مەن مەكتەپتە دە, ينستيتۋتتا دا ۇستاز مەيىرىمى مەن شاپاعاتىنا مەيلىنشە كەنەلگەن اداممىن. اسىرەسە, الدانىش نۇرىموۆ ءومىر جولىمدى دۇرىس تاڭداۋىما ۇلكەن ىقپال ەتتى.
ءبىزدىڭ العاشقى تانىستىعىمىز «سىرتتاي» بولدى. ينستيتۋتتىڭ ىشەكتەي سوزىلعان ۇزىن دالىزدەرىنىڭ بىرىندە تۇرعانبىز. كەنەت «بۋحگالتەرلىك ەسەپ» ماماندىعى بويىنشا وقىپ جۇرگەن ءبىزدىڭ ەكىنشى كۋرس ستۋدەنتتەرى ءبىر-بىرىنە:
– «ءبىزدىڭ جاڭا مەڭگەرۋشىمىز كەلە جاتىر», – دەپ, سىبىرلاسىپ قويا بەردى.
مەن دە قارادىم. سويتسەم, دالىزبەن ءجۇزى اشىق-جارقىن ءبىر كورىكتى كىسى كەلە جاتىر ەكەن.
ال جۇزبە-ءجۇز كەزدەسۋىم ءۇشىنشى كۋرستىڭ سەمەسترىندە بولدى. ول كەزدە ا.نۇرىموۆ بىزگە «شارۋاشىلىق ىسىنە ساراپتاما» كۋرسى بويىنشا ءدارىس وقيتىن. ول كىسىنىڭ ءدارىسىنىڭ جۇرەككە تاعىلىمدى, قۇلاققا جاعىمدى بولاتىنى سونشا, تىم-تىرىس تىنا قالعان اۋديتوريادان شىبىننىڭ ىزىڭى ەستىلەتىن. نەگە دەسەڭ, ول شارۋاشىلىق ومىرىندەگى قىزىقتى مىسالداردى تەوريالىق بىلىممەن قىزىقتى ۇيلەستىرە بىلەتىن. بۇل ستۋدەنتتەر ءۇشىن كاسىپقويلىق پەن ساباقتى تەرەڭ ءبىلۋدىڭ ناعىز ۇلگىسى بولىپ تابىلدى.
كوپ ۇزاماي الدانىش اعا مەنىڭ ديپلومدىق جۇمىسىما عىلىمي جەتەكشى بولدى. جەتەكشى بولعاندا «جوقتى تاپ» دەپ قيىن تاپسىرمانى ءۇيىپ تاستاعان جوق, مۇمكىندىگىنشە شىعارماشىلىق ەركىندىك بەردى. ونىڭ قىسىم جاساعانىن ەشقاشان سەزىنگەن ەمەسپىن. ءتىپتى, وي-پىكىرىمىز ۇيلەسپەي جاتسا دا ول ءوزىنىڭ ۇستازدىق بيىگىنەن تومەندەگەن ەمەس. شالقار كولدەي كەڭدىگىنەن دە تارىلعان كەزىن كورمەپپىن.
ءتورتىنشى كۋرستا الدانىش اعا ماعان وقۋدى بىتىرگەن سوڭ كافەدرادا, وزىنە اسسيسەنت بولىپ قالاتىنىمدى ايتتى. بۇل مەن ءۇشىن كۇتپەگەن جاڭالىق بولاتىن. ويتكەنى, ءبىزدىڭ كۋرسىمىزدا مەنەن دە جاقسى وقيتىندار, سان ءتۇرلى قىرلارىمەن العا وزىپ كەتكەندەر جەتكىلىكتى بولاتىن. ال «قىزىل» ديپلومعا ۇمىتكەردىڭ سانى سەگىز ەدى. سوندىقتان مەن: ويلانايىن, – دەدىم.
سەنبىدەگى دارىستەن سوڭ كەيىن اۋىلعا تارتىپ وتىردىم. اكەممەن اقىلداستىم. مەنىڭ جاڭالىعىمدى اسىقپاي تىڭداعان اكەم:
– ول اقىلدى جانە قاق-سوعى جوق دۇرىس ادام. سوندىقتان, اسسيسەنتىم بول دەسە, بول. سەنىڭ بويىڭنان ءبىر جاقسى قاسيەتتى تانىپ, باعالاعان شىعار, – دەدى.
ءسويتىپ, الدانىش اعامەن ارىپتەس بولىپ شىعا كەلدىم. بۇرىنعى ۇستاز بەن ستۋدەنت اراسىنداعى كوزگە كورىنبەيتىن شىمىلدىق تا سىپىرىلدى. مىنە, سول تۇستا ؟؟؟؟ ؟؟؟؟؟؟؟ونىڭ ەرۋديتسياسىنىڭ كەڭدىگىن, عىلىم-بىلىمگە دەگەن قاتال تالابىن, پرينتسيپشىلدىگىن بۇرىنعىدان دا تەرەڭ تاني باستادىم. كافەدرادا وتىرعاندا الدانىش اعا بۇرىنعى ۇستازدارىن ءجيى ەسكە الاتىن. مەنىڭ بۇدان ۇققانىم, ول وزىنە ءبىلىم بەرىپ, تاربيەلەپ وسىرگەن ۇستازدارىنا دەگەن ادالدىعى ەكەن. ءوز ءجاندۇنيەسى, ءوز سەزىمى, ءوز اقىل-پاراساتى ارقىلى سونى بىزگە جەتكىزگىسى كەلەدى ەكەن.
