭ «شاحتەرى» قانداي ەدى؟! ەۋروپا تورىنە جارق ەتىپ شىعىپ, قۇرلىقتىڭ ازۋىن ايعا بىلەگەن كوماندالارىمەن تارتىسقا ءتۇستى. كەيىن قارجىدان تارىقتى, مىقتى ويىنشىلار جالت بەردى, ءبىرى ويعا, ءبىرى قىرعا. سول قالاداعى «تۇلپار» فۋتزال كومانداسى دا مىقتى ەدى. «تۇلپار» ارىنداپ تۇرعان جەرىندە تارادى دا كەتتى. قازىر سول كلۋبتىڭ مىقتى ويىنشىلارى «قايرات» كلۋبىنىڭ, قازاق ەلى قۇراماسىنىڭ نامىسىن قورعاپ ءجۇر.
2016 جىلى ۇلكەن فۋتبول كوماندالارىنىڭ جانىنان فۋتزال كلۋبتارىن اشتىرۋ ءماسەلەسى قويىلعان. بۇل – قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ شەشىمى. 2017 جىلى ۇسىنىس جاسالدى. ال 2018 جىلدان باستاپ تالاپ ەتۋگە, مىندەتتەۋگە كوشپەك. قۋانارلىق ءىس. ءبىراق قفف وبلىس فۋتبول كلۋبتارىنىڭ قولتىعىنان فۋتزال كلۋبتارىن اشتىرۋعا قانشالىقتى ىقپال ەتە الار ەكەن؟! قۇپتاي جونەلسە جاقسى, «ۇلكەن فۋتبولدى جارىلقاپ الساق تا جەتەر» دەپ ەرتوقىمىن باۋىرىنا الىپ موڭكيتىندەر دە تابىلار. بىراق كەز كەلگەن جاقسى جاڭالىقتىڭ ءوز كەدەرگىلەرى بولاتىنى دا زاڭدى قۇبىلىس. بۇل ماسەلە نەعۇرلىم جىلدام شەشىلسە, ەلىمىزدەگى فۋتزال سوعۇرلىم قاتتى قارقىنمەن داميتىنى ءسوزسىز.
بىراق, سوپاڭ ەتىپ تاعى ءبىر سۇراق شىعا كەلدى. جاقسى, اتقارۋ كوميتەتىنىڭ تالابىمەن فۋتزال كلۋبتارىن اشتى دەيىك. كلۋب دۇرىس قارجىلاندىرىلماسا, بىلىكتى باپكەرى بولماسا, جاقسى ويىنشىلار توپتاسپاسا, كوماندا ويىنى ورگە باسپايدى. بەرەكەسىز, اتى بار دا زاتى جوق كوماندا بولىپ شىعا كەلەدى. سانى بار دا ساپاسى جوق 10-12 كوماندا كەرەك پە, جوق پا؟! فۋتزالدىڭ ەلىمىزدە وركەندەۋىنە تىكەلەي جاۋاپتى قفف قولتىعىنداعى فۋتزال قاۋىمداستىعى باسشىلارىنىڭ نە ويلاعانى بار؟
ەل ىشىندەگى باسەكەلەستىكتىڭ جوقتىعىنا قاراماستان, «قايرات» فۋتزال كلۋبى – ەۋروپاداعى اتان جىلىك, ارقار ءمۇيىز كوماندا. كوكىرەگى فۋتبولعا بايلانعان, قارجىسىن دا, كۇش-قۋاتىن دا سارقا جۇمساپ كەلە جاتقان «قايرات» كلۋبىنىڭ پرەزيدەنتى قايرات ورازبەكوۆ – دارا تۇلعا. سوندىقتان دا, «قايرات» ەۋروپاداعى ەڭ ۇزدىك كوماندالاردىڭ قاتارىندا تۇر. ورازبەكوۆتەن باسقا كىم بار؟..
