بۇگىنگى تاڭدا ايبىندى ارميامىزدىڭ تاۋەلسىز ەلىمىزدى, كەڭ بايتاق جەرىمىزدى, ايدىن شالقار كولىمىزدى قورعاۋعا تولىق مۇمكىندىگى بار. ولاي دەيتىنىمىز وسىدان 19 جىل بۇرىن تۇساۋىن كەسكەن قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ قازىر بۇعاناسى بەكىپ, قاناتى قاتايدى. وڭ-سولىن تانىپ, الىس-جاقىن شەتەلدىك ءارىپتەستەرىمەن باسەكەلەسە الاتىن قاۋقارعا جەتتى. ارينە, مۇنىڭ ءبارى وڭايلىقپەن كەلمەگەنى بەلگىلى. سوعان وراي ايتارىمىز مىنا ماقالامىزدىڭ كەيىپكەرى دە جاڭا زامانعا بەيىم جاس بۋىن وكىلدەرىنىڭ ءبىرى. ول كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس وداعى تاراپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ ارايلى اق تاڭى اتقان شاقتا بار جوعى 11 جاستاعى بوزبالا بولاتىن. ونىڭ ازاماتتىق تۇلعاسى دا جاڭا تاۋەلسىز ەلمەن بىرگە قالىپتاستى. سول ءبىر جۇمباعى كوپ جاۋاپتى كەزەڭدە اسىق ويناپ, دوپ قۋعان بالاڭ جاس, ەل تاعدىرىنىڭ قالىپتاسۋى جونىندەگى ۇدەرىستەردىڭ جانە دە ساياسي وقيعالاردىڭ شيەلەنىستى تۇردە ءجۇرىپ جاتقاندىعىنان بەيحابار ەدى. كەيىن ەس ءبىلىپ, ەتەك جيعان شاقتا اسقار تاۋداي اعا بۋىننىڭ ونەگەسىن كورگەن ورتا بۋىننان كوپ نارسە ەستىپ, جادىنا ءتۇيدى.
اسىرەسە, ەلباسىنىڭ «قازاقستاندىق جول» شىعارماسىن وقىپ وتىرىپ ول, سول ءبىر الەم جۇرتشىلىعىن ەلەڭ ەتكىزگەن ەل تىنىسىنىڭ ءدۇبىرىن كوز الدىنا ەلەستەتەدى, سول سەبەپتى بۇل كىتاپ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ بارلىق وفيتسەرلەرى سەكىلدى ونىڭ دا باعىت بەرۋشىسىنە, اقىلشىسىنا اينالدى. ونىڭ دەپ وتىرعانىمىز بالا كەزدەن وتان قورعاۋشىسى ماماندىعىن تاڭداپ, كەيىن ونى جانىنا اينىماس سەرىك ەتكەن كاپيتان-لەيتەنانت ق. ۋماروۆ.
بىردە قورعانىس مينيسترلىگى دەلەگاتسياسىنىڭ كورەياعا ساپارى بارىسىندا كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورعانىس مينيسترلىگىمەن قول جەتكىزگەن ۋاعدالاستىقتارعا سايكەس ءاربىرىنىڭ سۋ ىعىستىرعىشتىعى 150 توننالىق كەمەلەر ءبىزدىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنە بەرىلگەن بولاتىن. اتالعان كەمەلەردى قيىر شىعىستان باتىس قازاقستانعا ءدىن امان جەتكىزۋ كوپ كۇشتى قاجەت ەتتى. سول كەزدەگى تەڭىزدەگى العاشقى ساپارى مەن تۇڭعىش مەملەكەتتىك تاپسىرمانى قالاي ورىنداعانى ءار تەكتى كورابلدەر جەكە ديۆيزيونىنىڭ كومانديرى كاپيتان-لەيتەنانت قۇسايىن الدابەرگەن ۇلىنىڭ ەسىنەن كەتپەيدى.
