بۇل ماسەلەدە ءبىرىنشى كەزەكتە تۇقىم ماسەلەسى تۇراتىنى بەلگىلى جاي. اشىعىن ايتقاندا, اقتوبە ايماعىندا مۇنىڭ الدىنداعى جىلداردا ساپاسى تومەن تۇقىمدار ەگۋ ءتاجىريبەسى بولعانىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ال بيىلعى كوكتەمدەگى ەگىستىكتىڭ جاي-كۇيى قانداي.
بۇل ورايدا, بىرىنشىدەن ايتايىن دەگەنىمىز, كوكتەمگى ەگىسكە قاجەتتى تۇقىم تولىعىمەن قۇيىلىپ الىنعان. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قولدا بار تۇقىمنىڭ 47 پايىزى ءبىرىنشى كلاستى, 35 پايىزى ءۇشىنشى كلاستى. ونىڭ ءبارى دە كونديتسيالىق ءمولشەرگە جەتكىزىلگەن. بيىلعى جىلى ايماقتا شىعىمدىلىعى ءتومەن تۇقىمدار تۇگەلدەي جويىلعان. ءوتكەن كۇزدەن بەرى اتقارىلعان جۇمىستار ناتيجەسىندە شىعىمدىلىعى تومەن تۇقىمدار تولىعىمەن اۋىستىرىلعان. سولاي بولا تۇرسا دا, قازىرگى كۇنى شىعىمدىلىعى جوعارى دەپ سۇرىپتالعان تۇقىمنىڭ ءوزى قايتا تازارتىلۋدا.
وبلىستىڭ ەگىن شارۋاشىلىعى سالاسىندا كەيىنگى جىلدارى ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلىپ كەلەدى. سوعان وراي ءداندى داقىلداردىڭ بىرقاتار تۇرلەرى ازايتىلسا, كەرىسىنشە, وزگە ءبىر تۇرلەرى ۇلعايتىلعان. بۇل ورايدا, ءبىرىنشى كەزەكتە شىعىمدىلىعى جوعارى تۇقىمعا نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. داقىلدار بويىنشا قاجەتتى تۇقىمدار جونىندە ايتار بولساق, ولاردىڭ قاي-قايسىسى دا جەتكىلىكتى. بيىلعى كوكتەمگى ەگىسكە 40 مىڭ توننا تۇقىم قاجەت دەپ ەسەپتەلگەن. قازىرگى كۇنى مۇنىڭ ءبارى تولىق قۇيىلىپ الىنعان. وڭىردە 384 مىڭ گەكتار ءداندى داقىل ەگىستىگى بولادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل – وتكەن جىلعى مولشەرمەن سالىستىرعاندا 43 مىڭ گەكتارعا ارتىق.
ايماقتا ءداندى داقىلدار ەگىستىگىنىڭ قاي ءتۇرى دە جەتكىلىكتى. دەگەنمەن, سونىڭ ىشىندە ارپا ەگىستىگىنە باسىمدىق بەرىلۋدە. سونداي-اق, بيىل وتكەن جىلعى مولشەرگە قاراعاندا بيداي ەگىستىگى دە 30 مىڭ گەكتارعا ۇلعايعان. مال ازىعىندىق جانە مايدا داقىلدارعا قاجەتتى تۇقىمداردىڭ جاي-كۇيى دە ايرىقشا نازاردا بولىپ وتىر. وڭىردە مۇنداي باعىتتاعى داقىلداردىڭ تۇقىمى جەتكىلىكتى. ال, مايلى داقىلداردىڭ تۇقىمىن قالاداعى ءوسىمدىك مايىن شىعاراتىن كاسىپورىندار قامتاماسىز ەتەدى. نەگىزىنەن كۇنباعىس ەگىلۋدە. دەگەنمەن, مايدا داقىلداردىڭ وزگە تۇرلەرى وتە از ەكەنىن ايتۋعا تۋرا كەلەدى.
وبلىس بويىنشا بيىل 4600 گەكتار القاپقا مايلى داقىلدار ەگىلمەك. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2200 گەكتارعا ارتىق. كوكتەمدە سەبىلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىرعان مايلى داقىلدار ەگىستىگىنىڭ القابى 206 مىڭ گەكتارعا جەتكىزىلمەك. بۇل – وتكەن جىلعى ءمولشەرمەن سالىستىرعاندا 29 مىڭ گەكتارعا جوعارى.
مۇنىڭ الدىنداعى جىلداردا كوكتەمگى ەگىس ناۋقانى تۋرالى اڭگىمە بولعاندا, تەك بىرجاقتى داقىلدىق ەگىستەر تۋرالى عانا ايتىلىپ, كارتوپ جانە كوكونىس ماسەلەلەرى ۇمىت قالىپ جاتۋشى ەدى. ايتسە دە, كەيىنگى كەزدە بۇل سالالارعا دەگەن كوزقاراس وزگەرىپ كەلەدى. بۇعان قاتىستى تالاپ تا كۇشەيتىلگەن. سونىڭ ارقاسىندا ايماقتا كارتوپ پەن كوكونىس ءونىمدەرىنىڭ كولەمى دە مولايىپ كەلەدى.
ياعني, وتكەن جىلى 6100 گەكتار جەرگە كارتوپ ەگىلسە, بيىل ونىڭ كولەمى 180 گەكتارعا ۇلعايعان. ءوڭىردە كارتوپ تۇقىمى جەتكىلىكتى. وبلىستا كارتوپ وسىرۋمەن «پريگورودنىي» شارۋاشىلىعى اينالىسادى. مۇندا كوكونىس ونىمدەرىنىڭ كولەمى 4218 گەكتار بولادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل – وتكەن جىلعى مولشەرمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا جوعارى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى