استانا پروتسەسىنىڭ بىتىمگەرلىك باعىتتاعى سىندارلى سيپاتىن تاعى دا تانىتتى
ەلوردادا سيريا ماسەلەلەرىن رەتتەۋگە ارنالعان حالىقارالىق كەلىسسوزدەردىڭ ءۇشىنشى كەزەڭى ءوتتى. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى حابارلاعانداي, شام ەلىندەگى شيەلەنىستى بەيبىت جولمەن شەشۋگە باعىتتالعان جيىنعا باستى تاراپتاردىڭ وكىلدەرى بەلسەنە قاتىستى.
"جابىق ەسىك" جاعدايىندا وتكەن جيىن بارىسىندا اتىستى توقتاتۋ رەجىمىنە سيرياداعى ەلدى مەكەندەردى كوپتەپ قوسۋ ماسەلەلەرى قىزۋ تالقىلاندى. تاراپتار قاقتىعىس ءورتى شارپىعان اۋماقتا قالعان بەيبىت حالىققا گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزۋ ءىسىن ءسوز ەتتى. سونىمەن قاتار, بىرلەسكەن شۇعىل توپ جەنەۆا كەلىسسوزدەرىنىڭ تابىستى وتۋىنە العىشارت بولاتىن باسقا دا بىرقاتار ماسەلەلەردى تالقىعا سالدى.
بىتىمگەرلىك الاڭ ۇسىنعان استانا تورىندە رەسەيدىڭ, ءتۇركيانىڭ, سيريا ۇكىمەتىنىڭ, سونىمەن قاتار, سيرياداعى قارۋلى وپپوزيتسييالىق توپتاردىڭ جەتەكشىلەرى باس قوستى. كەزدەسۋدىڭ ءۇشىنشى راۋندىنىڭ ناتيجەلى وربۋىنە يوردانيا كورولدىگىنىڭ وكىلدەرى دە اتسالىسقانىن ايتا كەتۋ كەرەك.
كەلىسسوز اياسىندا وتكەن جالپى وتىرىستىڭ اشىلۋىندا ەلىمىز سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى اقىلبەك قامالدينوۆ ءسوز ءسويلەپ, بۇل جيىننىڭ قانشالىقتى زور ماڭىزعا يە ەكەندىگىنە توقتالدى.
– قازاقستان ءۇشىن سيريا ماسەلەلەرى بويىنشا كەلىسسوزدەردى وتكىزۋ ۇلكەن مارتەبە. وتكەن ايداعى العاشقى كەلىسسوزدەر جەنەۆا پروتسەسىنىڭ قارساڭىندا سيريا داعدارىسىن رەتتەۋ بويىنشا قابىلدانۋعا ءتيىس شەشىمدەرگە قۋاتتى سەرپىن بەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە اتىس رەجىمىن توقتاتۋ جونىندەگى ۇشجاقتى تەتىك قالىپتاستىرىلدى. الدىڭعى وتىرىستار سىندارلى اتموسفەرادا ءوربىدى, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باستاماشى بولعان استانا پلاتفورماسىنىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتتى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ بىتىمگەرلىك باستامالارى, سونىمەن قاتار, دۇنيە ءجۇزى بويىنشا قاقتىعىستار مەن بىرقاتار ەلدەر اراسىنداعى شيەلەنىستەردى بەيبىت جولمەن شەشۋگە قوسقان سۇبەلى ۇلەستەرى مويىندالعان. قازاقستان بۇگىنگى شارانىڭ ناتيجەلى بولاتىنىنا شىنايى ءۇمىت بىلدىرەدى. ءبىز جەنەۆا كەلىسسوزدەرىنىڭ قارساڭىندا ىلگەرىلەۋ بولىپ, اتىستى توقتاتۋ رەجىمى ارقىلى ايماقتا تۇراقتىلىق ورناۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىلادى دەگەن ۇمىتتەمىز,– دەدى ا.قامالدينوۆ.
سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ايتىپ وتكەندەي, قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017-2018 جىلدارداعى تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە ايماقتىق, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىككە قاتىستى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەرىن سالاتىن بولادى. سيرياداعى احۋالدى بەيبىت جولمەن رەتتەۋگە دە ءوز ۇلەسىن قوسۋعا قاشاندا ءازىر. وسى ورايدا, رەسمي استانا ۇسىنعان حالىقارالىق كەلىسسوز الاڭى سىندارلى بىتىمگەرلىك ماقساتتارعا وڭ ىقپالىن تيگىزىپ, بەيبىت كەلىسىمگە قول جەتكىزۋگە يگى اسەر ەتۋگە ءتيىس.
