كەڭەس داۋىرىندە جوعارى وقۋ ورنى ساناۋلى ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم بەرەتىن. تاربيە جۇمىسى نەگىزىنەن فاكۋلتەت دەكاناتتارىنا جۇكتەلەتىن. وقۋ ءىسىن اتقارۋ كافەدرالار ەنشىسىنە تيگەن. كازىر دە وسى ءۇردىس ساقتالىپ كەلەدى.
سونىمەن, بۇرىن فاكۋلتەت ماماندىقتار سانى بويىنشا بارىنشا ىقشام ەدى. دەمەك, ستۋدەنتتەر قۇرامى بىركەلكى بولاتىن. بۇل بەلگىلى دارەجەدە ءتاربيە جۇمىسىنىڭ بىرىڭعايلىعىنا مۇمكىندىك بەرەتىن.
بۇگىنگى جاعداي زامانعا قاراي وزگەردى. ءبىر فاكۋلتەتتىڭ وزىندە وننان اسا ءارتۇرلى ماماندىقتار بار. وسىعان بايلانىستى ستۋدەنتتەر قۇرامى دا سان الۋان. مۇنىڭ ءبارى تاربيە جۇمىسىنا اۋىرلىق ەتۋدە. كازىر وسى جۇمىستى فاكۋلتەت دەكاناتتارى ءتيىمدى دە ساپالى اتقارىپ جاتىر دەپ ايتۋ قيىن. بىراق, بۇرىننان قالىپتاسقان جۇيەگە سايكەس جوعارى مەكتەپتە ول ءالى سول كۇيىندە قالىپ وتىر.
تاربيە جونىندەگى جۇيەدە كافەدرا مەڭگەرۋشىسى جوق. ءبىر ەسەپتەن بۇل ونىڭ وقۋ ىسىمەن كەڭىنەن اينالىسۋىنا جاعداي جاساۋ ءۇشىن ويلاستىرىلعان شىعار دەپ تە توپشىلاۋعا بولادى. ارينە, بۇل ءجۇيەدە كافەدرا جەتەكشىسى شىعارماشىلىق جۇمىس اتقارۋعا جوعارى مۇمكىنشىلىككە يە. ارينە, ءبىلىم مەن تاربيە ۇشتاس دەيمىز. ەندەشە, وسىنىڭ دۇرىسى مەن بۇرىسىن, وڭى مەن تەرىسىن تالداپ كورەلىك.
جوعارى مەكتەپتە بەس جىل كافەدرا باسقاردىم. كەيىن ون ءۇش جىل ءۇزىلىسسىز فاكۋلتەت دەكانى, سوسىن بەس جىل وقۋ ءىسى جونىندەگى پرورەكتورى قىزمەتتەرىن اتقاردىم. بۇل ماعان وسى ماسەلەنىڭ ىشىنە ءۇڭىلىپ, ونى ءار قىرىنان زەردەلەۋگە مۇمكىندىك بەردى دەپ ويلايمىن. ۇزاق مەرزىمدە جيناقتاعان تاجىريبەمدى سارالاي كەلە, ستۋدەنتتى تاربيەلەۋ مەن وعان ساپالى ءبىلىم بەرۋدى ءبىر قولعا, ءبىر قۇرىلىمعا وتكىزۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندىم. ول قۇرىلىم – ءبىلىم مەن تاربيەنى قاتار الىپ جۇرەتىن كافەدرا بولۋى كەرەك سەكىلدى.
ءبىز بۇل جەردە فاكۋلتەت دەكانىن ستۋدەنتتەردەن قاشىقتاتۋدان اۋلاقپىز. كەرىسىنشە, ستۋدەنتكە كافەدرا مەڭگەرۋشىسىن بارىنشا جاقىنداتۋ ماقساتىندامىز. ويتكەنى, بۇگىن كافەدرا ستۋدەنتتەن ءبىرشاما الشاق تۇر. ياعني, تالاپكەرگە بەرەر تاربيە الەۋەتى تولىعىنان پايدالانىلماي وتىر. شىنتۋايتىندا, جوعارى مەكتەپتە كافەدرا مەڭگەرۋشىسى – ستۋدەنتكە بارلىعىنان جاقىن تۇرعان باسشى. سولاي بولا تۇرا, وكىنىشكە وراي, جاستار تاربيەسىنە ول ءوز مۇمكىنشىلىگىن سارقا بەرىپ, مولىنان سىڭىرە الماي كەلەدى.
