ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ «تەاتر ونەرى» فاكۋلتەتى ءدۇبىرلى مەرەيتوي الدىندا شەبەرلىك شىڭداۋ تاجىريبەسىن ەل ىشىندە وتكىزۋگە بەل بۋدى. ءيا, مۇنداي ءىس-شارا وقتا-تەكتە عانا بولادى. «اڭىزعا اينالعان ءاسانالى» (تەڭەۋ تەاتر سىنشىسى – ءا.سىعايدىڭ ءسوزى بولاتىن) اتتى باعدارلامانى اكادەميا رەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پروفەسسور بيبىگۇل نۇرعاليقىزىمەن بىرگە جوسپارلاپ, ورتاق شەشىمگە كەلگەننەن كەيىن تاۋەكەل ەتتىك. بۇل ءىس-شارا جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى ك.كوكىرەكباەۆ مىرزا مەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ج.تۇيمەباەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىنسىز ىسكە اسۋى ەكىتالاي بولاتىن. سەبەبى, ا.ءاشىموۆتىڭ شەبەرحاناسىندا 3-كۋرس ستۋدەنتتەرىنىڭ سانى – 35, وعان قوسا جەكە اۆتوبۋس پەن 4 ۇستاز بىرگە ءجۇرۋى كەرەك. ءىس-شارانىڭ جاۋاپكەرشىلىگى اسا ماڭىزدى. سونىمەن 40 ادام جولعا شىقتىق. باعدارلاماداعى باستى مىندەتىمىز – «اڭىزعا اينالعان ءاسانالىنىڭ» ۇستازدىق قىرىن حالقىنا تانىستىرۋ. شاكىرتتەرىنىڭ ءۇش ءتۇرلى قويىلىمى. ول قويىلىمدار كاسىبي ساحنالاردا ونەرسۇيەر قاۋىم الدىندا وينالماقشى. ءار كۇنى – ءارتۇرلى ساحنا, ءارتۇرلى كورەرمەن, ءارتۇرلى جارىق پەن اكۋستيكا, وعان قوسا جول الشاقتىعىن دا ەستەن شىعارماعان ابزال. 3-كۋرس ستۋدەنتتەرى ءۇشىن مىڭ جارىم شاقىرىم جول ءجۇرىپ, ءتورت كەشتە كورەرمەن الدىنا ءوز رولدەرىنىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىن تۇسىرمەي, كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنۋ – نەگىزگى ماقساتتىڭ ءبىرى ەكەنىن تامىر-تالشىعىمەن سەزىنىپ كەلەدى.
ءسال شەگىنىس جاساساق, تاڭەرتەڭگى استان كەيىن جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ مادەني مۇراعاتتار مەن قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ «جامبىل وبلىستىق تاريحي ولكەتانۋ مۋزەيى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنى جانىنان اشىلعان قازاقستاننىڭ دارابوز اكتەرى ءاسانالى ءاشىموۆ شىعارماشىلىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ت.سۇلتانكەرەەۆ ورتالىق جۇمىسىمەن تانىستىردى. مۇنداي شىعارماشىلىق ورتالىقتاردىڭ جاستارعا بەرەر رۋحاني تالىمىنە ستۋدەنتتەر مەن ۇستازدار زور ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, ەستەلىككە سۋرەتكە ءتۇستى. ءان شىرقالدى, بي بيلەندى, شاتتىققا بولەنگەن جاستارعا قالا جاستارى قوسىلىپ, سوڭى دۋمانعا اينالدى. بىراق, ۋاقىت شەكتەۋلى, كەلەسى تاريحي مۇراعات – قاراحان كەسەنەسى. قول جايىپ, قۇران باعىشتاپ, تاريحى تەرەڭ تاراز جەرى تۋرالى, شەجىرەسى شەرلى ايشا بيبىدەن دە ەستە قالارلىق ەستەلىك تىڭداپ, كەشكى رەپەتيتسياعا كەلدىك.
