پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ تۋرالى بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدەن باس تارتۋىنا قاتىستى ءوزىمنىڭ پىكىرىمدى بىلدىرگەندى ءجون كورىپ وتىرمىن. رەفەرەندۋم تۋرالى يدەيانىڭ جان-جاقتى قولداۋ تابۋى قازاقستان حالقىنىڭ پرەزيدەنتكە ۇلكەن سەنىمىن ايعاقتايدى. سوعان قاراماستان, اتالعان شەشىمنەن باس تارتۋ, ونىڭ ۇستىنە مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىسى قازاقستان باسشىسىنىڭ دەموكراتيا قۇندىلىقتارىنا جاقىندىعى مەن ءوز حالقىنىڭ دەموكراتيا ماقساتتارىنا سەنىمىن كورسەتىپ بەردى. پرەزيدەنتتىڭ دەموكراتيانى نىعايتۋ ماقساتىندا دەموكراتيالىق قاعيداتتاردى تۇراقتى قولداۋى وتە ماقتانارلىق قادام جانە باتىل شەشىم بولىپ تابىلادى.
ن.نازارباەۆتىڭ اتالعان ءىس-ارەكەتى ونى دەموكراتيانى تەك ءسوز جۇزىندە قولداپ, ءىس جۇزىندە وتانداستارىنىڭ بۇۇ-نىڭ 1948 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىندا قابىلدانعان ادام قۇقىقتارى ءجونىندەگى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسياسى كەپىلدىك بەرەتىن نەگىزگى قۇقىقتار مەن بوستاندىقتارىن شەكتەيتىن وزگە پرەزيدەنتتەردەن ايقىن ەرەكشەلەيدى. بۇل قۇپيا داۋىس بەرۋ, ءباسپاسوز بوستاندىعى, بەيبىت جينالىستار وتكىزۋگە ەرىك قۇقىعى, سەنىم-نانىم بوستاندىعى, ت.ب. بىردە-ءبىر شىنايى دەموكراتيا ءومىر سۇرە المايتىن قۇقىق بولىپ تابىلادى.
مەن «ۆولگا جاعالاۋى نەمىستەرى تۋرالى ساگا» تاقىرىبىنا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا جازۋ بارىسىندا قازاقستانداعى جاعدايلارعا قىزىعۋشىلىق تانىتا باستادىم. 1941 جىلدىڭ تامىزىندا, ءتورت ساعاتتان جيىرما ءتورت ساعاتقا دەيىنگى ارالىقتا ستاليننەن ورىندالۋى مىندەتتى بولىپ تابىلاتىن بۇيرىق العاننان سوڭ پوۆولجە رەسپۋبليكاسىنىڭ ورىس نەمىستەرى جۇك ءماشينەلەرىنە وتىرعىزىلىپ, ءسىبىر مەن قازاقستانعا جەر اۋدارىلدى. كەيىن 100 000-نان استام نەمىس 1920-شى جىلدارداعى جاپپاي اشتىقتان ساقتانۋ ءۇشىن بارعان اۋماقتارىنان شىعارىلسا, باسقالارى 1945 جىلدان كەيىن قارا تەڭىز ولكەسىنەن «رەپاترياتسيالاندى».
قازاقستاندا تۇرىپ جاتقان نەمىستەر تۋرالى اقپارات ىزدەۋ كەزىندە مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆاشينگتونداعى ەلشىلىگىنە قايىرىلدىم. ەلشىلىكتەگىلەر مەنىڭ زەرتتەۋلەرىمە بايلانىستى كومەك قولدارىن ۇسىنسا, ءوز تاراپىمنان سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزگە دەگەن ۇلكەن قىزىعۋشىلىق پايدا بولدى.
قازاقستان – بۇل ەسكى ءداستۇرلەرگە باي «جاڭا» مەملەكەت بولسا, مەن ونى ءوزىنىڭ جەكە تابيعي رەسۋرستارىن دامىتۋ ءۇشىن ۇلكەن الەۋەتكە يە ەل رەتىندە قاراستىرامىن. قازاقستاننىڭ كوپ ۇلتتى حالقى ءبىلىمدار ەكەنى انىق جانە رەسپۋبليكانىڭ وزىندە وعان تەڭ قۇقىقتى جاھاندىق ارىپتەس رەتىندە دامۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن نىعايتۋشى دەموكراتيالىق نەگىزدەر جەتكىلىكتى.
قازاقستان حالقى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ شەشىمىن قابىلدايدى, بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى دەكلاراتسياسى كوزدەيتىن دەموكراتيانى قولدايدى جانە بۇل قۇقىقتاردى ءوز ەلىن نىعايتۋ ءۇشىن پايدالانادى دەپ سەنەمىن.
رۋف نيلسەن, ساياسي عىلىمدار دوكتورى.
اقش, نيۋ-دجەرسي شتاتى.