جاسىراتىنى جوق, فاكۋلتەت باسشىسى جۇمىسباستى. بۇرىن دا سولاي بولعان. ويتكەنى, وقۋ ورنى دەڭگەيىندە, ءتىپتى, جالپى قوعامدا بولىپ جاتاتىن جيىندار مەن ءىس-شارالارعا ول مىندەتتى تۇردە اتسالىسادى, قاتىسادى. سوندىقتان, فاكۋلتەت دەكانى تاربيە جۇمىستارىن نەگىزىنەن ءوزىنىڭ ورىنباسارىنا جۇكتەيدى. ال, بۇل جۇمىستا جۇرگەندەر كوپ جاعدايدا بارىپ كەل, الىپ كەلگە ىڭعايلى جاس وقىتۋشىلار. بۇل كۋا بولىپ جۇرگەنىمىزدەي, ءتاربيە جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزبەي جاتقان جوق.
كافەدرا مەڭگەرۋشىلەرى بولسا, ادەتتە تاجىريبەسى بار بىلىكتى ۇستازدار. سوندىقتان, ولار ستۋدەنتپەن سويلەسۋ جولدارىن جەتىك بىلەدى, ونى ىسكەرلىكپەن جۇزەگە اسىرا الادى. جانە وقۋشىلاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن دا تەرەڭ تۇسىنەدى. سونىمەن قاتار, تالىمگەر وقىتۋشىلار وسى كافەدرادا بولعاندىقتان, ولار اركەز ءبولىم جەتەكشىسى ماڭىنان تابىلادى. دەمەك, ستۋدەنتتەر دە, ولاردىڭ ۇستازدارى دا ءبىر كافەدرا اۋماعىندا. كوزىن تاۋىپ, جولىن ۇتىمدى تاڭداي بىلسە, بۇل جاعداي, ءسوز جوق, تاربيە جۇمىسىن جاقسارتۋعا مۇمكىنشىلىك بەرەدى. ويتكەنى, كافەدرا مەڭگەرۋشىسىنەن ارتىق ەشكىم دە ماماندىق ەرەكشەلىكتەرى مەن ستۋدەنت تاربيەسىن ۇتىمدى ۇيلەستىرە المايدى. كافەدرا مەڭگەرۋشىسى تاربيە جۇمىستارىنا ءتالىمگەرلەرمەن قاتار, وزگە وقىتۋشىلاردى دا جوعارى دارەجەدە جۇمىلدىرۋ جولدارىن بىلەدى.
وتكەن وقۋ جىلدارىندا ءجۇرگىزگەن تاجىريبەمىز وسى ايتقانداردى تولىعىنان دالەلدەدى. ەندى سول ناتيجەلەردەن مىسال كەلتىرەيىك. ءبىزدىڭ كافەدرا «مەليوراتسيا, جەردى باپتاۋ جانە قورعاۋ» دەپ اتالادى. «سۋ رەسۋرستارى جانە سۋدى قولدانۋ» ماماندىقتارى بويىنشا ءبىلىم الۋشى 96 ستۋدەنتكە ءدارىس بەرەدى. قىركۇيەك ايىندا وسى ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ ءتارتىبى ويداعىداي بولعان جوق. قازان ايىنىڭ باسىنان ءبىز ولاردى ءوز ىقپالىمىزعا الدىق. ءاربىر توپ كولەمىندە ءبىلىم الۋشىلارمەن پىكىرلەستىك. ولاردىڭ جارتىسىنا جۋىعىمەن جەكە سويلەستىك تە. الدىمەن ءبىلىم الۋشىلارعا ماماندىق ەرەكشەلىكتەرىن, ءوڭىر ءۇشىن بۇل ماماندىقتىڭ باستى ءرول اتقاراتىنىن جەتە ءتۇسىندىردىك. سونىمەن قاتار, اتا-انالار ماقساتى مەن ارمانى دا ءوز الدىنا ۇلكەن اڭگىمە بولىپ جاتتى. وسىنىڭ بارلىعى ستۋدەنتتەردىڭ ازاماتتىق بورىشى مەن سەزىمىن جەتىلدىرىپ, ۇشتاۋعا سەبەپ بولدى دەپ ويلايمىز. بۇل اڭگىمەلەردە ستۋدەنتتەردىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگىن كوتەرۋ باستى ماقسات بولعانىن ايتقانىمىز ءجون. ءبىزدىڭ كوزدەگەنىمىز ولاردىڭ وقۋىن, ءتارتىبىن جاقسارتۋ ەدى. ناتيجەسىندە ستۋدەنتتەردىڭ ساباققا كەلۋى قىركۇيەكپەن سالىستىرعاندا, قازان ايىندا 16, قاراشادا 20, جەلتوقساندا 16 پايىزعا جوعارى بولدى.