سونىمەن, كونە تاراز قالاسىنىڭ وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ ساحناسىندا زال تولى كورەرمەن, ورتادا كۋرس جەتەكشىسى ا.ءاشىموۆ پەن قالا, وبلىس باسشىلارى مەن مادەنيەت, ونەر وكىلدەرى. قويىلىم ءبىتتى, دۋ قول شاپالاق. ال, ۇستازدار قاۋىمى بولسا, پىكىر الىسىپ, قويىلىمدى تالداۋعا كىرىستى. قويىلىم سوڭىنان تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىنە قاراماي, بورانداتىپ جاڭاتاس قالاسى ارقىلى بايقادامعا جول تارتتىق. كەلەسى كۇنى ءاسانالىنىڭ اۋىلى – جايىلماعا تابان تىرەدىك. «تۋعان اۋىل – توپىراعىڭنان اينالايىن, تۋعان جەر! كوڭىل دارحان, كەڭ پەيىلدى قازاق اۋىلى! عاجايىپ سەزىمدى ۇل-قىزدارىنا سىيلاپ جاتقان ەگەمەن ەلدىڭ باعا جەتپەس جەر-اناسى!» – دەپ اسەكەڭ اۋىلعا كىرەبەرىستە ءسال ايالداپ, جەرگە ءتۇسىپ, باس ءيدى. قۇشاق جايا قارسى العان اعايىن مەن جاستاردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. «اسسالاۋماعالەيكۋم! قوش كەلدىڭىز! اس-اعا!». بابالار باسىنا بارىپ قۇران وقىپ, تاعزىم ەتتىك. ساۋداكەنتكە (بايقادام) كەلىپ, مادەنيەت سارايىندا قويىلىمىمىزدى كورسەتتىك. ەل-جۇرتى, كورەرمەندەر ورىندارىنان تۇرىپ, جەرلەسىنىڭ تاربيەلەپ جاتقان جىگەرلى شاكىرتتەرىنە قوشەمەت كورسەتىپ, قۇرمەتتەۋدەن شارشايتىن ەمەس.
تۇندەلەتىپ جولعا شىقتىق. كەلەسى نىسانا – شىمكەنت قالاسى. ەكى كەشتەگى توككەن تەردەن سوڭ جايدارى جىلىلىقپەن قارسى العان قوناقۇيگە ورنالاسىپ, بىرەر ساعات تىنىعىپ, جاستار سارايىندا باس قوستىق. ونەرگە ىقىلاسى زور حالىقتىڭ قاراسى جاستار سارايىنا ازەر سىيىپ تۇر. ەكى ساعاتتىق قويىلىم كوڭىلدەن شىققانىن كورەرمەننىڭ ىستىق قوشەمەت شاپالاعىنان دا اڭعارۋعا بولادى. دۋ شاپالاق, قۇشاق تولعان گۇلدەر!
الدا – كيەلى تۇركىستان. تۇركى حالقىنىڭ رۋحاني, مادەني استاناسى! قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, پروفەسسور رايىمبەك سەيتمەتوۆ قۇرعان تەاتر ساحناسى. كىشىگىرىم بولسا دا رۋحى بيىك ونەر شاڭىراعى. ونەر رۋحى شالقىپ تۇر!
اتالمىش تەاتردىڭ تابالدىرىعىن اتتاپ, قالا اكىمىنىڭ, مادەنيەت باسقارماسىنىڭ, قالىڭ كورەرمەننىڭ الدىنداعى جاۋاپتى ءىستى ءوز دەڭگەيىندە اتقارعانىمىزعا كورەرمەن دە, اكىمشىلىك تە ىستىق ىقىلاسىن ءبىلدىرىپ, ا.ءاشىموۆ اعالارىنا, ستۋدەنتتەرىنە قوشەمەت كورسەتىپ, قول سوعىپ شىعارىپ سالدى. ارينە, مۇنداي كەزدەسۋلەر ستۋدەنتتەردىڭ, شىعارماشىلىق ونەر جولىنا باۋلىپ جاتقان ونەر ورداسىنىڭ باستاماسىنا ەكى وبلىستىڭ دا ونەرسۇيەر ازاماتتارى قولداۋ ءبىلدىردى. رەكتورعا العىسىن ايتتى.
