باعدارلى جۇمىس بايانى

اقتوبە وبلىسىن  ەلباسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ كوشباسشىسى دەپ بەكەر ايتىپ جۇرگەن جوق.  شىندىعىندا ءوڭىر تابيعي قازبا بايلىقتارىنا وتە باي. قولدا باردىڭ قادىرىن ءبىلىپ, ۇقساتۋعا كەلگەندە وبلىستا  ءتاۋىر جۇمىستار اتقارىلۋدا.  بۇل تۋرالى وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆتىڭ اقتوبەلىكتەر الدىنداعى جىلدىق ەسەبىندە تولىق باياندالدى. بايانداماسىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز» اتتى جولداۋىن  تاراتىپ ايتۋدان باستاعان ءوڭىر باسشىسى, ءوز ويىن تومەندەگىشە تۇيىندەدى. 2011 جىلعى 1 قاڭتاردا ادام باسى­نا شاققاندا ىشكى جالپى ءونىم كور­سەت­كىشى 1994 جىلمەن سالىستىرعاندا 12 ەسە ءوسىپ, 9 مىڭ دوللاردى قۇراعانىن, بۇل – 2015 جىلدىڭ مەجەسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال وبلىس بويىنشا بۇل كورسەتكىش 9840 دول­لاردى قۇرادى. ەلىمىزدە جالپىۇلت­تىق باعدارلاماعا اينالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­­لىق دامۋ جو­لى – ءور­كەن­دەۋدىڭ باستى فاكتورى, ەكو­نومي­كانى ونىڭ ناقتى سەكتورىنىڭ ءوسى­مى ەسەبىنەن قارقىندى دامىتۋدىڭ باس­تاۋى بولدى. ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساق­تاۋ جانە تىلدەردى دامىتۋدىڭ ستراتە­گيا­لىق باعىتتارى قا­تارى­نا تۇبەگەيلى ين­نوۆاتسيالىق باعدار­لا­مالار نەگىزىندە جاڭا جۇمىسپەن قامتۋ ستراتەگياسى, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋا­شىلى­عىن جاڭعىرتۋ, تۇرعىنداردى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسە­لەلەرى قوسىلدى, – دەدى ءوڭىر باسشىسى. وتكەن جىلى قازىرگى زامانعى ءون­دى­رىس ورىندارىن اشىپ, ءتيىمدى ينۆەستيتسيا جانە جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى وڭىرلىك ءونىم ءوندىرۋ 130 پا­يىز­عا ارتىپتى. 2010 جىلى تريلليون­دىق مەجە الىنىپ, جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 1 تريلليون 115 ملرد. تەڭگەگە جەتكەن. بۇل – 2009 جىلعا قاراعاندا 260 ملرد. تەڭگەگە ارتىق. وسىعان ءساي­كەس ۇلتتىق قورمەن بىرگە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە سا­لىق جانە باسقا تولەمدەر 404 ملرد. تەڭگەدەن اسىپ, تۇسىمدەردىڭ ءوسىمى 160 پايىزدى قۇراعان. ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ار­قىلى وتكەن جىلى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ كورسەتكىشى 150 پايىزدان اسىپتى. وسى سالاداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى 2015 جىلعى مەجە بويىنشا 2 ەسەلەنۋ كەرەك بولسا, قازىردىڭ وزىندە بۇل كورسەتكىش 270 پا­يىز­عا جەتىپ, وبلىس رەسپۋبليكا وڭىرلەرى اراسىندا كوش باسىنا شىعىپ تۇر. – مەن وتكەن جىلعى ەسەبىمدە «ءبىز وسى قارقىنمەن 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى العاشقى بەس-التى جىلدا ورىنداپ شى­عۋعا مۇمكىندىگىمىز بار ەكەنىن كورىپ وتىر­مىز», دەگەن ەدىم. ەندى بۇل ۇلكەن اسۋدى يگەرۋگە تولىق سەنىم بار. ول ءۇشىن ناقتى العىشارتتار جاسالدى. قۇرىلىس – الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ءول­شەمى­نىڭ تارازىسى. قۇرىلىس كولەمىنىڭ ءوسىمى بەس جىلدا 245 پايىزعا جەتىپ, ەل ءوڭىر­لەرى ارا­سىندا ەڭ جوعارى كورسەت­كىش­كە يە بولدىق. بىلتىر قۇرىلىس كولەمىندە 126 ملرد. تەڭگە