بۇدان تاربيە جۇمىسىن ءار ءبىلىم الۋشىمەن تياناقتى اتقارسا, ءدارىستى سەبەپسىز جىبەرۋدى جويۋعا بولاتىنىن بايقادىق. ءبىز ءوز جۇمىسىمىزدا ستۋدەنتتەردىڭ اتا-انالارىن شاقىرىپ, نە حابارلاسىپ, ىعىر ەتكەن جوقپىز. بار سالماقتى ستۋدەنتتىڭ ءوز سانا-سەزىمىنە, ونىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگىنە اۋدارعاندى ءجون كوردىك. بۇل ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ستۋدەنتتەردىڭ ادامي, ازاماتتىق بولمىسىن شىنىقتىرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ وزىنشە شەشىم قابىلداۋىنا, الداعى قىزىعى مەن قيىندىعى مول ۇلكەن ومىرگە اجەپتاۋىر دايىندىقپەن كەلۋىنە شامالى بولسا دا ىقپال ەتتى.
«ازدىڭ اشپىن, كوپتىڭ توقپىن» دەگەنىنە سەنبە دەيدى حالىق دانالىعى. وسى ۇعىم ءبىز اڭگىمەلەپ جاتقان ماسەلەگە بايلانىستى ايتىلعانداي. ويتكەنى, فاكۋلتەت دەكانىنىڭ قاراماعىندا ستۋدەنتتەر «كوپ», ال كافەدرا جەتەكشىسى جانىندا ولار «از». سول سەبەپتى بۇرىنعىعا قاراعاندا, مىنا ىزدەنىس كەزىندە ستۋدەنت كافەدرا مەڭگەرۋشىسىنەن, وقىتۋشىلاردان تاربيە تاعىلىمدارىن بارىنشا مولىنان الادى. كەيدە كافەدرا مەڭگەرۋشىسىنىڭ اتقاراتىن تاربيە جۇمىسى فاكۋلتەت دەكانىنا قاراعاندا ءۇش-بەس ەسە جوعارى بولىپ كەتۋى دە ءمۇمكىن. بۇل, ارينە, اريفمەتيكالىق ەسەپتەۋگە جۇگىنگەندە. جوعارىدا ايتىلعان باسقا ارتىقشىلىقتاردى ەسكەرسەك, بۇل ناتيجە ەسەلەنۋى دە عاجاپ ەمەس.
«مالدى تاپقانعا باققىز» – دەيدى اتامىز قازاق. وسى قاعيدانىڭ باستى ماعىناسى – ءار ىسكە جانى اشيتىن ازاماتتارعا سەنىپ تاپسىرۋ. بولاشاق ستۋدەنتپەن العاشقى بايلانىس كافەدرادا بولادى. كافەدرا مۇشەلەرى وقۋعا تۇسۋشىلەرمەن الدىن-الا كاسىبي باعدار جۇمىستارىن اتقاردى.
ءبىز ۇسىنىپ جاتقان جۇيە قولداۋعا يە بولسا, كافەدرا جوعارى مەكتەپتەگى ءوزىنىڭ بۇرىننان كۇتكەن بيىك ورنىن تابادى. ول كەزدە كافەدرا مەڭگەرۋشىسى ۇجىمدا نەگىزگى تۇلعا دارەجەسىنە كوتەرىلەدى. جۇكتەلەتىن مىندەتتەردىڭ سالماعى ارتادى.
كەيبىر كافەدرا مەڭگەرۋشىسى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن مەن ۇيىمداستىرايىن, ال فاكۋلتەت دەكانى تاربيە ىسىمەن ءوزى اينالىسا بەرسىن دەۋى مۇمكىن. بۇل تاربيە جۇمىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ءتۇبەگەيلى سەزىنبەۋدەن, وعان ءجوندى ءمان بەرمەۋدەن, تاربيەنى وقۋ ىسىنەن بولەك قاراۋعا مۇمكىن ەمەستىگىن جەتە تۇسىنبەگەندىكتەن بولادى. مۇنى مەن قولداي المايمىن. مۇنداي جاعدايدا تاربيە مەن وقىتۋدىڭ تۋا ءبىتتى بىرلىگى الشاقتاپ كەتەدى. ونى ءار كۇنى بايقاپ تا ءجۇرمىز.
كەيدە وقىتۋشىلار ناشار وقيتىن ستۋدەنتكە: «سەن وقىساڭ دا ءوزىڭ ءۇشىن, وقىماساڭ دا ءوزىڭ ءۇشىن» – دەپ كەيىس ءبىلدىرىپ, وسىنىم دۇرىس دەيتىنىمىز بار. شىنىنا كەلگەندە, ستۋدەنت الدىمەن ەلدىڭ ەرتەڭگى تۇتقا ۇستارى رەتىندە بەلگىلى ءبىر ماماندىققا دايارلانادى. ول وتان كەلەشەگىنە لايىقتى ۇلەس قوسۋعا مىندەتتى. مۇنى وي-ساناسىنا قۇيىپ ۇعىندىرۋ مىندەتىنە جاتادى.