– ءبارى دە كۇنى كەشەگىدەي ەسىمدە. اكەلەتىن كەمەلەر كورەيا رەسپۋبليكاسىندا ءتيىستى مودەرنيزاتسيالاۋدان ءوتتى. اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە 30 ادام شاماسىنداعى قازاقستاندىق جيىنتىق ەكيپاج قويىلعان مىندەتتەردى ءىس ءجۇزىندە پىسىقتاي وتىرىپ كورەيا رەسپۋبليكاسىندا دايارلىقتان وتتىك. وقۋ قورىتىندىسى بويىنشا حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا سەرتيفيكاتتار الدىق. كەمەلەر مەن ەكيپاجدىڭ ءوز كۇشىمەن اقتاۋ قالاسىنا دەيىن ءجۇزىپ ءوتۋىن دايىنداۋعا تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ باس شتابى ۇلكەن كومەك كورسەتتى. ءبىزدىڭ تەڭىزشىلەر گەلدجۋك قالاسىنداعى تۇركيا اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ وقۋ ورتالىعىندا قوسىمشا دايارلىقتان ءوتتى .
ءبىرىنشى رانگالى كاپيتان جانداربەك جانزاقوۆتىڭ باسشىلىعىمەن كەمە جاساعى قارا جانە ازوۆ تەڭىزدەرى, ۆولگا-دون سۋ جولى ارقىلى جەرورتا تەڭىزىنەن كاسپي تەڭىزىنە دەيىن ءۇش مىڭ تەڭىز ميلىنەن استام ءجۇزىپ ءوتىپ, اقتاۋ پورتىنا تابان تىرەدى. بۇل 2006 جىلعى 30 مامىر كۇنى ءجۇزەگە استى. دەمەك, بۇل كۇندى قازاقستان رەسپۋبليكاسى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ قازىرگى زامانعى تاريحىنىڭ باستالعان كۇنى دەسە دە بولادى. تاپسىرمانىڭ ايتا سالۋعا وڭاي بولعانىمەن ءىس ءجۇزىندە وزىندىك قيىنشىلىقتارى مەن جاۋاپكەرشىلىگى مول ەدى. ءبىرىنشى رانگالى كاپيتان جانداربەك جانزاقوۆ ۆلاديۆوستوك قالاسىنداعى س.و.ماكاروۆ اتىنداعى تىنىق مۇحيتى جوعارى اسكەري-تەڭىز ۋچيليششەسىنىڭ تۇلەگى. تىنىق مۇحيتى فلوتىندا اتوم سۋ استى كەمەسىندە قىزمەت ەتىپ مول ءتاجىريبە جيناقتاعان ءاسكەري مامان. تۇركيا مەن اقتاۋ قالاسى ارالىعىندا كۇندىز-ءتۇنى ءجۇزىپ وتىردىق. بوسفوردان وتەر كەزدە اۋا رايى كۇرت بۇزىلدى. «شاپشاڭ», «باتىل», «وجەت» كەمەلەرىن توڭكەرە جازداعان اقجال تولقىنداردىڭ ارىنى باسىلار ەمەس. الىسىپ كەلەمىز, ءبىر-بىرىمىزدەن قالىسپاۋعا تىرىسامىز. بۇعان دەيىن ءوز ەلىمىزدە العان ءبىلىمىمىز بەن شەتەلدەردە جيناقتاعان ءتاجىريبەمىز كادەگە اسىپ, ءوز ناتيجەسىن بەردى دەۋگە بولادى. ءبىرىنشى رانگالى كاپيتان جانداربەك جانزاقوۆتىڭ كاسىبيلىگىنە شىنىمەن تەڭىزدەگى جورىقتا كوز جەتكىزدىك, دەيدى قۇسايىن.
ۇكىمەت قامقورلىعى ارقاسىندا كوپتەگەن جاس قازاقستاندىقتارمەن بىرگە اسكەري وفيتسەرلەرىمىز دە الەمنىڭ ەڭ مىقتى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋ قۇقىنا يە بولدى. اڭگىمە ەتىپ وتىرعان كەيىپكەرىمىز دە الەمدەگى ەڭ بەدەلدى دەگەن اسكەري-تەڭىز وقۋ ورىندارىندا ءدارىس الىپ, ءىرى اسكەري بازالار مەن ۇلكەن كەمەلەردە تاجىريبە جيناقتاۋعا مۇمكىندىك العان ازامات. ءسوزىمىزدىڭ دالەلدى بولۋىنا مىنا فاكتىلەر كۋا. ول 2003 – 2006 جىلدار ارالىعىندا تۇركيانىڭ كارامۋسەل وقۋ-جاتتىعۋ اسكەري-تەڭىز بازاسىندا تەڭىزدە بىتىمگەرلىك وپەراتسيالارىن ءجۇرگىزۋ جونىندە ءدارىس الدى, اقش-تىڭ ۆيردجينيا شتاتى يوركتاۋن قالاسىندا كوماندالىق- شتابتىق كۋرستا وقىپ, تەحاس شتاتى سان-انتونيو قالاسىندا تىلدىك تاجىريبەسىن دامىتتى. كورەيادا كەمەلەردى باسقارۋدى ۇيرەنىپ, كورابل كومانديرىنىڭ كومەكشىسى قىزمەتىن اتقاردى. باحرەين كورولدىگىندەگى اقش اسكەري تەڭىز كۇشتەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك كەمەلەرىندە تاعىلىمدامادان ءوتتى.
اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى كەنجە دامىعان اسكەر ءتۇرى بولسا دا, بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن جاۋاپتى ءمىندەتتەردى اتقارىپ كەلەدى. كاپيتان-لەيتەنانت قۇسايىن الدابەرگەن ۇلى ۋماروۆقا سەنىپ تاپسىرىلعان ءار تەكتى ديۆيزيوننىڭ جەكە قۇرامى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءتاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن لايىقتى قارسى الۋ جولىنداعى جاۋىنگەرلىك سايىسقا قوسىلدى. وتكەن 2010 جىلى العا قويىلعان تاپسىرمالار ورىندالدى.
جاۋىنگەرلىك ازىرلىك تاپسىرمالارىن ورىنداۋمەن قاتار, ديۆيزيون عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە دە بەلسەندى تۇردە قاتىسىپ ءجۇر. اسكەري كەمەلەردىڭ كەزەكتى ايدىنعا شىعۋى كەزىندە كاسپي تەڭىزىندەگى قازاقستاندىق سەكتوردىڭ ۇستىڭگى جانە استىڭعى قاباتى زەرتتەلۋدە. جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى اگەنتتىك ماماندارىمەن بىرلەسىپ توپوگرافيالىق جانە تەڭىز كارتاسىن جاساۋ ماقساتىندا تەڭىز ءتۇبى بەدەرلەرىن زەرتتەۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. وتكەن جىلى ورال قالاسىنداعى «زەنيت» زاۋىتىندا «بارىس-مو» كەمەسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل كەمە 2012 جىلى قازاقستان اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىندەگى كەمەلەردىڭ قاتارىن تولىقتىرىپ, ءوزىنىڭ جاۋىنگەرلىك جالاۋىن جەلبىرەتپەك. ءۇستىمىزدەگى جىلى ءدال وسىنداي تاعى ءبىر كەمەنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى باسقا كەمەلەرمەن سالىستىرعاندا, قۋاتتى زاماناۋي قارۋ-جاراقپەن جابدىقتالاتىندىعىندا. سونىمەن بىرگە, تەڭىز ترەناجەرلەرىنە, كەمەنىڭ ۇزاق مەرزىمگە بەرىكتىگىن قورعاۋعا ارنالعان وقۋ-جاتتىعۋ ستانتسيالارىنا يە بولۋ مۇمكىندىگى بار. اتالعان ءىس-شارالار, ديۆيزيوننىڭ ۇرىسقا قابىلەتتىلىگىن ەداۋىر ارتتىرۋعا سەبەپ بولارى انىق. اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى قاتارىن تولىقتىراتىن جاڭا اسكەري تەحنيكالاردى مەڭگەرەتىن كاسىبي مامانداردى دايارلاۋ باستى نازاردا. ءماسەلەن, 2010 جىلى اسكەري-تەڭىز بازاسىنا جوعارى جانە ورتا وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن 49 مامان كەلىپ قوسىلدى. بۇگىنگى كۇنى ديۆيزيون ءبىلىمدى دە بىلىكتى تەڭىزشىلەرمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلدى دەۋگە بولادى
تەڭىزشىلەردىڭ جالاقىسى دا تۇراقتى, سوڭعى ەكى جىلدا ەلۋ پايىزعا ءوستى. بيىلعى جىلى تاعى دا وتىز پايىزعا كوتەرىلمەك. ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىنا سايكەس, كەلىسىم-شارت قىزمەتىندەگى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ لاۋازىمدىق جالاقىسىنا قوسا بىلىكتىلىگى ءۇشىن ۇستەماقى تولەنەتىن بولدى. اسكەري اتاققا ىڭعايلاستىرۋ ارقىلى اقى تولەۋ ەنگىزىلدى. ەندى ءاربىر اسكەري قىزمەتشى ءوزىنىڭ كاسىبيلىگىن ارتتىرۋعا, اسكەري اتاعى مەن لاۋازىمىنىڭ وسۋىنە باسا نازار اۋدارادى. بۇگىندە