يگەرىلدى, – دەدى ءوڭىر باسشىسى. العاشقى بەسجىلدىقتا رەسپۋبلي­كا­نىڭ قۇرىلىس يندۋسترياسىندا ىشكى قا­جەت­تىلىكتى وتاندىق قۇرىلىس ماتەريال­دارى­مەن 80 پايىز قامتاماسىز ەتۋ جوس­پار­لان­عان بولسا, وڭىردە بىلتىردىڭ ءوزىن­دە بۇل كورسەتكىش 87 پايىزعا جەتىپتى. اقتوبەنىڭ قۇرىلىس ماتەريالدارىنا رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وبلىستارىنان, استانا مەن ال­ما­تىدان جانە شەت ەلدەردەن سۇرانىس لەگى ارتا تۇسۋدە. سوڭعى التى جىلدا قازىرگى زا­مانعا ساي, جوعارى تەحنولوگيالىق, ساپالى ءارى ۇنەمدى قۇ­رى­لىس ماتەريالدارىن شى­عاراتىن ءىرى كاسىپورىندار سانى 150-گە جەتكەن. ولار 600-دەن استام قۇرىلىس مەكەمەلەرىن ءوز ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. وسى­لايشا, وبلىستا الەۋەتى زور قۇرى­لىس كلاستەرى قالىپتاستى. تاۋ-كەن بايىتۋ سالاسىنىڭ اسا ءىرى الىپتارى – «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اك­­تسيو­نەرلىك قوعامى, «قازاقويل اقتو­بە», «اقتوبە مىس» كومپانياسى, «كازحروم» ترانس ۇلتتىق كومپانياسى» مۇناي, مىس جانە حروم رۋدالارىن شىعارۋ, مىس جانە حروم كونتسەنتراتتارىن ءوندىرۋ كو­لەمىن ەداۋىر ۇلعايتىپتى. مىسالى, «اق­توبە مىس» كومپانياسى مىس رۋداسىن شىعارۋ­دى 2006 جىلمەن سالىستىرعاندا 8,5 ەسە, ال مىس كونتسەنتراتتارىن 40 ەسە كوبەيت­كەن. اقتوبە حروم قوسىندىلارى زاۋىتى حيميالىق ونىمدەردىڭ بارلىق تۇرلەرى بويىنشا ءوندىرىستى ۇلعايتىپتى. ەكونوميكانىڭ باسىم باعىتتارى­نىڭ ءبىرى – ينۆەستيتسيا سالاسى. بىلتىر­عى جى­لى 365 ملرد. تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تار­تىلىپ, 2009 جىلعا قارا­عان­دا كورسەت­كىش 50 ملرد. تەڭگەگە ارت­قان. جالپى ال­عان­دا, ۇدە­مەلى يندۋستريا­لىق-يننوۆا­تسيا­­لىق باعدار­لا­ما بو­يىن­شا العاشقى بەس­جىلدىقتا اقتوبە وبلىسىندا جالپى قۇ­نى 1 تريلليون 200 ملرد. تەڭگە كولە­مىندە ءىرى 86 جوبا ىسكە اسى­رىلاتىن بولسا, 2010 جىلى ءوڭىر بو­يىن­شا 140 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 43 يننوۆاتس­يا­لىق جوبا, سونىڭ ىشىندە يندۋستريالان­دىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن 24 جوبا ورىندالعان. ەلەۋسىن ناۋرىزباي ۇلى اتقارىلعان شارۋالارعا توقتالا كەلىپ, الداعى جۇزە­گە اسىرىلاتىن جۇمىستاردى دا باياندا­دى. وبلىستا يندۋستريالاندىرۋ باعدار­لا­ماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ ءبىرتۇتاس جۇيەسى جاسالعان. سونىڭ ناتيجەسىندە, بيىلعى جىلى تاعى دا 50-دەن استام ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالار پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە ەكەن. وتكەن جىلى سىرتقى تاۋار اينا­لى­مى 7 ملرد. اقش دوللارىنا, ءوسۋ كور­سەت­كىشى 127 پايىزعا جەتكەن. وڭىردە ءبول­شەك ءجا­نە كو­تەر­مە ساۋدا اينالىم­دارى جىل سايىن قا­رىش­تاپ وسۋدە. بەس-التى جىلدا ساۋدا اي­نا­لىمىنىڭ ەكى تۇرىندە دە ءوسىم 230-240 پا­يىزدان اسىپ, بۇل كورسەتكىش بويىنشا ءوڭى­رى­مىز رەسپۋبليكادا كوش الدىنا شى­عىپ­تى. ءوندى­رىل­گەن ءونىمنىڭ جو­عارى ساپاسى جانە باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ەكسپورتقا باعىت­تال­عان ءوندىرىستىڭ وسۋىنە ىقپال ەتكەن. وب­لىستا يسو-9001, يسو-14001 جانە يسو-14041 ستاندارت­تارى­نىڭ تالاپتارى­نا ساي كەلەتىن كاسىپ­ورىندار سانى 