كاسپي ماڭى ەلدەرى جۋرناليستەرىنىڭ ەكىنشى مەديافورۋمىنا قاتىسۋشىلار وسىنداي ۇيعارىم جاسادى
وتكەن اپتادا رەسەيدە, دالىرەك ايتقاندا, ەلىمىزدىڭ باتىس ايماعىنداعى اتىراۋ, باتىس قازاقستان جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىمەن شەكارالاس استراحان قالاسىندا ءىى كاسپي مەديافورۋمى جۇمىسىن اياقتادى. وعان كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنداعى بەس مەملەكەت – قازاقستان, ازەربايجان, رەسەي, تۇرىكمەنستان جانە يراننان 300-گە جۋىق باق وكىلى قاتىسىپ, مەديانارىقتى دامىتۋ, ورتاق اقپاراتتىق كەڭىستىك قۇرۋ, ءبىر-بىرىمەن اقپاراتپەن ءبولىسۋ ماسەلەلەرىن كەڭىنەن تالقىعا سالدى. كاسپي ماڭى ەلدەرىنىڭ اقپاراتتىق رەسۋرستارى ءبىر-بىرىمەن الماسۋ ءۇشىن كەلىسىمگە قول قويدى.
بۇل مەديافورۋم استراحاندا ەكىنشى رەت وتكىزىلدى. مەديافورۋمدى ۇيىمداستىرۋعا استراحان وبلىسىنىڭ ۇكىمەتى مەن كاسپي ماڭى ەلدەرىنىڭ رەداكتسياسى ۇيىتقى بولىپتى. ولاردىڭ تەڭىز جاعالاۋىنداعى بەس ەلدىڭ جۋرناليستەرىن ءبىر الاڭدا پىكىر الماسۋىن كوزدەگەن قادامىنا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بايلانىس جانە بۇقارالىق كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى قولداۋ بىلدىرگەن. ءمينيستردىڭ ورىنباسارى الەكسەي ءۆوليننىڭ پىكىرىنشە, ءىى كاسپي مەديافورۋمى – شەرۋ سەكىلدى شارا ەمەس, كەرىسىنشە, مەديانارىقتى دامىتۋعا سەپتىگى تيەتىن پىكىرتالاس الاڭى. سول سەبەپتەن بولار, فورۋمعا قاتىسۋشىلار اراسىندا ەركىن پىكىر الماسۋ, ءبىر-ءبىرىمەن اقپارات ءبولىسۋدىڭ سان الۋان جولدارىن قاراستىرعان قادامى جاسالدى.
– فورۋم الاڭىندا اركىم ءوز باقىتىن جاساۋشى سەكىلدى كورىنەدى. الايدا, الدەبىرەۋدى كۇتۋدىڭ قاجەت ەمەسىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت. اركىم وزىنشە ارەكەت ەتىپ, ىنتىماقتاسۋدىڭ ناقتى جوبالارىن ۇسىنۋى ءتيىس, – دەدى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بايلانىس جانە بۇقارالىق كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى الەكسەي ۆولين. – بىزدە ۇلكەن كاسپي بار, ءار دەڭگەيدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ديالوگ تا بار. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – وسى ديالوگقا ءوز دەڭگەيىمىزدە قوسىلۋ. بۇگىنگى فورۋم باق وكىلدەرىنىڭ شەبەرلىگىن شىڭداۋىنا تاپتىرمايتىن الاڭ ەكەنى داۋسىز. ماسەلەن, سايت – قاعاز تۇرىندەگى نۇسقادا كورىنبەيتىن اقپاراتتىق لەنتا, قىسقا ماتىندەر, ءتۇرلى-ءتۇستى فوتولار. سول سەبەپتەن, مۋلتيمەديا قاعازداعى ءماتىندى ينتەرنەت-سايتقا جاي عانا كوشىرە سالۋ ەمەس.
