بيىلعى جىلعى جولداۋىندا ەلباسى: «ءوز تاۋەلسىزدىكتەرىنىڭ العاشقى 20 جىلىندا ەشبىر ەل قازاقستانداعىداي ناتيجەگە قول جەتكىزگەن ەمەس», دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. وسى ۋاقىت ارالىعىندا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان ەلىمىزدەگى وتكەن كەزەڭدەگى جەتىستىكتەرىمىزدىڭ دالەلى – ەل ەكونوميكاسىنا 120 ميلليارد دوللاردان استام شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ تارتىلۋى, ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمى 2010 جىلى 7 پايىزعا, ونەركاسىپ ءوندىرىسى 10 پايىزعا, وڭدەۋ ونەركاسىبى 19 پايىزعا كوتەرىلگەنى.
سونداي-اق, بىلتىرعى جەلتوقساندا استانادا 56 ەلدىڭ باسشىلارىنىڭ باسىن قوسقان ەقىۇ ءسامميتىنىڭ ءوتۋى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق سالاداعى زور تابىسى بولدى. 800 مىڭنان استام ورالمان ەلگە ورالىپ, حالىق سانى تاعى دا ءبىر جارىم ميلليونعا ارتتى. سونىمەن قاتار, قازاقستان الەمنىڭ 126 ەلىنە 200-دەن استام ءونىم ءتۇرىن ەكسپورتقا شىعاراتىنى, ورتاشا ايلىق جالاقى 2007 جىلعى 53 مىڭنان 2010 جىلى 80 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وسكەنى اتاپ ءوتىلدى.
ستراتەگيالىق جوسپار شەڭبەرىندە تاياۋ ونجىلدىقتا, ياعني 2020 جىلعا دەيىن بۇدان دا جوعارى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ قاجەت. بۇل مەرزىمدە ىشكى جالپى ءونىم كەمىندە 30 پايىزعا ءوسۋى, ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى ءىجو-ءنىڭ كەمىندە 30 پايىزىنا جەتۋى ءتيىس. ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىنا سالىناتىن وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كولەمىن كەمىندە 30 پايىزعا ارتتىرۋ, بىلىكتى مامانداردىڭ ۇلەسىن 40 پايىزعا جەتكىزۋ جۇمىسسىزدار سانىن 5 پايىزعا تومەندەتۋ بەلگىلەندى. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەكتىڭ ونىمدىلىگى 2014 جىلعا قاراي 2 ەسە, ال 2020 جىلعا قاراي 4 ەسەگە وسەتىن بولادى.
سونىمەن قاتار, ەلباسى شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلاردى دامىتۋ ماقساتىندا ۇكىمەتكە قۋات تيىمدىلىگىنىڭ كەشەندى جوسپارىن جاساپ بەكىتۋدى تاپسىردى. ول ءۇشىن ۇكىمەت اۋەلى اكىمدەرمەن ءبىرلەسە وتىرىپ, وڭىرلەردى دامىتۋ باعدارلاماسىن جاساۋى كەرەك.
ەلباسى جولداۋىندا, ەڭ الدىمەن بيزنەسكە اكىمشىلىك قىسىمدى ازايتۋ ءۇشىن العاش رەت «مەملەكەتتىك باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدانعانىن, بۇل زاڭدا باقىلاۋ ءجۇرگىزۋدىڭ بۇكىل مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن ورتاق قاعيداتتارى مەن ءتارتىبى بەلگىلەنگەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ انتيكوررۋپتسيالىق رەيتينگتەگى كورسەتكىشى 45-كە كوتەرىلگەنى, ال تمد ەلدەرى بويىنشا ءبىزدىڭ ەلدە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ورىستەي تۇسكەنى اتاپ كورسەتىلدى.
ەلىمىزدە الەۋمەتتىك جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى بولىپ سانالاتىن ءبىلىم بەرۋدىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن تىلدەردى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالارى بەكىتىلگەن بولاتىن. ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دامىتۋدا 129 ەلدىڭ اراسىندا قازاقستان كوش باستاۋشىلار قاتارىندا كەلەدى, وتكەن ونجىلدىقتا بىلىمگە ءبولىنەتىن قاراجات 10 ەسەگە كوبەيدى, 750 جاڭا مەكتەپ سالىنىپ, ىسكە قوسىلعانى حالىقتى قۋانىشقا ءبولەدى.
سونىمەن قاتار, 5 302 مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر, 1 117 بالاباقشا مەن 4 185 ورتالىق اشىلىپ, استانادا عىلىم مەن ءبىلىم يندۋسترياسىنىڭ جاڭا عاسىرداعى ورتالىعى بولاتىن ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەردى ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداتا باستادى.