200-دەن اسىپتى. بىلتىر جىل بويىنا اگروونەركاسىپ كەشەنىنە 7 ملرد. 100 ملن. تەڭگەگە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلسە, قالا اكىم­دىگى تاماق ءونىمىنىڭ 62 تۇرىنە باعانى تۇ­راقتاندىرۋ جونىندە 32 كاسىپورىنمەن مەموراندۋم جاساسقان. سوڭعى التى جىل ارالىعىندا 64 ەلدى مەكەنگە 760 شاقىرىم سۋ قۇبىرى تارتىلىپ, وعان 8 ملرد. 500 ملن. تەڭگە قاراجات جۇمسالعان. بۇگىنگى كۇنى وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 87 پايىزى ورتالىق سۋ جەلىسىن پايدالانىپ وتىر. «ەلباسى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرعىن­داردى ورتالىق سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى 2020 جىلى 80 پايىزعا جەتكىزۋدى تاپ­سىر­دى. وسىعان وراي, 2015 جىلعا دەيىن قو­سىم­شا 90-عا جۋىق, 2020 جىلعا قاراي تاعى دا 100 ەلدى مەكەنگە سۋ قۇبىرلارى تار­تى­لادى. تەك بيىلدىڭ وزىندە بار­لىعى 28 ەلدى مەكەندە سۋ قۇبىرلارى سالىنادى. كوگىل­دىر وتىندى پايدالانۋ اۋىلدىڭ تۇرمى­سىن الدەقايدا جاقسار­تادى. سوڭعى 5 جىل ىشىندە 720 شا­قى­­رىم گاز جەلىسى تارتى­لىپ, ناتيجەسىندە وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 77 پايىزى كوگىلدىر وتىننىڭ يگىلىگىن كو­رىپ وتىر. حالىقتى گازبەن قامتۋ جۇ­مىس­تارى اۋ­قىمدى قارجىنى قاجەت ەتسە, بۇل با­عىت­تاعى جۇمىستار ەكى ەسە قارقىنمەن جۇرگىزىلەدى. 2020 جىلعا دەيىن 210 مىڭ تۇرعىنى بار 147 ەلدى مەكەنگە گاز ءجۇر­گىزۋ جوسپارعا ەنگىزىلدى. ءسويتىپ, وبلىس تۇر­­عىن­­دارىنىڭ 90 پايىزىن گازبەن قام­تا­­ما­سىز ەتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ءجا­نە «جول كارتاسى» بويىنشا وبلىستا 124 جوبا ىسكە اسىرىلدى. جاڭادان 27 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلىپ, جۇمىسى جوقتار كا­سى­بي دايار­لىق­تان ءوتتى. جۇمىسسىزدىق دەڭ­گەيى الدەقايدا تومەندەدى. وڭىردەگى جاڭا ءون­دىرىس ورىن­دارىنىڭ ەسەبىنەن بيىلعى جى­لى تاعى دا 20 مىڭ جۇمىس ورىن اشۋ كوز­دەلۋدە», – دەدى ە.ساعىندىقوۆ. بيىلعى جىلى وبلىستا قاناتقاقتى جوباداعى جۇمىسپەن قامتۋ باعدار­لا­ماسى ىسكە قوسىلىپ, ءتيىمدى جانە ءونىمدى قامتۋ ارقىلى 4 مىڭعا جۋىق ادام جۇ­مىسقا تارتىلاتىنى اتاپ كورسەتىلدى. وسىلايشا, وبلىس حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ بويىنشا رەسپۋبليكا وڭىرلەرى اراسىندا كوش باسىنداعى ورنىن ساقتاپ قالادى دەپ كۇتىلۋدە. تاعى ءبىر اتاپ وتەتىن ءجايت, سوڭعى بەس جىلدا 2 ملن. 300 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي الاڭى پايدالانۋعا بەرىلىپ, 25 مىڭ وتباسى تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتقان. وبلىس اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ­تىڭ بايانداماسىنان كەيىن ءسوز العان پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى يران ءامى­روۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەي­بىت­شىلىك جانە كەلىسىم قوعامى اق­توبە وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى كەلدىباي ەسپاعامبەتوۆ, ايتەكە بي اۋدانى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەرجان ديحانباي, وبلىس ورتالىعىن­داعى №5 مەكتەپ ديرەكتورى راۆيل تۋيۋشەۆ جانە باسقالارى ءوڭىر باسشىسى­نىڭ ءبىر جىلدىق جۇمىسىنا وڭ باعاسىن بەردى. ساتىبالدى ءساۋىرباي. اقتوبە وبلىسى.