مەديافورۋم قارساڭىندا استراحاندا جازعى جۋرناليستيكا مەكتەبى جۇمىس جاسادى. وندا «ەكونوميكانىڭ جوعارى مەكتەبى» ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىلارى تينا تيحوميروۆا مەن رومان ابراموۆ جاستار ءۇشىن جۋرناليستيكا مەن مەديانىڭ دامۋ ۇردىستەرى تۋرالى لەكتسيا وقىدى. ولار سونىمەن بىرگە, اقپارات بەرۋدىڭ جاڭاشا تاسىلدەرىن دە اڭگىمەلەپ بەردى. ال استراحان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە «Russia Today» تەلەكانالى باس ديرەكتورىنىڭ كەڭەسشىسى تينا بەرەجنايا اقپارات سالاسىنداعى قىزمەتىن ەندى باستاعاندار مەن تاجىريبەلى جۋرناليستەرگە شەبەرلىك ساعاتىن ءوتكىزدى. ونىڭ پىكىرىنشە, اقپارات بەرۋدىڭ ءتاسىلى كوپ. ءوز ءىسىن سۇيەتىن جۋرناليستەر وقىرمانعا شىنايى اقپارات بەرۋگە تالپىنادى. راس, ءار باسىلىمنىڭ ۇستانعان باعىتى ارقيلى بولۋى مۇمكىن. ەلەكتروندى باق-تار دا سولاي. بالكىم, ەلدىڭ كوكەيىندەگى ءدوپ باسار اقپاراتتى ارقايسىسى ءارتۇرلى بەرگەنمەن, ءبارىنىڭ دە تۇپكى ماقساتى ءبىر, ياعني, قوعامعا تولىققاندى ءارى شىنايى اقپارات ۇسىنۋدى كوزدەيتىنى داۋ تۋدىرمايدى. پۋشكين اتىنداعى ورىس ءتىلى مەملەكەتتىك ينستيتۋتىنىڭ پرورەكتورى ميحايل وسادچي كوممۋنيكاتسيالار قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىن قوزعادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەنىڭ جۋرناليستەردىڭ بارلىعىنا, اسىرەسە, ساياسي جانە تانىمال قايراتكەرلەردىڭ ءومىرىن, تۇلعالىق بەينەسىن سومداۋشىلارعا دا قاتىسى بار.
ءدال وسى كۇنى بەس مەملەكەتتەن كەلگەن باق وكىلدەرى وزدەرىنىڭ بەينەروليكتەرىمەن, مەدياجوبالارىمەن ءبولىستى. ەلى باسقا, ءتىلى باسقا بولعانمەن, ارقايسىسى ءوز ەلىنىڭ جەتىستىكتەرى, اسىرەسە, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى مەن تۋريستىك مۇمكىندىكتەرى تۋرالى ايتتى. وزدەرىنىڭ مەدياجوبالارى تۋرالى كەڭىنەن اڭگىمەلەدى. وزگە ەلدىڭ جۋرناليستەرى اسىرەسە, استانادا ءوتكىزىلگەلى وتىرعان ەكسپو-2017 كورمەسىنە قىزىعۋشىلىق تانىتتى. سونىمەن بىرگە, قازاقستاننىڭ مەديانارىعىنا جىل باسىندا قوسىلعان ATPress.kz اقپاراتتىق پورتالى مەن «كاسپيسكيە نوۆوستي» حالىقارالىق اقپاراتتىق پورتالى اراسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق, بىرىككەن مەدياجوبانى ءىسكە اسىرۋ جونىندە كەلىسىم جاسالدى.
– اتىراۋ مەن استراحان وبلىستارى شەكارالاس بولسا دا, وسى كەزگە دەيىن بىرلەسكەن مەدياكەڭىستىكتە بايلانىسى جوق ەكەندىگى تاڭدانىس تۋدىردى. ەندى ەكىجاقتى كەلىسىم جاسالعانىنا قۋانىشتىمىن. بۇدان بىلاي جەمىستى جۇمىس جۇرگىزىپ, ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزەمىز دەپ ويلايمىن. اقپاراتتىق ارىپتەستىك بايلانىسىمىزدى بايىتا تۇسەرىنە سەنەمىن, – دەپ ءمالىم ەتتى «كاسپيسكيە نوۆوستي» حالىقارالىق اقپاراتتىق پورتالىنىڭ جەتەكشىسى داۆيد اگادجانيان.