سيريانىڭ بۇۇ جانىنداعى تۇراقتى وكىلى باشار ءال-جافاري ايتىپ وتكەندەي, اقپان ايىنىڭ سوڭىنا قاراي وتەتىن جەنەۆا كونفەرەنتسياسىندا استانا قارارى نازارعا الىنىپ, القالى جيىن جۇمىسىنىڭ نەگىزى بولۋعا ءتيىس.
– ءبىز استاناعا اتىستى توقتاتۋ رەجىمىن بەكىتۋ ماقساتىندا كەلدىك. جەنەۆا كونفەرەنتسياسى استانا پروتسەستەرىنىڭ ناتيجەلەرى مەن قارارىن نازارعا الۋى ءتيىس, سونداي-اق, ول الداعى كەزدەسۋ جۇمىسىنىڭ نەگىزى بولۋى كەرەك. ءبىز ءاربىر كەزدەسۋدى نولدەن باستاپ, بۇعان دەيىنگى كەزدەسۋلەردە جاسالعان قادامداردىڭ بارلىعىن ۇمىتىپ كەتە المايمىز, – دەدى ول.
باشار ءال-ءجافاريدىڭ ايتۋىنشا, سيريا قانتوگىستى بولدىرماۋ ءۇشىن اتىستى توقتاتۋ رەجىمى بويىنشا بارلىق شارانى قابىلداۋدى ءوز ءمىندەتىنە الادى.
كەلىسسوزدەر جۇمىسىنىڭ ءۇشىنشى راۋندىنا رەسەيلىك دەلەگاتسيانى رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ سيريا بويىنشا ارناۋلى وكىلى الەكساندر لاۆرەنتەۆ باستاپ كەلگەن بولاتىن. ا.لاۆرەنتەۆتىڭ پايىمداۋىنشا, ەلورداداعى كەزدەسۋلەردىڭ ءناتيجەسىندە سيريا ۇكىمەتى مەن قارۋلانعان وپپوزيتسيا اراسىنداعى كوزقاراس الشاقتىعى كۇن ساناپ ازايىپ كەلە جاتىر دەۋگە بولادى. بۇل ورايدا, استانا پروتسەسى بىرەگەي كەلىسسوز الاڭى بولىپ تابىلادى.
– ءبىز تەكەتىرەستەرگە ورىن قالدىرماۋ ءۇشىن بىرتىندەپ العا جىلجي بەرۋىمىز كەرەك. مەنىڭ ويىمشا, تاراپتاردىڭ اراسىنداعى پىكىر قايشىلىقتارىنىڭ ازايۋىنا قازىردىڭ ءوزىندە نەگىز قالانىپ كەلە جاتىر. ەكىجاقتى, ۇشجاقتى دەڭگەيدە, جوعارى وكىلدەر دەڭگەيىندە, ساراپشىلار دەڭگەيىندە قارقىندى كەڭەستەر ءوتكىزدىك. وسىنىڭ ءبارى سيريادا بولىپ جاتقان احۋالعا ەگجەي-تەگجەيلى ۇڭىلۋگە, كەيبىر كوزقاراس قايشىلىقتارىن جويۋ ءۇشىن وڭتايلى شەشىمدەردى ءازىرلەۋگە مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىر. ءوزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, استانا الاڭى بىرەگەيلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى جانە ونىڭ قاجەت ەكەنى دالەلدەندى. بۇل جەردە اتىستى توقتاتۋ رەجىمىن ساقتاۋ بويىنشا توتەنشە ماڭىزعا يە ماسەلەلەر شەشىمىن تابۋدا,– دەدى ا.لاۆرەنتەۆ.
بيىلعى جىلعى 23-24 قاڭتار كۇندەرى وتكەن استانا پروتسەسىنىڭ ارقاسىندا اتىس رەجىمىن توقتاتۋ, ارانداتۋشىلىققا جول بەرمەۋ بويىنشا قۇرىلعان ۇشجاقتى تەتىككە كەپىل مەملەكەتتەر اقپان ايىنىڭ باسىندا تەحنيكالىق جيىن وتكىزىپ, وعان بۇۇ وكىلدەرى, يوردانيا كورولدىگىنىڭ دەلەگاتسياسى قاتىسقان بولاتىن. رەسەي دەلەگاتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ۆ.لاۆرەنتەۆتىڭ ايتۋىنشا, سيريانىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ ءبىر بولىگىن باقىلاۋدا ۇستايتىن وپپوزيتسيالىق توپتاردىڭ بىرقاتار ءبىتىمگەرلىك قۇجاتتارعا قول قويۋىنا يوردانيالىق دەلەگاتسيا وكىلدەرى ىقپال ەتە الادى. ياعني, كەلىسسوزدەرگە يوردانيالىق دەلەگاتسيانىڭ قاتىسۋىن سيريا داعدارىسى بويىنشا ءبىتىمگەرلىك باعىتتا قادام جاساۋعا وڭ ىقپال ەتتى دەپ باعالاۋعا بولادى.
