«بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ ارالىق ناتيجەلەرى
1. وڭىرلىك ۇيلەستىرۋ كەڭەستەرى (وۇك) مەن جۇمىس توبى ماقۇلداعان وتىنىشتەردىڭ ءوڭىرلەر بويىنشا سانى.
وۇك پەن ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا جانىنداعى جۇمىس توبى ماقۇلداعان جوبالار تۋرالى وڭىرلەر بويىنشا اقپاراتقا سايكەس, قاراعاندى وبلىسى, الماتى قالاسى مەن اقتوبە وبلىستارى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ىسىندە كوشباسشىلار قاتارىندا تۇر.
باعدارلامانىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا, بارلىعى 89 ملرد. تەڭگەگە باعالاناتىن 250 جوبا ماقۇلدانعان, ونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى باعىت شەڭبەرىندە – 157, ەكىنشى باعىت شەڭبەرىندە – 65 جانە ءۇشىنشى باعىت شەڭبەرىندە 28 جوبا.
2. وڭىرلىك ۇيلەستىرۋ كەڭەستەرى مەن جۇمىس توبى ماقۇلداعان وتىنىشتەردىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر بويىنشا سانى.
ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر تۇرعىسىنان العاندا, باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا بتا بانك, قازاقستاننىڭ حالىق بانكى, بانك تسەنتركرەديت بەلسەندى اتسالىسۋدا.
اتاپ وتەر ءجايت, زامان بانك, الفا بانك, ەكسيمبانك قازاقستان جانە كازينۆەستبانك بۇل باعدارلاماعا مۇلدە قاتىسپاي وتىر.
3. وڭىرلىك ۇيلەستىرۋ كەڭەستەرى مەن جۇمىس توبى ماقۇلداعان وتىنىشتەردىڭ سالالار بويىنشا سانى.
سالالار بويىنشا باعدارلامانىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا ماقۇلدانعان جوبالاردىڭ ەڭ كوپ سانى وڭدەۋشى ونەركاسىپ, كولىك جانە قويما, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنا تيەسىلى.
باعدارلامانىڭ بارلىق باعىتتارى شەڭبەرىندەگى وڭدەۋشى ونەركاسىپ سالاسىنىڭ جالپى ۇلەس سالماعى 54%-دى قۇرايدى.
4. سۋبسيديالاۋ: قاراستىرىلۋ كەزەڭىنە قاراي ءوتىنىشتەردىڭ سانى تۋرالى ءمالىمەتتەر.
وتىنىشتەردى قاراستىرۋ ۇدەرىسى بىرنەشە ساتىدان تۇرادى.
قازىرگى ساتتە 1-باعىت شەڭبەرىندە 94 ءوتىنىش ماقۇلداۋدىڭ بارلىق ساتىسىنان ءوتىپ, ولار بويىنشا كەلىسىم-شارتتار جاسالىندى. 2-ءشى باعىت شەڭبەرىندە 31 كەلىسىم-شارت جاسالىندى. 3-ءشى باعىت شەڭبەرىندە 16 ءوتىنىش ماقۇلداۋدىڭ بارلىق ساتىلارىنان ءوتىپ, ولار بويىنشا كەلىسىم-شارتتار جاسالىندى. «دامۋ» قورى قۇجاتتارىن العان 150 جوبانىڭ 141-ءى بويىنشا سۋبسيديالاۋ تۋرالى كەلىسىم-شارتتار جاساسقانىن اتاپ وتكەن ءجون.
بىرنەشە ساتىدان وتكىزۋ ارقىلى بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ماقساتتى جۇمسالۋى قامتاماسىز ەتىلىپ وتىر. دەگەنمەن, بەلگىلى ءبىر ساتىعا كەلگەن كەزدە وتىنىمدەردى قاراستىرۋ سوزىلىڭقىراپ كەتەدى. ادەتتە, بۇل ءجايت ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر تاراپىنان جوبالار بويىنشا قۇجاتتاردى بەرۋ/ۇسىنۋ كەزەڭىندە ورىن الۋدا.
5. كەپىلدەندىرۋ.