ونىڭ پىكىرىنشە, كاسپي ماڭى ەلدەرىندەگى ارىپتەستەردىڭ ءبىر-بىرىمەن ىنتىماقتاسۋى قىزعىلىقتى جوبالاردى بىرلەسە ىسكە اسىرۋعا جول اشادى. «كاسپيسكيە نوۆوستي» پورتالىن اشۋداعى باستى ماقسات – كاسپي ماڭى ەلدەرىنىڭ مەديارەسۋرستارىن بىرىكتىرىپ, وسى ەلدەردەگى ەكونوميكالىق, ساياسي جانە گۋمانيتارلىق ۇردىستەر مەن ەلەۋلى وقيعالار تۋرالى جاڭالىقتاردى بىرىڭعاي اقپاراتتىق كەڭىستىكتە جاريالاۋ. جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن پورتالدىڭ قازاقستان, ازەربايجان, يران جانە تۇرىكمەنستان ەلدەرىندە ونلاين رەجىمدەگى ارناۋلى تىلشىلەر جەلىسىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, رەسەيدىڭ كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىنداعى ءۇش وڭىرىندە, اتاپ ايتقاندا, استراحان وبلىسى مەن قالماق جانە داعىستان رەسپۋبليكالارىنان دا اقپاراتتار پورتالدا جاريالانادى. وسىلايشا, اتالعان جوبا ارقىلى كاسپي ماڭى ەلدەرى اراسىندا ىسكەرلىك جانە گۋمانيتارلىق بايلانىستاردىڭ بۇرىنعىدان دا بەكي تۇسۋىنە ۇلەس قوسۋ كوزدەلىپ وتىر.
– كاسپي – بۇل كەڭ اۋقىمدى رەسۋرستىق مۇمكىندىك. تەڭىزدى كومكەرىپ جاتقان ەلدەر ونداعى رەسۋرستاردى ءوندىرۋ, وڭدەۋ, ءتىپتى, ەكسپورتتاۋ ءۇشىن كەلىسىمگە كەلۋگە ۇمتىلۋدا. وسى ايماقتاردا تۇرىپ جاتقان ادامدار دا ىنتىماقتاستىقتىڭ قاجەتتىگىن ءتۇسىنۋى قاجەت, – دەيدى بۇل رەتتە پروفەسسور يوسيف دزيالوشينسكي. – وسى ورايدا جۋرناليستەر جاڭا كونتەنت قالىپتاستىرا الادى.
مەديافورۋمنىڭ اياسىندا «كاسپي ارمانى» حالىقارالىق كونكۋرسىنىڭ ءبىر جۇلدەسى اتىراۋلىق جۋرناليست نادەجدا شيلمانعا تابىستالدى. بەس ەلدىڭ 100-گە جۋىق جۋرناليستەرىمەن بىرگە «پريكاسپيسكايا كوممۋنا» گازەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشى بولىپ ىستەيتىن ارىپتەسىمىز دە كونكۋرسقا «دەرجيم سۆياز س كازاحامي ۆەزدە» اتتى سۇحباتىن ۇسىنىپتى. ونىڭ دۇنيە ءجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى اتىراۋ فيليالىنىڭ توراعاسى وتەپبەرگەن الىمگەرەەۆپەن جۇرگىزگەن سۇحباتىندا قازاقستاننان تىسقارى ەلدەردە تۇراتىن قازاقتاردىڭ تىنىس-تىرشىلىگى, قيىندىقتارى تۋرالى ايتىلعان. سونىمەن بىرگە, رەسەيدىڭ استراحان وڭىرىندەگى قازاق دياسپوراسى وسى سۇحباتتا كەڭىنەن قامتىلىپتى.