وق پەن وتتىڭ ورتاسىندا قالعان سيريا زوبالاڭىنىڭ تولاستاماي جاتقانىنا التى جىلعا جۋىقتاپ قالعانى بەلگىلى. العاش قارۋلى قاقتىعىس تۇتانعان ساتتەن باستاپ ءوزىنىڭ بەيتاراپ ۇستانىمىن ءبىلدىرىپ, بارشانى بىتىمگە كەلۋگە شاقىرعان قازاقستان باستى تاراپتارعا ءوزىنىڭ ارااعايىن بولۋعا ءازىر ەكەنىن ايقىن اڭعارتقان بولاتىن. شەشىمىن تابۋدىڭ ورنىنا, جىل ساناپ كۇردەلەنىپ بارا جاتقان ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ ءۇشىن ماڭىزدى قادام استانادا جاسالىپ, بيىلعى جىلعى 23-24 قاڭتار كۇندەرى تاراپتار ەلوردا تورىندە باس قوسقان-دى. وسى كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە قۇرىلعان ءبىرلەسكەن توپ رەسەي, تۇركيا جانە يران دەلەگاتسيالارىنىڭ, سونداي-اق بۇۇ وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن استانا قالاسىندا العاشقى وتىرىسىن وتكىزدى. وتىرىستا تاراپتار ءوزارا سەنىم شارالارىن پىسىقتاپ, گۋمانيتارلىق كومەكتەردىڭ كەدەرگىسىز جەتكىزىلۋى ماسەلەسىن تالقىلادى. دەلەگاتسيالار سيريادا اسكەري ءىس-قيمىلدى تولىعىمەن توقتاتۋعا مۇددەلى ەكەندەرىن جەتكىزدى.
جالپى, سيريا ماسەلەسىن رەتتەۋ بويىنشا استانادا ءوتىپ جاتقان القالى جيىندار رەسەي جانە ءتۇركيا پرەزيدەنتتەرىنىڭ باستاماسىمەن, قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ بۇل ۇسىنىستى قۋاتتاۋىنىڭ ارقاسىندا وتكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. قازاقستان كەلىسسوزدەر پروتسەسىنە ارالاسقان جوق. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ميسسياسى تاراپتاردىڭ كەلىسسوز ءجۇرگىزۋىنە ءتيىستى الاڭ ۇسىنۋمەن, ولارعا ىڭعايلى احۋال جاساۋمەن عانا شەكتەلەدى.
وتاندىق جانە شەتەلدىك بەلدى ساراپشىلار ايتقانداي, استاناداعى حالىقارالىق كەلىسسوزدەر شام ەلىندەگى كۇرمەۋى قيىن ءتۇيىندى بىردەن تارقاتادى, شيەلەنىستى وڭاي شەشە سالادى دەپ ايتۋعا استە بولمايدى. بۇل – بىتىمگەرلىككە باستايتىن جولدى ىزدەۋدى, وسى باعىتتا ماڭىزدى قادام جاساۋدى كوزدەيتىن باستاما. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, استاناداعى كەلىسسوزدەر بارىسىندا اتىستى توقتاتۋ رەجىمىن ساقتاۋ, ونى قاداعالايتىن جەدەل توپ قۇرۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. سوعىس ءورتى شارپىعان بىرقاتار ەلدى مەكەندەردى اتىستان ادا ايماقتاردىڭ قاتارىنا قوسۋ بارىسى دا ايتىلدى. بەيبىت حالىققا گۋمانيتارلىق كومەك جەتكىزۋ دە كەلىسسوزدەگى كۇيىپ تۇرعان تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى بولدى.
وسىنداي يگى ماقساتتاعى قادامدار ناتيجە بەرىپ, استاناداعى كەلىسسوزدەر قاقتىعىستاردىڭ باسەڭدەۋىنە ىقپال ەتەدى دەپ ۇمىتتەنەيىك.
ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»