وقىرمان ءسۇيسىنىسىن بىلدىرەدى
وتاندى ءسۇيۋ باقشادان باستالادى
الماتى قالاسىنداعى الاتاۋ اۋدانىنا قاراستى №153 بوبەكجاي-بالاباقشاسى بىلتىرعى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگiندە اشىلعان ەدi. از ۋاقىتتىڭ iشiندە بوبەكجاي-بالاباقشا ۇجىمى كوپ شارۋانى اتقارىپ, بالالاردى تاربيەلەۋ iسiندە ۇلگi بولارلىق دەڭگەيگە جەتتi. زاماناۋي تەحنولوگيالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالعان بالاباقشا كورمە وتكiزدi. بۇل قانداي كورمە دەيسiز عوي؟ بالالار شىعارماشىلىعىنىڭ كورمەسi. وسى تاۋەلسiز مەملەكەت بۇلدiرشiندەرىنىڭ سالعان سۋرەتتەرi كورمەگە قويىلدى. بiرiنiڭ سالعان سۋرەتiن بiرi تاماشالاعان بۇلدiرشiندەر كورمەنi ۇزاق قىزىقتادى.
بالالاردىڭ شىعارماشىلىعىن ەرتە باستان دامىتۋ ماقساتىندا «كوگەرشiن» ەرەسەكتەر توبىنىڭ تاربيەشiسi ءمارزيا الجەكەەۆا, مۋزىكا جەتەكشiسi اينۇر راسۋلوۆا «ەرلiكتەرiڭ ماڭگiلiك ساقتالادى» دەگەن اتپەن ەرتەڭگiلiك وتكiزدi. «بالالاردىڭ بويىنا وتانىن ءسۇيۋ, ەلiن, جەرiن قۇرمەتتەۋگە دەگەن پاتريوتتىق سەزiمدi ۇيالاتۋ – بiزدiڭ باستى ماقساتىمىز», دەيدi بوبەكجاي-بالاباقشانىڭ مەڭگەرۋشiسi ءمولدiر ەرنازاروۆا.
ق.جومارت الماتى
…ماسەلە كوتەرەدى
موتوشانا مىنگەندەر مازانى الىپ تۇر
قازاق حالقى اڭ اۋلاۋ كەزىندە بەلگىلى ءبىر قاعيدالاردى ۇستانىپ قانا قويماي, قاتاڭ ساقتاعان. بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدە اڭ اۋلاۋ جانە تابيعاتتى قورعاۋعا بايلانىستى كوپتەگەن زاڭ اكتىلەرى مەن ەرەجەلەر قابىلدانىپ, بىرقاتار باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسىرىلىپ جاتقانى بەلگىلى. وكىنىشكە قاراي, وسى ەرەجەلەر مەن زاڭدار قازاقستان اۋماعىندا سانى ازايىپ, كەيبىرەۋى جويىلىپ كەتۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان اڭ مەن قۇستى ساقتاپ, قورعاۋعا ارنالعانىمەن, ونداعى تالاپتار اڭشىلىققا رۇقسات بەرۋ ماۋسىمىندا تولىق ورىندالا بەرمەيدى.
قازىر كوكتەمدە ۇيا باسار قۇستارعا قىرعيداي ءتيىپ مازا بەرمەسە, كۇزگى اڭشىلىق ماۋسىم باستالعاندا مۇزداي قارۋلانعان, جول تاڭدامايتىن تەحنيكالارعا جايعاسقان قالتالى اڭشىلاردان كوز اشپايتىن بولدىق. قىس مەزگىلىندە ءبىر كۇندە ءبىر اۋدان اۋماعىندا 20-25 موتوشانامەن اڭ اۋلاپ جۇرگەندەردى دە كوردىك. قاسقىر اۋلاۋعا شىققان بۇل موتوشاناشىلارعا بەلگىلەنگەن اڭشىلىق ايماقتا شەكتەۋ دە, شەكارا دا جوق. بۇلاردىڭ اڭشىلىق جانە اڭ اۋلاۋعا بەرىلگەن رۇقسات قۇجاتتارىنا بەلگى قوياتىن تابيعات قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قاجەتتى تەحنيكانىڭ جوقتىعىنان دارمەنسىز كۇي كەشىپ ءجۇر. قاسقىر سوعامىز دەپ تاۋ-تاستى باسىنا كوتەرەتىن موتوشاناشىلاردان شوشىنعان باسقا اڭداردىڭ مەكەن اۋىستىرىپ, وزگە وڭىرلەرگە اۋىپ كەتپەسىنە كىم كەپىل؟!
