ءۇيدىڭ تىرەگى ءمولدىر بۇلاقتاي اتا-انا بولسا, سول بۇلاقتىڭ جاعاسىنداعى قۇراعى − ۇل مەن قىز. قۇراقتاي قۇلپىرعان بالاعا ءنار بەرەتىن «مەكتەپتىڭ جانى – مۇعالىم» (ا.بايتۇرسىن ۇلى). وسىنداعى جان سوزىنە ءۇڭىلىڭىزشى؟ ءۇڭىلىپ قانا قويماي, تەرەڭىنە ۇڭىلە وي جىبەرىڭىزشى. سوندا مۇعالىمنىڭ كىم ەكەنىن تانىپ, بىلەرىمىز ايداي اقيقات. قازىر مۇعالىم بەدەلىن قالاي كوتەرەمىز دەگەن ماسەلە از ايتىلىپ جۇرگەن جوق. بۇل ماسەلەنىڭ كەيبىرىن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ە.ساعاديەۆ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جاريالانعان «ماقسات – ۋاقىتپەن ۇندەسە العا باسۋ» (17.03.2017) اتتى ماقالاسىندا قوزعادى. ءمينيستردىڭ ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا مۇعالىمدەر ايلىعىنىڭ از ەكەنىن مويىنداعانى جانە بار.
شىنىندا, مۇعالىمدەردى قاعازباستىلىقتان قۇتقارا الماي وتىرمىز. ونىڭ ۇستىنە تەكسەرۋشىلەردىڭ دە تىنىم بەرمەيتىنى راس. ال سول قاعازباستىلىقتان قۇتىلۋدىڭ ءبىر جولى ەلەكتروندى جۋرنال دەلىندى. بىراق ەلىمىزدەگى بارلىق مەكتەپ كومپيۋتەرمەن جانە ينتەرنەتپەن تولىق قامتاماسىز ەتىلمەگەنى ءمالىم. ءيا, ساندا بار, ساپا كەمشىن. ءبىز مۇعالىمدەرمەن ءسويلەسكەنىمىزدە ەلەكتروندى جۋرنالدى دا, قاعاز جۋرنالدى دا تولتىرىپ جۇرگەنىن ايتادى. ەلەكتروندى جۋرنالدى كوبىنە مەكتەپتەردەگى ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى ارقىلى اتقاراتىن كورىنەدى. ياعني, ءمۇمكىندىك بار. مۇعالىمدەر ينفورماتيكا بولمەسىندە ەلەكتروندى جۋرنالدارىن پايدالانادى. ەلەكتروندى جۋرنالدىڭ راس ەكەنىن دايەكتەۋ ءۇشىن ونىڭ قاعازداعى نۇسقاسىن شىعارىپ الۋىڭ قاجەت. ينتەرنەتكە دە, قاعازعا دا قارجى قاجەت ەكەنى وزىنەن ءوزى تۇسىنىكتى. بۇل دا مۇعالىمدەردىڭ از اقشاسىنا سالماق سالماي قويمايدى.