«ءاسانالى ءاشىم ۇلى – قازاقتىڭ رۋحاني پاسپورتىنا اينالعان ادام. كەز كەلگەن قازاق اساعاڭمەن ماقتانا الادى. كەز كەلگەن قازاق اسانالىگە ەلىكتەيدى, سونداي بولعىسى كەلەدى, بىراق بولا المايدى. نەگە؟ سەبەبى, ءاسانالى – جالعىز, دارا دارىن. ەندى تاعى ءبىر ءاسانالى تۋى, بولۋى ءۇشىن بالكىم 100 جىل, ءيا, 1000 جىل كەرەك بولار» – دەپ «الماتى اقشامى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى قالي سارسەنباي ايتپاقشى, تۇلعالاردىڭ تۇعىرىنىڭ بيىك الدە الاسا ەكەنىن حالىقتىق ىقىلاس بىلدىرگەن رۋحاني سىيلاستىق قۇرمەتىن ءبىلۋ, سەزىنۋ, ماقتانۋىن ەل اراسىندا سەزىنەدى ەكەنسىڭ. تۇندەلەتىپ الماتىعا, اكادەمياعا تارتتىق. ۇيقى جوق. ءار شاكىرت, ءار ۇستاز تەرەڭ وي مەن تولعانىس ۇستىندە كەلەدى. ول بولاشاق ساحنا الاڭىنا قادام باسقانداعى جاۋاپكەرشىلىك پەن كاسىبي بىلىكتىلىك مەكتەبىندەگى شىڭدالۋ جولى...
مۋزىكانىڭ تىلسىم ءتىلىنىڭ تابيعاتىن قازاق ەلىنە اسەم ارلەپ جەتكىزگەن كسرو حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, پروفەسسور عازيزا جۇبانوۆا: «يۋلي تسەزار» قويىلىمىندا ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ ونەرى ءبىر توبە. مەن بۇل سپەكتاكلدى بىرنەشە رەت كوردىم. كورگەن سايىن ساحنا ونەرىنىڭ قۇدىرەتىن بۇرىنعىدان دا تەرەڭىرەك سەزىنە تۇسكەندەيمىن. ول ءۇشىن ءاسانالىنىڭ اكتەرلىك دارىنىنا تاڭدانا دا سۇيسىنە وتىرىپ, شەكسىز العىسىمدى بىلدىرەمىن. ەندى اسانالىدەي تسەزار تۋمايدى» دەسە, «ءسىز (ا.ءاشىموۆ) ۇلى اكتەرسىز. مەن ءۇش ۇلى ءارتىستى بىلەمىن. ولار وسى ءرولدى (يۋلي تسەزار) ويناعاندار – سيمونوۆ (پەتەربۋرگ), تسارەۆ (ماسكەۋ) جانە ءۇشىنشىسى ءسىز – ءاسانالى ءاشىموۆ» – دەگەن ەكەن رەجيسسەر, كسرو حالىق ءارتىسى, پروفەسسور مارك زاحاروۆ.
ءيا, دارا تۇلعاعا دەگەن حالقىنىڭ, كورەرمەننىڭ سۇيىسپەنشىلىگى مەن ىقىلاسى ءبىر بولەك بولسا, كاسىبي مامانداردىڭ تۇلعا ەڭبەگىنە بەرگەن باعاسىنىڭ ءوزى ءبىر توبە. ال, ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەرىمىزدىڭ اراسىنان دا دارا تۇلعا ەسىمدەردىڭ ءىزىن باسىپ, قازاعىمنىڭ ونەرىن ورگە سۇيرەر تاۋ تۇلعالى, ءور مىنەزدى, نازىك سەزىمدى دارحان دارىن يەلەرى شىعارىنا نىق سەنەمىن.
امان قۇلباەۆ,
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق
ونەر اكادەمياسى, پروفەسسور