بۇگىنگى تاڭدا قازاق ەلىندە ويناپ جۇرگەن برازيليالىق دارا تالانتتاردىڭ شەبەرلىكتەرى ءبىزدىڭ باۋىرلار دا تەزىرەك ۇيرەنسە ەكەن. سولاردىڭ ارتىقشىلىقتارىن زەردەگە تۇيسە ەكەن. «قايرات» كلۋبىنىڭ باس باپكەرى كاكاۋ وتكىزەتىن جاتتىعۋلاردى قاداعالاپ, كوكەيگە ءتۇيىپ, ىزىنەن قالماي جازىپ-سىزىپ جۇرگەن باپكەر بار ما بىزدە, جوق پا؟! جوق بولسا, سوڭىنا سالىپ قويۋ كەرەك. ءۇيرەنسىن, تالانتتى باپكەر مەكتەبىنىڭ سۋىن ءىشسىن.
مىنا ءبىر دەرەك كاكاۋدىڭ قانداي دەڭگەيدەگى باپكەر ەكەنىن ايقىنداسا كەرەك. دەمالىس الىپ الماتىدان برازيلياعا ۇشايىن دەپ تۇرعان كاكاۋدى «ەرا-پاك» كلۋبىنىڭ پرەزيدەنتى قاتتى ءوتىنىپ چەحياعا شاقىرادى. «چەحيا بىرىنشىلىگىنىڭ جارتىلاي فينالىندا تارتىسقا تۇسكەلى تۇرعان «ەرا-پاك» كومانداسىن چەمپيوندىق تۇعىرعا الىپ شىق» دەيدى قيىلىپ. كاكاۋ ءبىر كەزدە سول كوماندادا وينادى دا, باپكەر دە بولدى. كلۋب پرەزيدەنتىمەن ءوزارا سىيلاستىعى تاعى بار. برازيليادا كۇتىپ وتىرعان اكە-شەشەسى مەن تۋىستارىنان كەشىرىم سۇراپ, چەحيانى بەتكە الادى. چەحيادا ۋاقىتشا باپكەر بولعان كاكاۋدىڭ كومەگىمەن سول جولى «ەرا-پاك» چەمپيون بولدى. بۇل – باپكەردىڭ سۇڭعىلا بىلىكتىلىگىن كورسەتىپ تۇر.
ءتۇيىن
كاكاۋ دا, يگيتا سياقتى تەڭدەسى جوق قاقپاشى دا كۇندەردىڭ كۇنى كەتەدى. سولاردىڭ شەبەرلىك مەكتەبى قالۋى كەرەك ەمەس پە؟! وسىعان باس قاتىرىپ ءجۇرگەن مامانداردىڭ بار ەكەنىنە كۇماندانبايمىز. ەل فۋتبولىنىڭ ەرتەڭىن ويلايتىن, الاڭدايتىن ماماندار دا از ەمەس. تەرەڭ, ويلى ءار ءىس – قازاق ەلى فۋتبولىنىڭ وركەندەۋىنىڭ كەپىلى.
فۋتزال باپكەرىن ارنايى تاربيەلەپ, وقىتاتىن جەردى دە ەستىمەدىك. زالداعى فۋتبول مەن اتشاپتىرىم ستاديونداعى فۋتبولدىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي. زالداعى فۋتبولشىعا نايزاعاي جىلدامدىق, قاس-قاعىمدا جاسايتىن تەحنيكا كەرەك. قاس-قاعىمدا دۇرىس شەشىم قابىلداۋعا ءتيىسسىڭ. زالداعى فۋتبولدا تولعاتۋعا ۋاقىت جوق. قارسىلاسپەن يىق قاعىسا ءجۇرىپ ارپالىسقا تۇسەسىڭ.
شەتەلدىك ماماندار كەرەك پە؟ كەرەك. ۇلگى-ونەگە كورسەتەتىن, اسقان تالانتتاردى عانا شاقىرسىن. ءبىزدىڭ باۋىرلارىمىز سولارعا قاراپ وسەدى. بىراق كەڭ قولتىق, كەڭ ەسىك قازاق ەلىنە شەتەلدىكتەردى توپىرلاتىپ, توپ-توبىمەن شاقىرۋ كەرەك پە؟! ەڭ باستىسى – ءوز ويىنشىلارىمىزدىڭ قاباقتارىنا كىربىڭ تۇسىرمەۋ, ۇزدىكسىز ءوسىرۋ, شەبەرلىكتەرىن شىڭداۋ.
زەينەل جەكەي ۇلى, جۋرناليست