كەشەگى داۋىردە مۇعالىمدەردىڭ بەدەلى بيىك بولاتىن. ويتكەنى, باي مەن كەدەي, اۋقاتتى مەن ءالسىز دەگەن جوق ەدى. قازىر كوپ جاعدايدا مۇعالىمدەردىڭ تومەنشىكتەي بەرەتىنى ايلىقتارى ماردىمسىز. ەڭ جوعارى ايلىق 100 مىڭ تەڭگەدەن اسسا, جاڭا قادام باسقانداردىكى 40 مىڭنان جوعارى. ءتۇرلى سەبەپتەرگە وراي, تومەنى دە جوق ەمەس. ونى تولەۋدىڭ سان ءتۇرلى جولى قاراستىرىلعان. ياعني, سانات قاعيداسى العا وزعان. مۇنداي جاعدايدا مۇعالىم «مىقتىلار» الدىندا كۇمىلجىمەي قايتسىن. ەندەشە, مۇعالىم بەدەلىن كوتەرۋدىڭ ءبىر جولى – ولارعا جان-جاقتى جاعداي جاساپ بارىپ تالاپتى كۇشەيتۋ بولماق. اۋىلدى جەردەگى مۇعالىمدەردىڭ كوبىنىڭ ءپان ساعاتى ساناۋلى. ءويتكەنى, مامان بار, بالا از. سول اۋىلىڭىزدا دا كەرەمەت ۇستازدار ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ءبىراق, قىزمەتى ءتيىستى ورىنداردان باعالانا بەرمەيتىنى وكىنىشتى. قالا مەكتەپتەرىندەگى ۇستازدار «ى.التىنسارين» مەدالى, «ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى» ىسپەتتى ناگرادالار الىپ جاتسا, اۋىل مۇعالىمدەرىنە بۇل دا بۇيىرا بەرمەيدى. ونىڭ دا وزىندىك سىرى بولۋى كەرەك.
تاعى ءبىر تۇيتكىل, مۇعالىمدەردىڭ كۇندەلىكتى ساباعىن قالاي بەرەتىنىنەن, ءبىلىم-ءبىلىگىنەن, وزىق ۇلگىسىنەن بۇرىن ونىڭ وقۋشىلارى ءارتۇرلى كونكۋرستار مەن وليمپيادالاردا قانداي ورىن العاندىعىنا ءمان بەرىلىپ جاتادى. ءبىلىم جارىستارى كوپ جاعدايدا «جاساندى» جولدارمەن كەتەتىنىن, ناعىز ءبىلىمدىلەردىڭ ىسىرىلىپ قالاتىنىن ەسكەرە بەرمەيمىز. ال, 100 پايىز ۇلگەرىم بەرۋ – بۇلجىماس قاعيداعا اينالدى. ۇلگەرمەيتىن وقۋشىسى بار مۇعالىم مەن مەكتەپ كوزگە ءتۇرتكى بولادى. وسىنىڭ ءوزى دە مۇعالىم بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرۋدە. بالانىڭ ءبارى بىردەي العىر بولماسا تەڭەستىرىپ قولدان باعا قويىپ, سىنىپتان سىنىپقا كوپە-كورىنەۋ كوشىرۋدىڭ سوڭى ءبىلىم ساپاسى تومەن دەگەن اڭگىمەگە الىپ كەلەدى. جالپى, «وقي المايتىن وقۋشى جوق, وقىتا المايتىن مۇعالىم بار», دەگەن ءسوز تۋرالى دا بولاشاقتا ويلانۋ كەرەك سەكىلدى. ارينە, بەس قول بىردەي ەمەس. مۇعالىمدەردىڭ اراسىندا دا كەمشىلىكتەردىڭ كەتىپ جاتاتىنى راس. ءبىز ونداي وقيعا بولا قالسا, ءىلىپ الىپ كەتپەي, جۇرتقا توپىراق شاشپاي, سەبەپ سالدارىن زەردەلەسەك, اق پەن قارا انىقتالار ەدى. ءبىر بالاسىنا يە بولا الماي جۇرگەن كەيبىر اتا-انالار 30 بالاعا ءبىلىم بەرىپ, تاربيە ۇيرەتىپ جاتقان مۇعالىمگە دۇرسە قويا بەرەتىنى بار. ەگەر ءار بالا 1-ءشى سىنىپتان باستاپ قابىلەتىنە قاراي باعالانسا, ونداي اتا-انالار وكتەم بولۋدان اياق تارتار ەدى. ءبىلىم مەن بىلىك سالتانات قۇرار ەدى.