حالىقارالىق كونكۋرسقا تۇسكەن ماتەريالدار الۋاندىعىمەن ەرەكشەلەنىپتى. كونكۋرسقا قاتىسۋشىلاردىڭ ءبارى دە كاسپي تەڭىزىنىڭ كەلەشەگىنە الاڭدايدى. ءبىرى براكونەرلىكتىڭ بەلەڭ العانىنا نازار اۋدارسا, تاعى ءبىر ارىپتەسىمىز تەڭىزدىڭ ەكولوگياسىنا بەيجاي قارامايتىنىن بايقاتقان. كاسپيدىڭ سۇلۋلىعىن پاش ەتۋدى ماقسات تۇتقان فوتولار دا ۇسىنىلىپتى. ءتىپتى, كاسپي ءتۋريزمىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن قامتىعاندارى بار.
– ءجۋرناليستىڭ جۇمىسى ءار ۋاقىتتا شىنشىلدىعىمەن ەرەكشەلەنەدى, –دەيدى وسى ورايدا پىكىر بىلدىرگەن استراحان وبلىسى گۋبەرناتورىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ناتاليا فيلاتوۆا. – كونكۋرسقا جولدانعان ماتەريالداردىڭ كوپتىگىنە ءارى مازمۇنىنا قاراي ەكشەگەندە, ءار دەڭگەيدەگى ىنتىماقتاستىق پەن تەڭىز ەكولوگياسى بەس مەملەكەتتەگى ەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا ەكەنىن بايقادىق. ال كەلەشەكتە كاسپي تەڭىزىندەگى ءتۋريزمدى دامىتۋ تاقىرىبى دا كەڭىنەن قوزعالاتىنعا ۇقسايدى. كونكۋرسقا قاتىسۋشىلاردىڭ گەوگرافياسى كەڭەيە باستادى. بيىل ءجۇلدەگەرلەردى انىقتاۋ قيىنداۋ بولدى...
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ–استراحان –اتىراۋ
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
راحىم قويلىباەۆ
قاتىسۋشىلار لەبىزى
اندرەي جۋراۆلەۆ,
«National Geographic Russia» جۋرنالىنىڭ عىلىمي رەداكتورى:
– قاي ەلدە تۇرعانىمىز ماڭىزدى ەمەس, جۋرناليستىك ىنتىماقتاستىق قاجەت. ال ول ءۇشىن ءجيى-ءجيى باس قوسىپ تۇرۋ كەرەك. تەك تانىستىق ءۇشىن ەمەس, ارينە. قىزعىلىقتى اقپاراتپەن ءبولىسۋ ماقساتى كوزدەلگەنى ءجون. تاجىريبە الماسقان دۇرىس. ءبىر-بىرىمىزدەن وسىلاي ۇيرەنەمىز. سول سەبەپتەن, وسىنداي مەديافورۋم وتە قاجەت. راس, قازىر جەلىلىك بايلانىس ورناتۋعا مول مۇمكىندىك بار. ماسەلەن, كاسپي ماڭىنداعى بەس مەملەكەتتىڭ دامۋ ەرەكشەلىگى وزگەشە بولار, الايدا, بۇل جۋرناليستەردىڭ اراسىنا جىك سالماۋى ءتيىس قوي. كونكۋرسقا ۇسىنىلعان ماتەريالداردان تەڭىز ەكولوگياسىنا, بيوالۋاندىعىنا كوپ نازار اۋدارىلدى. كاسپي تەڭىزى ەشقاشان جويىلمايدى. ونىڭ فاۋناسى دا, فلوراسى دا كەيىنگى ۇرپاعىمىزعا وسى كۇيىندە جەتەدى.