ءبىز وسىنى مويىندايىق-مويىندامايىق, ءبارىبىر جوعارى مەكتەپتە ءبىلىم مەن تاربيەدە كافەدرادان وزگە ىقپال ەتەتىن قۇرىلىم جوق. سوندىقتان كافەدرا دارەجەسىن, الەۋەتىن, ونىڭ وقۋ ورنىندا الاتىن ورنىن, مارتەبەسىن ءوسىرىپ, ەرەكشەلەۋىمىز قاجەت. وسى قۇرىلىمنىڭ ءتيىمدى قىزمەت اتقارۋىنا بارلىق جاعدايلار جاسالۋى كەرەك.
بۇگىنگى كۇنى جوعارى مەكتەپ اتىنا ايتىلاتىن قولايسىز اڭگىمەنىڭ بارى بەلگىلى. ول – ستۋدەنت پەن وقىتۋشى اراسىنداعى جاعىمسىز قارىم-قاتىناسقا كەلىپ تىرەلەدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, وسىنىڭ ءتۇپ-ءتۇبىرى كەيبىر ستۋدەنتتەردىڭ ساباققا ءجوندى قاتىسپاي, سونىڭ سالدارىنان بىلىمدەرىنىڭ ناشار بولۋىندا جاتىر. دارىسكە ۋاقتىلى كەلمەۋ – جالقاۋلىقتان. ال وسى جالقاۋلىقتان قۇلان- تازا ايىعۋ جولى مەن ەمى كافەدرا مەڭگەرۋشىسىنىڭ جۇمىسىنا بايلانىستى ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق.
ءيا, كافەدرا ىقپالدى بولسا, ستۋدەنتتىڭ بارلىعى ساباققا ءتۇگەل قاتىسادى. ناتيجەسى – ءبىلىمنىڭ جوعارى دەڭگەيى. جەتكىلىكتى ءبىلىمى بار ستۋدەنت وقىتۋشىعا باعا سۇراپ بارمايدى. بۇعان قوسا ستۋدەنتتىڭ ساباقتان قالماي, بارىن سالىپ, بىلىمگە ۇمتىلىپ ءجۇرگەنىن بايقاعان وقىتۋشى اتىنا كىر كەلتىرەتىن ىسكە بارمايدى.
قازىر وقىتۋشى وقۋشىسىن باقىلاپ, ونىڭ قابىلەتىن انىقتاپ, سوعان بايلانىستى وقۋ-ءتاربيە جۇمىسىن جۇرگىزۋ ەرەكشەلىكتەرىن بەلگىلەيدى. ەسەسىنە ستۋدەنتتەر دە وقىتۋشىلارىن سىناپ وتىر. سونداعىسى ۇستازىنىڭ ويىن, ءبىلىم دارەجەسىن, پيعىلىن, نيەتىن ءبىلۋ. وسىنى ول وقىتۋشىنىڭ سويلەگەن ءاربىر ءسوزىنەن, ءىس-قيمىلىنان, ءجۇرىس-تۇرىسىنان, ءتۇر-تۇرپاتىنان بايقايدى. ەگەر وقىتۋشى ويىنىڭ تازا ەكەنىنە, ۇستازىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ىسىنە بارشا كۇش-جىگەرىن, ءبىلىمى مەن ىقىلاسىن سارقا پايدالانىپ جاتقانىنا كوزى جەتسە, وقۋشى ءجۇرەگىندە وعان دەگەن سەنىم ورنايدى. سوندا عانا ول ءوز تاعدىرىن وقىتۋشى قولىنا تاپسىرادى. وسىدان سوڭ ستۋدەنت ۇگىتتى قاجەت ەتپەيدى. ساباققا بەلسەندى قاتىسادى. ونەگە مەن ءبىلىم كوشىنە مول قۇلشىنىسپەن ىلەسەدى.
بۇگىن ايتىلىپ جۇرگەن وقۋ-تاربيە جۇمىسى دەگەن ۇعىم, ءبىزدىڭشە, اسا ماڭىزدى ۇدەرىسكە ءتۇبەگەيلى سيپات بەرە الماي تۇرعانداي. ويتكەنى, وقىتۋ مەن تاربيە ۇشتاستىرىلماعان. بىزگە جۇكتەلگەن مىندەت ستۋدەنتتەرگە ءتالىمدى ءتاربيە بەرۋ جانە سوعان ساي ءبىلىم ۇيرەتۋ. تاربيەسى ناشارعا ءبىلىم ءجوندى قونبايدى. مۇنداي جاعدايدا كافەدرانى ستۋدەنتتەر ءتاربيەسىنە تارتۋ كەرەك. سوندا ءبىلىم بيىككە كوتەرىلىپ, تاربيە تاعىلىمدى بولادى دەپ سانايمىز.
سەرىكباي قوشقاروۆ, قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.