قالاي دەسەك تە, تاۋەلسىز ەلدىڭ ەرتەڭگى تۇتقا ۇستار ۇرپاعىنىڭ ءبىتىم-بولمىسىنىڭ ءبۇتىن بولۋى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ ءجۇرگەن ۇستازدار قاۋىمىنا دەگەن كوزقاراستى تۇبەگەيلى ءوزگەرتۋىمىز كەرەك. بۇل ەڭ الدىمەن, ءتيىستى مەكەمەلەردى, ەڭ باستىسى, اتا-انالاردى ويلاندىرۋى كەرەك. مۇعالىمنىڭ مارتەبەسى زاڭمەن قورعالادى دەيمىز. بىراق سول زاڭ ولاردى شىن قورعاي الىپ وتىر ما دەگەن سۇراق تا الدان شىعادى. بۇل ويدى قوزعاۋىمىزدىڭ استارىندا, مۇعالىم ءوز قۇقىعىن قورعايمىن دەسە, ونداي ءمۇمكىندىك بار ما دەگەن كۇدىك جاتىر. «بۇل قالاي؟» دەگەن ادام توبە كورسەتسە, اكىمشىلىك ءتۇرلى ايلا-شارعىعا بارىپ جاتادى. ونى ايتاسىز, مۇعالىم وسى كۇندەرى ءجيى وتەتىن بارلىق ءىس-شارالارعا كوبىندە تەگىن كۇش رەتىندە تارتىلاتىنىن نەسىن جاسىرامىز. وعان دا قارسىلىق بىلدىرۋگە «قۇقىسى» جوق. سوندىقتان دا, تىنىش ءجۇرىپ جان باعايىق دەگەنگە دەن قويعان. مۇنداي بويكۇيەزدىكتەن قالاي قۇتىلۋعا بولادى؟ ۇرپاق تاعدىرىن شەشەتىن مۇعالىمدەر قۇقىعىن قورعايتىن ارنايى زاڭ قابىلداساق, ۇتىلماس ەدىك. ونسىز مۇعالىمدەر تۋرالى تۇيتكىل وڭاي شەشىلمەيدى.
ءبىز شەت ەلدەردىڭ ءتاجىريبەسىنە ءجيى جۇگىنىپ جاتامىز. ءىرگەمىزدەگى قىتاي مەملەكەتى ۇستاز بەدەلىنسىز ءبىلىمنىڭ بولمايتىنىن العا تارتىپ وتىر. الەۋمەتتىك جاعدايى ءالسىز مۇعالىم ساپالى ءبىلىم بەرە المايتىنىن ەسكەرىپ, ولارعا ەرەكشە قامقورلىق كورسەتۋ, ياعني اقشاسىن ەسەلەپ كوبەيتۋدى ۇسىنۋدا. مۇعالىمنىڭ ءار جاقسى ءىسى باعاسىز قالماۋى كەرەك ەكەن. ءتىپتى, ولاردىڭ داپتەر تەكسەرەتىنىن, سىنىپ جەتەكشىسى رەتىندە اتا-انالارمەن جۇمىس جاسايتىنىن, وقۋشىلاردىڭ ۇيىنە باراتىنىن ەسكەرىپ, وعان دا قارجى قاراستىرۋدى قولعا الا باستاعان كورىنەدى. بالالاردىڭ زامانعا قاراي ەرتە ەسەيەتىنىنە, اقپاراتتاردى از ۋاقىتتا مەڭگەرىپ الاتىنىنا بايلانىستى ون ەكى جىلدىق وقۋعا دا كۇمان كەلتىرە باستاپتى.
بۇگىنگى تاڭدا ۇستازدار قاۋىمىنىڭ بەدەلىن بيىكتەتىپ, ابىرويىن اسىرا الماساق − ازات ەلدىڭ ۇرپاعى وتانشىل بولىپ قالىپتاسۋى ەكىتالاي. وتان دەگەن ءسوزدىڭ قاسيەتىن – بالاعا ۇعىندىراتىن دا, بويىنا دارىتاتىن دا مۇعالىم. ولاي بولسا, سوزدەن ىسكە كوشەتىن ۋاقىت الدەقاشان جەتتى.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەنەرلان وماروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»