اندرەي پوپەرەچنيۋك,
«لوتوس» مترك-نىڭ شەف رەداكتورى (استراحان):
– كاسپي – تۇيىق تەڭىز. ءبارى بىلەدى, ءبارى سولاي ايتادى. بىراق, ەكونوميكانى العا تارتىپ, تەڭىزدىڭ ەكولوگياسىن, تەڭىزدىڭ ماڭىزىن, تەڭىزدىڭ بيوالۋاندىعىن ۇمىتىپ كەتەمىز. ءبارى دە شامامەن بولۋى كەرەك. كالكۋلياتوردى قوسىپ, ەكونوميكالىق پايدانى ويلاۋمەن بىرگە, تەڭىزدىڭ ەكولوگياسىنا كوڭىل اۋدارۋ قاجەت. بەكىرە تۇقىمداس بالىقتار, يتبالىق... قاۋقارسىز عوي. بولاشاقتا مۇناي ءوندىرۋدى, گيدروەنەرگەتيكانى باقىلاعان دۇرىس. كاسپيدەي تەڭىزدىڭ كەلەشەگىنە الاڭداعان جۋرناليستەر بۇگىن مەديافورۋمدا پىكىر الماستى. بولاشاقتا تەڭىزدى ساقتاپ قالۋ ءجونىندەگى وي-پىكىرىمىز وسىنداي فورۋم اياسىندا ايتىلا بەرەدى. سول سەبەپتەن, ءدال وسى فورۋمنىڭ اسىرەسە, جاس جۋرناليستەرگە بەرەر پايداسى مول دەپ ەسەپتەيمىن.
اسقار ءاشىموۆ,
«قازاقستان اتىراۋ» تەلەارنانىڭ ديرەكتورى (اتىراۋ):
– بۇل فورۋم بىزگە كاسپي ماڭى ەلدەرىندەگى ارىپتەستەرىمىزبەن تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن تاپتىرمايتىن شارا بولدى دەي الامىن. ءبىر-بىرىمىزبەن اقپارات الماستىق, تاجىريبەمىزبەن بولىستىك. اقپاراتتىق ارىپتەستىك ورناتتىق, شىن مانىندە, بۇل بايلانىسىمىزدى نىعايتا ءتۇستى.
يرينا يمامكۋلوۆا,
«نەيترالنىي تۋركمەنيستان» گازەتىنىڭ وكىلى (اشعاباد):
– كاسپي ماڭى ەلدەرىنىڭ اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستى دامىتۋ ءۇشىن باق وكىلدەرى اراسىندا ىنتىماقتاستىقتىڭ العىشارتى وسى مەديا-فورۋمدا جاسالدى. ءبىر-ءبىرىن بۇرىن بىلمەسە دە, ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز ءوز ەلىندەگى جاڭالىعىمەن ءبولىسۋدى كوزدەيدى. «كاسپيسكيە نوۆوستي» حالىقارالىق اقپاراتتىق پورتالىن ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى بايىتا تۇسۋگە جاسالعان دەي الامىن. ال مەديافورۋمنىڭ بولاشاعى زور, بۇل ءالى جالعاسىن تابادى.
نادەجدا شيلمان,
«پريكاسپيسكايا كوممۋنا» گازەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى (اتىراۋ):
– بۇل مەديافورۋمعا ءبىرىنشى رەت قاتىستىم. وندا كوتەرىلگەن تاقىرىپتار مەنى ويلانتىپ تاستادى. كاسپي ماڭى ەلدەرىنىڭ جۋرناليستەرىن تولعاندىرار تاقىرىپتار ورتاق بولىپ شىقتى. سول سەبەپتەن, مۇنداي مەديافورۋمنىڭ ءجيى وتكەنىن قالايمىن. تەڭىزدىڭ ەكولوگياسى, بەكىرە تۇقىمداس بالىقتار تۋرالى جازۋدا ءبىر-بىرىمىزدەن ۇيرەنەرىمىز كوپ. ءبىزدى مۇندا كاسپي تەڭىزى بىرىكتىردى. ازەربايجان, قالماق رەسپۋبليكاسىنداعى ارىپتەستەرىممەن تانىستىم, سول ەلدەردە قازاقستاننان بارىپ تۇراتىنداردى ءبىلدىم. ولاردىڭ سالت-ءداستۇرىن, مادەنيەتىن ساقتاعانى, وتانداستارىمىزدىڭ ءومىرى مەنى قىزىقتىردى. مەديافورۋمنان جاڭا تانىستار تاپتىم, ارىپتەستەرىممەن تاجىريبەمىزبەن, يدەيالارىمىزبەن بولىستىك.