2020 جىلعا قاراي وقىتۋدىڭ 12 جىلدىق مودەلىنە تولىقتاي كوشىپ, ول ءۇشىن 2015 جىلعا قاراي رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارجىسى ەسەبىنەن كەمىندە 200 مەكتەپ سالىنادى, وسىنشا مەكتەپ جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلاتىن بولادى. 2015 جىلعا قاراي ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ 50 پايىزى ەلەكتروندى وقىتۋدى پايدالانىپ, 2020 جىلعا قاراي ونىڭ سانى 90 پايىزعا دەيىن ارتاتىن بولادى.
وسى جىلدار بويى قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ءۇشىن كوپتەگەن جۇمىستار جۇرگىزىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋدى قارجىلاندىرۋ 2010 جىلى ءىجو-ءنىڭ 3,2 پايىزىنا دەيىن ۇلعايىپ, جەتەكشى شەتەلدىك كلينيكالارمەن بايلانىسى بار 150 تەلەمەديتسينا ورتالىقتارى قۇرىلدى. جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ءناتيجەسى بويىنشا بالا تۋ كورسەتكىشى 25 پايىزعا كوتەرىلدى. حالىق دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ءۇشىن العاش بولىپ جاردەم بەرەتىن مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ورتالىقتارى دامي باستادى, ەلىمىزدىڭ ەڭ شالعاي تۇكپىرلەرىندە ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن تەكسەرىپ, ەم جاساۋ ءۇشىن ارناۋلى ەمدىك-ديوگنوستيكالىق «دەنساۋلىق» 2 پويىزى جولعا شىقتى. ودان باسقا دا كوپتەگەن جۇمىستار جۇزەگە استى. ۇكىمەتكە 2015 جىلعا دەيىن سانيتارلىق اۆياتسيا مۇقتاجى ءۇشىن كەمىندە 16 تىكۇشاق ۇيىمداستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.
داعدارىسقا قارسى «جول كارتاسى» شەڭبەرىندە حالىق جۇمىسپەن قاماتاماسىز ەتىلىپ, بۇگىنگى كۇنى جۇمىسسىزدىق پروبلەماسى ازايىپ كەلەدى جانە قازاقستاندىقتار جۇمىس ىستەيتىن جاڭا كاسىپورىندار سالىنىپ جاتىر. ەلباسى, سونىمەن قاتار, بيزنەس-قاۋىمداستىعىمەن بىرلەسىپ, ۇكىمەتكە يندۋستريالىق نىسانداردا جۇمىس ىستەگىسى كەلەتىندەر ءۇشىن تەگىن كاسىپتىك وقۋ ورىندارىن اشۋدى تاپسىردى.
سونىمەن قاتار, ۇكىمەت وبلىستاردىڭ, استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ, 2011 جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيىن حالىقتى ەڭبەكپەن قامتۋ باعدارلاماسىن جاساۋى ءتيىس.
سوڭعى 10 جىلدا تۇرعىن ءۇي قورى 30 ميلليون شارشى مەترگە ۇلعايىپ, قازىرگى ۋاقىتتا ءبىر ميلليوننان استام ازامات جاڭا پاتەرلەردە تۇرادى. «جول كارتاسى» اياسىندا 2009 جانە 2010 جىلدارى تكش نىساندارىندا جوندەۋ بويىنشا كوپتەگەن جۇمىستار جۇرگىزىلدى جانە بۇل جۇمىستار بۇگىنگى كۇنى دە جالعاسىپ وتىر. تكش-نى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جىل سايىن 10 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن بولادى.
جولداۋدا قازاقستاندىقتار ءۇشىن بۇگىنگى كۇنى ەڭ وزەكتى ءماسەلەگە اينالعان اۋىز سۋ پروبلەماسى كوتەرىلدى. قازاقستاندىقتاردى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋدىڭ اسا ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىس 8 جىل بۇرىن باستالعان بولاتىن جانە بۇگىندە سول جۇمىستاردىڭ وڭ ناتيجەلەرى بار. ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە قولجەتىمدىلىك اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە 41 پايىزعا دەيىن, قالالاردا 72 پايىزعا دەيىن ءوستى, ورتاشا ەسەپپەن العاندا, رەسپۋبليكا بويىنشا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى 2020 جىلعا قاراي 98 پايىزدى قۇراۋى ءتيىس, ال سۋدىڭ ساپاسى بەلگىلەنگەن بارلىق سانيتارلىق نورمالارعا ساي بولۋى كەرەك.
ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ودان ءارى كوتەرۋ جولىنداعى بارلىق جۇمىستاردىڭ ساپالى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق, تاياۋ ونجىلدىقتا اتقارىلاتىن باسقا دا جۇمىستار ناقتىلانىپ, ولاردىڭ ورىندالۋ مەرزىمدەرى بەلگىلەندى. مۇنىڭ ءوزى بارشا قازاقستاندىقتاردى ىلگەرىلەۋ جولىندا تىزە قوسىپ, العا ۇمتىلۋعا مىندەتتەيدى. ءبىز ەلباسى ايقىنداعان مىندەتتەر مەن مەجەلەر ۇدەسىنەن شىعاتىن بولامىز.
جانسەيىت سارسەنقۇلوۆ, سەنات دەپۋتاتى.