تۇپتەپ كەلگەندە, تابيعاتتىڭ كوركى دە, جەردىڭ ءسانى دە, سالتاناتى دا اڭ مەن قۇس ەمەس پە؟! ءبىز بۇل ماسەلەگە قازىر كوڭىل بولمەسەك, دارقان دالانىڭ كوركى اڭ مەن قۇسىمىزدان ايىرىلىپ, تابيعاتتىڭ تەپە-تەڭدىگىنە نۇقسان كەلتىرىپ المايمىز با دەگەن وي كەلەدى.
مادەنيەت كارىموۆ
شىعىس قازاقستان وبلىسى, جارما اۋدانى
…قىنجىلىسىن جەتكىزەدى
اۆتوبۋستاعى جانجال
قازىرگى قوعامدا ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە قايىرىمسىز, سالقىنقاندى بولىپ بارا جاتقاندىعىن بايقايمىز. «ادام الاسى ىشىندە, مال الاسى سىرتىندا» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. ۇنەمى قوعامدىق كولىكپەن جۇرگەندىكتەن, ءتۇرلى وقيعالارعا كەزدەسىپ جاتامىز. استاناداعى № 38 اۆتوبۋسقا بىزبەن بىرگە ءبىر جولاۋشى كىردى. ءوزى اششى سۋعا سىلقيا تويىپ العان. بيلەتكە تولەيتىن تيىنى جوق. ال كوندۋكتور قىز: «قايدان تاپساڭ وننان تاپ, اقشاڭىزدى تولەڭىز, – دەپ تابانداپ تالاپ ەتىپ, اقشا تولەمەسەڭىز كەلەسى ايالدامادان تۇسەسىز دەدى. ءبىر كەزدە الگى ورتا جاستاعى ەر ادام كوندۋكتور قىزعا ءتىل تيگىزە باستادى. «ءوزىڭنىڭ بويىڭ جەرگە جاقىن ەكەن, وسپەي قال, قۇرى بار», دەپ جەردەن الىپ جەرگە سالدى. الگى قىز راسىمەن الاسا ەدى. سوندا دەيمىن-اۋ, قازاقتىڭ قارشاداي قىزىن بۇكىل حالىقتىڭ الدىندا قورلاپ تۇرعانداي سەزىلدى ماعان. كىم نە ۇتتى, نە تاپتى سول جانجالدان. الگى جەردە ايتىلىپ جاتقان سوزدەر ادام بالاسىنىڭ ەڭ نازىك جۇرەگىنە قانجارداي قادالىپ جاتتى. ادامدار اراسىندا كىشىپەيىلدىك, اعاعا دەگەن قۇرمەت, ىنىگە دەگەن ءىلتيپات, قىز بالاعا دەگەن مەيىرىمدىلىك بولسا, وسىنداي وقيعالار ورىن الماس ەدى. مىنا ومىردە ءبىر-ءبىرىمىزگە جاماندىق ەمەس, جاقسىلىق ويلاساق, قاناتىمەن سۋ سەپكەن قارلىعاشتاي قايىرىمدى بولساق قىلمىس تا, داۋ-جانجال دا ازايار ما ەدى, بالكىم. ايتايىن دەگەنىم, كەكشىل بولمايىق, كەشىرىمشىل بولايىق, بىرەۋدىڭ ساعىن سىندىرمايىق, ساۋابىن الايىق, جۇرەككە اۋىر جۇك ارتپايىق.