وڭىرلىك ۇيلەستىرۋ كەڭەستەرى كەپىلدەندەندىرۋ بويىنشا بارلىعى 40 جوبانى ماقۇلدادى, ونىڭ ىشىندە 29 جوبا قورعا كەلىپ ءتۇستى. 9 جوبا بويىنشا كەپىلدىك بەرۋ تۋرالى وڭ شەشىم شىعارىلسا, 6 جوبا قوردىڭ قاراۋىندا جاتىر.
14 جوبا بويىنشا كەپىلدىك بەرمەۋ جونىندە شەشىم قابىلداندى. باس تارتۋ سەبەبى ەكەۋ عانا: ءوتىنىش بەرۋشىگە كرەديت بەرىلىپ قويىلعان, ال كەپىلدىك تەك جاڭادان بەرىلەتىن كرەديتتەرگە عانا قاراستىرىلعان نەمەسە ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ جوباسى باعدارلامادا بەكىتىلگەن ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىنا جاتپايتىن بولىپ شىققان.
6. 2010 جىلى جوبالاردى ماقۇلداۋ جانە سۋبسيديالاۋ تۋرالى كەلىسىم-شارتتار جاساسۋ.
باعدارلامانىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا بەكىتىلگەن جانە سۋبسيديالانعان مامىلەلەر اراسىنداعى ايىرماشىلىق بىرتە-بىرتە قىسقارىپ كەلەدى.
وعان قوسا, ۇكىمەتتىڭ 2010 جىلعى 31 جەلتوقسانداعى № 1520-شى قاۋلىسىنا سايكەس, وتىنىشتەردى قاراۋ مەرزىمىن رەتتەۋ ارقىلى ماقۇلدانعان جوبالار سانى مەن سۋبسيديالاۋ تۋرالى جاسالىنعان كەلىسىم-شارتتار اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى ودان ءارى قىسقارتۋ قاراستىرىلعان.
7. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن وزگەرتۋلەر.
وزگەرتۋلەر, ەڭ الدىمەن, سىياقى ستاۆكالارى وزگەرمەلى كرەديتتەردى سۋبسيديالاۋعا رۇقسات بەرۋگە قاتىستى, بۇل ءوز كەزەگىندە بانكتەر الدىندا وسىنداي مىندەتتەمەلەرى بار كاسىپورىنداردىڭ باعدارلاماعا قاتىسۋلارىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
كەلەسى وزگەرتۋ, جوعارىدا اتاپ وتىلگەندەي, جوبالاردى قاراۋدىڭ بارلىق ساتىلارىندا وتىنىشتەردى قاراۋ مەرزىمى رەگلامەنتپەن بەكىتىلدى.
سونىمەن قاتار, سۋبسيديالاۋ مەرزىمى قارجى اگەنتىمەن سۋبسيديالاۋ تۋرالى كەلىسىم-شارتقا قول قويىلۋىن كۇتپەستەن-اق, بانك پەن كاسىپكەر سۋبسيديالاۋ تۋرالى كەلىسىم-شارت جاساسقان ساتتەن باستالادى.
باعدارلامانىڭ ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارى تىزىمىنە ساۋدا جەلىلەرى دە ەنگىزىلدى. بۇل شارا, ەڭ الدىمەن, ساۋدا جەلىلەرىنە تاۋار جەتكىزۋشى – قازاقستاندىق ءونىم وندىرۋشىلەردى قولداۋعا باعىتتالعان.
مۇنداي كاسىپورىندارعا قازاقستاندىق قامتۋ عانا ەمەس, قازاقستاندىق ءونىم وندىرۋشىلەرمەن ارىپتەستىك ورناتۋ بويىنشا دا جوعارى تالاپتار قويىلاتىن بولادى. مىسالى, قازاقستاندا ءوندىرىلگەن تاۋارلاردىڭ بولۋى جانە قازاقستاندىق ءونىم ءوندىرۋشىلەردىڭ جەتكىزگەن تاۋارلارى ءۇشىن تولەم جاساۋ مەرزىمىنە شەكتەۋ قويىلىپ وتىر.
قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنا مۇشە بولۋىنا بايلانىستى كەيبىر ماسەلەلەرگە سايكەس, باعدارلامانىڭ «ەكسپورتقا باعىتتالعان وندىرىستەردى قولداۋ» اتتى ءۇشىنشى باعىتى قايتا قارالىپ «كاسىپكەرلەردىڭ ۆاليۋتالىق تاۋەكەلدەرىن تومەندەتۋ» دەگەن باعىتقا الماستىرىلدى, سايكەسىنشە بۇل باعىتتىڭ ىسكە اسىرىلۋ تالاپتارى دا وزگەرتىلدى.
سونىمەن قاتار, سوڭعى ەڭ ماڭىزدى وزگەرىس – باعدارلاماعا «كاسىپكەرلىك الەۋەتتى ارتتىرۋ» اتتى 4-ءشى باعىت ەنگىزىلدى.
4-ءشى باعىتقا:
• ءىستى جاڭادان باستاعان كاسىپكەرلەردى قولداۋ (ستارت-اپ جوبالار)
• بيزنەستى جۇرگىزۋگە سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتۋ,
• «ىسكەرلىك بايلانىستار» جوباسى,
• شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ توپ-مەنەدجمەنتىن وقىتۋ,
• كادرلاردى دايىنداۋ جانە قايتا دايىنداۋ دەگەن كومپونەنتتەر كىرەدى.
8. 4-ءشى باعىت: كاسىپكەرلىك الەۋەتتى ارتتىرۋ.
كاسىپكەرلىكتىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن ارتتىرۋ جانە بيزنەستى جۇرگىزۋدىڭ زاماناۋي مودەلدەرىن ەنگىزۋ قاجەتتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, 2010 جىلعى 31 جەلتوقساندا №1520-شى ۇكىمەت قاۋلىسىمەن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى -2020» باعدارلاماسىنا «كاسىپكەرلىك الەۋەتتى ارتتىرۋ» اتتى 4-ءشى باعىت ەنگىزىلدى.
4-ءشى باعىتتىڭ ماقساتى – كاسىپكەرلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ ءباسەكەلەستىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋ.
4-ءشى باعىتتىڭ شەڭبەرىندە:
• جاڭادان ءىس باستاعان كاسىپكەرلەردى قولداۋ (ستارت-اپ جوبالار);
• بيزنەستى جۇرگىزۋگە سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتۋ.
«ىسكەرلىك بايلانىستار» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدا «دامۋ» قورى وپەراتور رەتىندە بەلگىلەنىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» اق ارقىلى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ توپ-مەنەدجمەنتىن وقىتۋ جۇزەگە اسىرىلادى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىمەن ەڭبەك رىنوگىنا قاجەت ماماندىقتار بويىنشا كادرلار دايىنداۋ جانە قايتا دايىنداۋ ىسكە اسىرىلادى.
9. جاڭادان ءىس باستاعان كاسىپكەرلەردى قولداۋ (ستارت-اپ جوبالار).
جاڭادان ءىس باستاعان كاسىپكەرلەردى قولداۋ بيزنەستى جۇرگىزۋگە بايلانىستى قىسقا مەرزىمدى اقىسىز كۋرستاردى وتكىزۋ, ءتيىستى وقۋ قۇرالدارىن, اقپاراتتاردى تەگىن تاراتۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. مۇنداي كۋرستار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قولداۋىمەن قازاقستاننىڭ بارلىق 209 اۋدانىندا وتكىزىلەدى.
2011 جىلى وسىنداي كۋرستاردى وتكىزۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 208 ملن. تەڭگە ءبولۋ كوزدەلگەن. وسى قاراجاتتار ەسەبىنەن كۋرستاردىڭ ەكى سەسسياسىن – كوكتەمدە جانە جازدا وتكىزۋ, ءسويتىپ 15 000-نان استام تىڭداۋشىلاردى تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
وسى كۋرستاردىڭ ناتيجەلىلىگىن باعالاۋ كەيىننەن 1000-نان استام تىڭداۋشىنى قامتيتىن ماركەتينگتىك زەرتتەۋ جۇرگىزۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
10. بيزنەستى جۇرگىزۋگە سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتۋ.
سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتۋ شەڭبەرىندە كاسىپكەرلەردىڭ بيزنەس-پروتسەستەرىن وڭتايلاندىرۋعا ارنالعان, بۋحگالتەرلىك جانە سالىقتىق ەسەپ جۇرگىزۋ, زاڭ كەڭەسىن بەرۋ سياقتى قىزمەت تۇرلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇندا كونكۋرستىق نەگىزدە تاڭدالىپ الىناتىن تاۋەلسىز سەرۆيستىك كومپانيالار تىكەلەي قىزمەت كورسەتۋشىلەر بولىپ تابىلادى.
2011 جىلى اقىسىز سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 723 ملن. تەڭگە ءبولۋ كوزدەلىنىپ وتىر.
«دامۋ» قورى وسى تاۋەلسىز كومپانيالاردىڭ بەرگەن قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن كاسىپكەرلەرمەن تەلەفوندىق ساۋالناما, انكەتالاۋ جانە تەرەڭدەتىلگەن سۇحبات ءجۇرگىزۋ ارقىلى تۇراقتى نەگىزدە مونيتورينگ جاساپ باقىلاپ وتىرادى. سونىمەن قاتار, «دامۋ» قورى وسى كورسەتىلگەن قىزمەتتەردىڭ ناتيجەلىلىگىنە سالىستىرمالى تالداۋ جاساپ, ولاردىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى ارتتىرۋعا قانشالىقتى ۇلەس قوسقانىن, ناقتى بولعان وزگەرىستەردى انىقتاپ وتىرادى.
11. «ىسكەرلىك بايلانىستار» جوباسى.
«ىسكەرلىك بايلانىستار» جوباسى شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن ىسكەرلىك بايلانىستار ورناتۋ ارقىلى ءوندىرىستى مودەرنيزاتسيالاۋدى قولداۋعا باعىتتالعان.
كاسىپكەرلەردىڭ «ىسكەرلىك بايلانىستار» جوباسىنا قاتىسۋى ەكى كەزەڭدە جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىرىنشى كەزەڭدە كاسىپكەرلەر بيزنەستى جۇرگىزۋ جانە كاسىپورىندى دامىتۋعا ارنالعان جوبالار دايىنداۋ بويىنشا قىسقا مەرزىمدى بيزنەس-ترەنينگ قازاقستاندا وتەتىن بولادى. جوبالاردى ازىرلەۋ شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلادى.
ەكىنشى كەزەڭدە كاسىپكەرلەر ءۇشىن شەت ەلدەردە ولاردىڭ كاسىپتەرىنىڭ تۇرلەرىنە ۇقساس, الدىڭعى قاتارداعى كاسىپورىنداردا تاقىرىپتىق بيزنەس-تاجىريبە الماسۋلار ۇيىمداستىرىلاتىن بولادى. بۇل كاسىپكەرلەرگە شەتەلدىك ءارىپتەستەرمەن ىسكەرلىك بايلانىستار ورناتۋعا, وزىق تەحنولوگيالاردى يگەرۋگە جانە بولاشاقتا بىرلەسىپ كاسىپورىندار اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار, «ىسكەرلىك بايلانىستار» جوباسى شەڭبەرىندە «جەرگىلىكتى جابدىقتاۋشىلار» جيىنتىعى قاراستىرىلعان. وعان ساي:
1. كاسىپكەرلەرگە ءتيىستى ايماقتاعى الەۋەتتى تاپسىرىس بەرۋشىلەر, ولارعا قاجەت تاۋار, قىزمەت, جۇمىس كولەمدەرى مەن نومەنكلاتۋرالار تۋرالى جانە سول ايماقتا قىزمەت اتقارىپ جاتقان ءىرى شەتەلدىك ينۆەستورلار, جابدىقتاۋشىلار تۋرالى اقپارات بەرۋ.
2. جوباعا قاتىسۋشىلار مەن الەۋەتتى تاپسىرىس بەرۋشىلەر اراسىندا ىسكەرلىك بايلانىستار ورناتۋعا قولعابىس جاسالادى.
جالپى, 2011 جىلى وسى جوباعا 1000-نان استام كاسىپكەرلەردى تارتۋ جوبالانىپ وتىر.