قازاقستان ارمياسىنداعى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ «الەۋمەتتىك پاكەتى» تمد ارميالارى اراسىندا كوش باسىندا ەكەندىگى بەلگىلى. وعان اقتاۋ گارنيزونى اسكەري قىزمەتشىلەرى ءۇشىن سالىنىپ جاتقان 240 پاتەرلى ەكى تۇرعىن ءۇي مەن 160 بولمەلى جاتاقحانا دالەل بولا الماق. دەمەك, كاپيتان-لەيتەنانت ق. ۋماروۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن ديۆيزيوننىڭ اسكەري تەڭىزشىلەرىنىڭ دە قونىس تويىن تويلايتىن كۇنى الىس ەمەس. ەندەشە, باتىس شەپتەگى تەڭىز شەكاراسى سەنىمدى قولدا دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن مەدالىنىڭ» يەگەرى كاپيتان-لەيتەنانت قۇسايىن ۋماروۆ باسقاراتىن اسكەري تەڭىزشىلەر ەلباسى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قويعان كەز كەلگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋعا ءازىر.
ءجۇنىس ومار, پولكوۆنيك.
اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ نەگىزگى ماقساتتارى:
* كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىن, اۋماقتىق تۇتاستىعىن, ەگەمەندىگى مەن ەكونوميكالىق مۇددەلەرىن قورعاۋ.
* اگرەسسوردىڭ شاپقىنشىلىعىنا لايىقتى تويتارىس بەرۋ, قارۋلى قاقتىعىستاردى وقشاۋلاۋ جانە الدىن الۋعا ات سالىسۋ.
* پورتتىق ايماقتى, مۇناي تابۋ نىساندارى ورنالاستىرىلعان جاساندى ارالدار جانە پلاتفورمالاردى قوسا العاندا سۋلى اۋدانداردى قورعاۋ جانە كۇزەتۋ.
* سۋ استى-ديۆەرسياسىنا قارسى قورعانىس جۇرگىزۋ.
* قۇرلىقتاعى اسكەرلەردىڭ قيمىلىن تەڭىزدەن قامتاماسىز ەتۋ, تەڭىز دەسانتىن تۇسىرۋگە جاعداي جاساۋ, اسكەرلەر مەن ماتەريالدىق قۇرالداردى تاسىمالداۋ, تەڭىز مينالارىن ورنالاستىرۋ.
* ەلىمىزدىڭ اۋە شابۋىلىنا قارسى كۇرەس مۇددەسىندە تەڭىزدەگى راديولوكاتسيالىق باقىلاۋدى قوسا العاندا بارلاۋ قيمىلدارىن جۇرگىزۋ.
* حالىقارالىق كەلىسىمدەرگە سايكەس بىرلەسكەن قورعانىس بويىنشا كاسپي جاعالاۋى مەملەكەتتەرى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىمەن بىرلەسكەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋ.
* مۇناي قۇيىلعان جانە باسقا دا ازاماتتىق كەمەلەردى شىعارىپ سالۋ.
* تەڭىزدە ءجۇرۋ قاۋىپسىزدىگىن ناۆيگاتسيالىق-گيدروگرافيالىق قامتاماسىز ەتۋ.
* قازاقستان رەسپۋبليكاسى توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى مينيسترلىكپەن بىرلەسە تەڭىزدە ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ جۇمىستارىن ىسكە اسىرۋ.
* قارۋلى كۇشتەردىڭ بولىمدەرى مەن قۇرامالارى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باسقا دا اسكەرلەرى, اسكەري قۇرىلىمدارىمەن بىرلەسە وقۋ-جاتتىعۋ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ.
* قر قم اسكەري-تەڭىز ينستيتۋتىنىڭ بازاسىندا اسكەري-تەڭىز ماماندارىن دايارلاۋ.
* قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنا تابيعاتتى قورعاۋ جانە باقىلاۋ مىندەتتەرىن ورىنداۋ, سونداي-اق تەڭىزدەگى اپات نەمەسە ەكولوگيالىق اپاتتىڭ زاردابىن جويۋ بارىسىندا كومەك كورسەتۋ.