ايمان مۇقىشەۆا استانا
…قولداۋ كورسەتەدى
مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋگە ءازىرمىز
مەملەكەت باسشىسى بۇدان ءۇش جىل بۇرىنعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدە «كەدەرگىسىز كەلەشەك» جوباسىن ىسكە اسىرۋ مىندەتىن قويعان ەدى. بۇل مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قازاقستاندىق قوعام تاراپىنان ۇدايى قولداۋ مەن قامقورلىق كورسەتۋ دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. وسىعان وراي ءبىز 2014 جىلى وبلىستاعى مۇگەدەكتەر قوعامىنا بارىپ, زاعيپ جاندارمەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىرعان ەدىك. ارينە, ولاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءارتۇرلى بولىپ كەلۋى تابيعي جايت. سوعان قاراماستان ءبىز ءبىلىم الۋعا دەگەن قۇشتارلىعىنا ءتانتى بولىپ, سول جىلى سەگىز مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندى كوللەدجگە قابىلدادىق.
تۇيسىگىمىز الداماعان ەكەن. كەيىننەن ءبارى دە ارناۋلى وقۋ ورنىن ويداعىداي اياقتاپ شىقتى. ءارى العان ماماندىقتارىنا ساي قىزمەتكە ورنالاستى. بۇگىنگى كۇنى كوپ ماسەلەنىڭ شەشىمى قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى عوي. ەگەر جوعارى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ءتيىستى قاراجات بولىنەتىن بولسا, ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى وقۋعا قابىلداۋعا تولىق جاعداي بار. ولاردىڭ الاڭسىز وقۋى ءۇشىن قوسىمشا جاتاقحانا قاجەت ەكەندىگى انىق. ونىڭ قۇرىلىسى تۇرعىزىلاتىن بولسا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنايى مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋگە ءازىرمىز.
ءزامزيا ءالىپوۆا, اقتوبە مەديتسينالىق كوللەدجى ديرەكتورىنىڭ وقۋ-وندىرىستىك جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى اقتوبە
…كومەك كۇتەدى
اۋدانعا قاتىستى تاريحي قۇجات تابىلدى
ەل مەن جەر تاريحىنان سىر شەرتەتىن تاريحي دەرەكتەر مەن قۇجاتتار قاشاندا قۇندى ءارى باعالى. مۇنداي قۇجاتتارداعى دەرەكتەردىڭ ولكە تاريحىن تۇگەندەۋدە الاتىن ورنى ەرەكشە. وسىنداي قۇندى قۇجاتتاردىڭ ءبىرىن بىزگە اۋداندىق قارجى جانە ەكونوميكا ءبولىمىنىڭ باسشىسى جانبولات تەمىرعاليەۆ تانىستىردى. 1930-1937 جىلدارى جازىلعان بۇيرىقتار كىتابىن ول جۇمىس ورنىندا قاعازدار اراسىنان كەزدەيسوق تاۋىپ العان ەكەن.
بۇل بۇيرىقتار كىتابىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, ءۇش تىلدە تولتىرىلعاندىعى. اراب, لاتىن جانە ورىس تىلدەرىندە جازىلعان قۇجاتتا اۋداندىق قارجى ءبولىمىنىڭ جانە سالىق كوميتەتىنىڭ تاريحى جاتىر دەسەك, قاتە ايتقاندىق بولماس. سونداي-اق, تاعى ءبىر بايقاعانىمىز – بۇل قۇجاتتان سول كەزدەگى تالوۆ اۋدانىنداعى قارجى وپەراتسيالارى مەن قارجى جانە سالىق سالاسىندا قىزمەت اتقارعان ادامدار تۋرالى تولىق ماعلۇمات الۋعا بولادى. ءبىر وكىنىشتىسى, بۇل كىتاپتاعى كوپ مالىمەتتەر اراب جانە لاتىن تىلىندە جازىلعاندىقتان وقۋعا قيىندىق تۋعىزىپ وتىر. وسى قۇجاتتى وقىپ, اۋدارا الاتىن مامان بولسا اۋدان تاريحىنىڭ جاڭا بەتتەرى جازىلار ەدى.
ءمولدىر انۋاربەكقىزى باتىس قازاقستان وبلىسى, قازتالوۆ اۋدانى