شاھاردىڭ ۇپايى تۇگەندەلىپ كەلەدى

اكىم ەسەپ بەردى. ەل نە دەدى؟

“شىمكەنت قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى قالاسى بولادى”, دەگەندى ەلباسى وڭتۇستىككە كەلگەندە مۇنداعى جۇرتتىڭ كوڭىل اۋانىنا قاراپ ايتقان جوق. جەر قويناۋىنداعى جال-جاياسى, قازى-قارتاسى اقتارىلعان سەمىز سوعىمداي شيكىزاتىمەن ەمەس, باستى بايلىعىنا حالقىنىڭ كوپتىگىن جاتقىزاتىن وبلىستىڭ باس شاھارى بۇل مارتەبەگە ابدەن لايىق. اتاجۇرتقا ورالىپ جاتقان اعايىن كۆوتا بەرمەسەڭ دە وسى جەردىڭ ءبىر پۇشپاعىنان ۇستاپ قال­عانعا بەيىل. كۇننىڭ كوزى كو­بىرەك تۇسەتىن ايماقتاعى ادام­دار­دىڭ جان جىلۋى دا اسەر ەتەتىن شىعار. ەلگە قوسىلعان اعا­يىن بار, بەرەكەلى جۇرتتىڭ ءوز ءوس­كەنى بار شىمكەنت شاھارىنىڭ كولەمى سوڭعى بەس-التى جىلدا ۇلكەيىپ كەتتى. ينجەنەرلىك-كوم­مۋنيكاتسيالىق جۇيە جوق, سۋسىز, جارىقسىز, جولسىز جەرلەردەن ءۇيىر­گەلىك جەر الىپ العان اعا­يىن­­نىڭ ءۇي سالعان سوڭ وسىنىڭ ءبا­رىن جوقتاپ, ويبايعا اتتان قو­ساتىنى بار. ادامدارعا قونىس كەرەك. ءۇي كەرەك. بىرەۋگە سالماق سالماي ءوزى-اق ىرگەسىن كوتەرىپ جاتىر. بىراق, بارلىق جۇيەنى دايىندالماعان جەرگە جەتكىزۋگە قالا بيۋدجەتى كو­­تەرە بەرمەيدى. وسىندايدا ار­تىق ايعاي شىعاتىنى بولماسا. شىم­­كەنتتىڭ كوشى سالقار, ءجۇرىسى نىق. مۇنى ش.قالداياقوۆ اتىن­دا­­عى وبلىستىق فيلارمونيادا حا­لىق الدىندا ەسەپ بەرگەن قالا اكىمى ارمان جەتپىسباەۆتىڭ ەسەبىنەن اڭدادىق. جالپى, قالا بيۋد­جەتى 42,2 ملرد. تەڭگە قۇ­راي­دى. وسىنىڭ 19,8 ملرد. تەڭگەسىن قالا ءوز ماڭداي تەرىمەن تاۋىپ وتىر. كوپتەگەن قالالاردىڭ رەس­پۋبلي­كالىق بيۋدجەتكە جال­تاڭ­داپ قا­راپ وتىراتىنىن ەسكەرسەك, بۇل جامان كورسەتكىش ەمەس. اكىمنىڭ ءبىر جۇمىسى وبلىس اكى­مىنىڭ بەرگەن تاپسىرمالارىن ورىن­داۋدان جانە حالىقتان ءتۇس­كەن ارىز-شاعىمداردى قانا­عات­تاندىرۋدان تۇرادى. بۇل ماسەلە قالاي شەشىلۋدە؟ جيىندا ارمان ءشارىپباي ۇلى وسى ماسەلەنىڭ ءتۇ­يى­نىن تارقاتتى. وبلىس اكىمى تاراپىنان 411 تاپ­سىرما بەرىلگەن. ونىڭ 386 تاپ­سىرماسى ورىندالىپ, 25-ءى بۇگىنگى تاڭدا ورىندالۋ ۇستىندە. ءار تاپ­سىرما بويىنشا ءىس-شارا جوسپارى دايىندالىپ, باقىلاۋعا الىنادى. قالا اكىمى اپپاراتىنا ازاماتتاردان 8851 جازباشا وتىنىشتەر ءتۇ­سىپتى. وتىنىشتەر سانى 2009 جىلعا قا­راعاندا 1747-گە ازايعان. ءوتى­نىشتەر نەگىزىنەن جەر, كوم­مۋ­نال­دىق شارۋاشىلىق, زاڭ جانە الەۋ­مەتتىك سالالارعا قاتىستى بولعان. كەلىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمداردىڭ 2613-ءى قاناعاتتاندىرىلىپ, 6238 ارىز يەسىنە تۇسىرىلگەن. بىلتىرعى جىلى ەسەپ بەرۋ كەز­دەسۋلەرى بارىسىندا تۇرعىن­دار­دان كوپتەگەن ۇسىنىستار مەن سۇ­راقتار كەلىپ تۇسكەن. اتاپ ايت­قاندا, ولاردىڭ نەگىزى قالاداعى كوشەلەردىڭ جاعدايى جانە قوعام­دىق كولىك جۇمىسىن جاقسارتۋ, كورسەتىلەتىن كوممۋنالدىق قىز­مەت­تىڭ دەڭگەيىن جاقسارتۋ, ەلدى مەكەندەردى گازبەن, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, مەكتەپ, بالاباق­شالار جانە مەديتسينالىق مەكەمەلەردى سالۋ ماسەلەلەرىنە قاتىس­تى بولعان ەكەن. ولاردىڭ باسىم بولىگىنە كەزدەسۋلەر بارىسىندا جاۋاپ بەرىلىپ, 65 ماسەلە با­قىلاۋعا الىنسا, بۇگىنگى تاڭعا 41-ءى شەشىمىن تاۋىپ, 24-ءى ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلارعا ەنگىزىلىپتى. قالا ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنە توقتالساق, بار­لىق سالادا وڭدى ديناميكانى بايقاۋعا بولادى. ەكونوميكالىق وسىممەن قاتار, حالىق سانى دا جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. ستاتيستيكالىق مالىمەت بو­يىن­شا, حالىق سانى 627 مىڭنان استى. تۋعاندار سانى 1,6 پايىزعا ءوستى. ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 13,9 پايىزعا, ورتاشا ايلىق جا­لاقى 14,8 پايىزعا كوبەيدى. قا­زىرگى تاڭدا قالاداعى 69 ءىرى جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ قىزمەتىنە تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىلۋدە. بۇل كاسىپورىنداردا 18 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ونەركاسىپ سالاسىندا ەڭبەك ءونىم­دىلىگى 2009 جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 26,3 پايىزعا ءوسىپ, ءبىر جۇ­مىسشىعا شاققاندا 7,5 ملن. تەڭگەنى قۇرادى. ءوندىرىستى قولداۋ ماق­ساتىندا 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسىنا 9 جوبا ەنگىزىلىپ, وتكەن جىلى 5 جا­ڭا كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. ءنا­تيجەسىندە 800-دەن استام جۇمىس ورىندارى اشىلدى. سونىمەن قاتار, «يۋجپوليمەتالل» جانە «قازاقمىس» كورپوراتسيا» اق بىرلەسىپ وڭدەۋ مەتال­لۋر­گيالىق كەشەنىن ىسكە قوستى. بۇل ءوندىرىس ورنىندا قوسىمشا 600-دەن استام تۇراقتى جۇمىس ورىن­دارى اشىلدى. يسو 9001 ستاندارت­تارىن ەنگىزگەن كاسىپ­ورىن­دار سانى 154-كە جەتتى, 16 مەكەمە ەندىرۋ ۇستىندە. ال ست-KZ سەرتيفيكاتىن العان كاسىپ­ورىن­دار سانى 240-تى قۇرادى. جىلى­جاي قۇرىلىسىنىڭ جوسپارى 1,5 گا بولاتىن. ناقتى ورىندالعانى 27,2 گەكتار. سونى­مەن قاتار, 2 كو­كونىس ساقتايتىن قويمانىڭ قۇرى­لىس­تارى باستالدى. جىل كولەمىن­دە 98 اۋىلشارۋا­شى­لىق قۇرى­لىم­دارى جۇمىس اتقا­رىپ, 1380 توننادان استام مال مەن قۇس ەتى, 11,0 مىڭ تونناعا جۋىق ءسۇت ءون­دىرىلدى. قازىرگى تاڭدا بالاباقشاعا ورنالاسۋعا 33 مىڭنان استام بالا كەزەكتە تۇر. ال, بارلىعى 139 با­لاباقشادا جانە شاعىن ورتا­لىق­تاردا 22 مىڭعا جۋىق بالا قام­تىل­عان. وتكەن جىلى قامتىل­عاندار ۇلەسى 28,1 پايىزدان 69,9 پايىزعا دەيىن ءوستى. بۇل «بالاپان» باعدارلاماسىنىڭ شەڭ­بە­رىن­دە جۇزەگە استى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە 14 با­لاباقشا جانە 25 شاعىن ورتالىق اشىلدى. ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارى بويىنشا ءتۇيىن­دى ماسەلەلەر رەت-رەتىمەن شەشىلىپ كەلەدى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 2009 جىلعى 9%-دان 2010 جىلى 7,5%-عا تومەندەدى. جاڭادان 3 886 جۇ­مىس ورىندارى اشىلدى. جيىندى وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ قورىتتى. شاھار­دا­عى اتقارىلاتىن ەندىگى جۇمىس­تاردى جۇيەلەپ كورسەتكەن وبلىس باسشىسى بىرنەشە تاپسىرمالار بەلگىلەدى. جۇمىسسىزدىق ماسەلە­سىنە قاتتى كوڭىل اۋدارۋدى تاپ­سىردى. بازارداعى قىمباتشىلىق – ءوزىن كاسىپكەر رەتىندە كورسەت­كىسى كەلگەن پىسىقايلاردىڭ ءالى دە الىپ-ساتۋمەن اينالىسىپ وتىر­عانىنىڭ سالدارى. وسىنىڭ الدىن الىپ ءوندىرىستى جولعا قويۋعا سەرپىندى قادامدار كەرەك. وبلىس باسشىسى ءسوزىن وسىلاي تۇ­جىردى. قالا اكىمىنىڭ جۇ­مى­سىنا قاناعاتتاناتىندىعىن ءبىلدىردى. ەسەپتەن كەيىن جيىنعا قاتى­سۋ­شىلار تاراپىنان ءبىراز سۇ­راقتار قويىلىپ, ناقتى جاۋاپتار الىن­دى. كوپشىلىك قالا اكى­مىنىڭ جۇ­مى­سىنا وڭ باعاسىن بەردى. باقتيار تايجان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.