جەتپىسىنشى جىلداردىڭ اياعىندا ونىڭ پەداگوگ, عالىم جانە كافەدرا مەڭگەرۋشىسى رەتىندەگى سارقىلماس تالانتى وركەندەي ءتۇستى. الدانىش اعانىڭ ارقاسىندا ماسكەۋدىڭ قارجى, الماتىنىڭ حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتتارىمەن بايلانىس جاقسارا ءتۇستى. كافەدرانىڭ جاس وقىتۋشىلارى مەن اسپيرانتتارى ءۇشىن بۇل وتە ءتيىمدى بولدى. اتالمىش ينستيتۋتتارعا بارىپ, تاجىريبەدەن قينالماي ءوتىپ قايتاتىن.
ويلاپ وتىرسام, ا.نۇرىموۆ سول كەزدە كافەدرا وقىتۋشىلارىنىڭ پەداگوگيكالىق شەبەرلىگىن شىڭداۋعا, ونى جەتىلدىرۋگە, ۇجىمنىڭ اۋىزبىرلىكتى بولۋىنا كوپ كۇش-قايرات جۇمساپتى. سول كىسىنىڭ ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا, ءبىزدىڭ كافەدرادا ءوزارا سىيلاستىق پەن پرينتسيپشىلدىك, جوعارى وقۋ ورنىنا, ونىڭ ءمارتەبەسىنە, ەسەپ عىلىمىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك جانە پاتريوتتىق سەزىم جوعارى بولدى.
الدانىش اعامەن بىرگە وتكەن ەڭبەك جولىم بوسقا كەتكەن جوق. ول كەز سۇيىكتى ۇستازىڭنىڭ تاجىريبەسىنەن كەرەگىڭشە الۋ, كەرەگىڭشە قاجەتىڭە جاراتۋ, ونىڭ ومىرلىك مۇراتتارىن ۇلگى تۇتۋ, پەداگوگيكالىق شەبەرلىگىنەن ۇيرەنۋ دەگەن عيبراتتاردان تۇراتىن ۇلكەن اكادەميا ەدى دەسە دە بولادى. مىسالى, مەن بۇگىن عىلىم سالاسىندا بولسىن, قىزمەت بابىندا بولسىن ازدى-كوپتى تابىسقا قول جەتكىزسەم, وندا الدانىش نۇرىموۆتىڭ ۇلكەن ۇلەسى بار.
سالاماتتى ءومىر سالتى مەن سپورتتى سۇيەتىن, ءازىل-قالجىڭدى ۇناتاتىن الدانىش اعا وسى قاراپايىم مىنەزىمەن-اق تالاي بيىكتى باعىندىرا ءبىلدى. ول عالىمدىق پەن ۇستازدىقتان بولەك, جامبىل وبلىستىق كومپارتياسىنىڭ ونەركاسىپ-كولىك ءبولىمىن باسقاردى, جامبىل وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. ودان كەيىن ارى قاراي ورلەپ, قازاقستان كومپارتياسى وك الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس سالىق ينسپەكتسياسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ ءىس باسقارۋشىسىنىڭ ورىنباسارى, پرەزيدەنت اپپاراتىنداعى قىزمەتى سياقتى ايتا بەرسەك, ۇزاق سونار تىزىمگە ۇلاساتىن كوپتەگەن لاۋازىمدى جۇمىستار اتقاردى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ العاشقى سالىق زاڭىنىڭ ازىرلەنۋىنە قولعابىس ەتتى. وعان وزىندىك وي-تۇجىرىمدارىن قوستى.
وسىنداي ۇلكەن ۇلاعاتتى ەڭبەك جولىنان وتكەن الدانىش اعانىڭ قىزىلوردا وبلىسىنداعى «سەكسەۋىل» بەكەتىندە دۇنيەگە كەلگەنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەس. تەمىر جول بەكەتىنىڭ بويىندا تۋىپ-وسكەن قازاقتىڭ قايسار بالاسى سول تەمىرجولمەن ارى-بەرى ءوتىپ جاتقان پويىزبەن باتىسقا قاراي باتىل جول تارتىپ, ءماسكەۋ تەمىر جول ينجەنەرلەرىن دايىندايتىن ينستيتۋتقا وقۋعا ءتۇستى. ودان كەيىن عىلىم جولىن قۋدى. ستۋدەنتتەر تاربيەلەپ, ءبىر توپ كورنەكتى عالىمدار شوعىرىنا جەتەكشىلىك ەتتى. ولار ءبۇگىندە ءوز الدىنا ءبىر توبە.
ەڭبەك جايلى ءسوز بولعاندا الدانىش نۇرىموۆ ارىپتەستەرى مەن ستۋدەنتتەرىنە: «كەز كەلگەن جۇمىس پايدالى بولۋى كەرەك, بىراق بۇل از, ويتكەنى ول سونىمەن بىرگە قىزىقتى بولۋى كەرەك, بىراق بۇل دا از, ويتكەنى ول – سۇيكىمدى بولۋى كەرەك» دەيتىن. ءوزى دە وسى ءتارتىپتى ۇستاندى, ءبىزدى دە سوعان ۇيرەتتى.
الدانىش اعا قازىر دە سول تالابىنان جاڭىلعان ەمەس.
مۇرات اليەۆ, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
جامبىل وبلىسى.
––––––––––––––––
سۋرەتتە: الدانىش نۇرىموۆ.