بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قۇرامى سوڭعى رەت 2014 جىلدىڭ 16 قازانىندا جاڭارتىلعان بولاتىن. سول كەزدە بۇل ۇيىمنىڭ 2015-2016 جىلدارداعى تۇراقتى ەمەس مۇشەلەرى بولىپ جاڭادان بەس مەملەكەت, اتاپ ايتقاندا, يسپانيا, انگولا, مالايزيا, ۆەنەسۋەلا, جاڭا زەلانديا سايلاندى. وسى اتالعان ەلدەر وزدەرىنە دەيىن ەكى جىل بۇرىن سايلانعان اۆستراليا, ارگەنتينا, ليۋكسەمبۋرگ, وڭتۇستىك كورەيا جانە رۋاندا مەملەكەتتەرىنىڭ ورنىنا كەلىپتى. ەندى, مىنە, قازاقستانعا دا كەزەك جەتىپتى. سەمەيدەگى تۇيەمويناق ارالىندا «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسىنىڭ مۇشەلەرى ەلباسى ۇندەۋىنە وراي باس قوسىپ, بەيبىت اتومدى ناسيحاتتاۋ, اتوم جوباسى, قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا كىرۋى تۋرالى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
– بيىل بۇۇ-عا مۇشە 193 ەلدىڭ 138-ءى قازاقستاننىڭ كانديداتۋراسىنا سەنىم ءبىلدىرىپ, داۋىس بەردى, وسىعان وراي جاريالانعان ەلباسىمىزدىڭ ۇندەۋىن وقىپ شىقتىم, – دەدى «نەۆادا-سەمەي» حالىقارالىق انتيادرولىق قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, سەمەي قالاسىنداعى شاحمات فەدەراتسياسىنىڭ ءتوراعاسى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى سۇلتان كارتوەۆ, –ەلىمىز بۇۇ-نىڭ اسا ماڭىزدى ساياسي ورگانى قۇرامىنا سايلانعان ورتالىق ازياداعى تۇڭعىش ەل بولىپ وتىر. ەندى ۇيىمنىڭ جارعىسى بويىنشا الەمدە بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ جۇمىستارىن قازاقستان ءارى قاراي جالعاستىرا بەرمەك. ەلىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى قۇقىعى 2017 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەنىپ, 2018 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن ارەكەت ەتەدى. ارينە, بۇل, ەڭ الدىمەن, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ەڭبەگىنىڭ الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان مويىندالۋىنىڭ جارقىن كورىنىسى. 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولۋعا ۇمتىلۋ تۋرالى باستاما ەلىمىزدە وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن, قازاقستاننىڭ بۇۇ قۇرامىنا ەنگەنىنە 20 جىل تولۋى قارساڭىندا كوتەرىلگەن بولاتىن. مەملەكەتىمىزدىڭ بۇۇ-نىڭ ءتۇرلى قۇرىلىمدىق بولىمدەرىمەن جىل سايىن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەۋىنە وراي بۇۇ-دا دا ەلىمىزدىڭ مارتەبەسى جوعارىلاپ وتىر. بۇل وڭاي كەلگەن شارۋا ەمەس, كادىمگىدەي كۇرەس دەۋ كەرەك. كۇرەس دەپ وتىرعانىمىز, بۇل ۇيىمعا كىرۋگە ءوتىنىش بىلدىرۋشىلەر وتە كوپ.
– بۇرىندارى كەڭەس وداعى كەزىندە ءبارىن ماسكەۋ شەشەتىن. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن قازاقستانعا وزىندىك سىرتقى ساياسات ۇستانىمىن قالىپتاستىرۋ قاجەت بولدى, – دەيدى «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسىنىڭ سەنىمدى دارىگەر-وكىلى بولات سەرىكباەۆ, – سىرتقى ساياساتتاعى باستى ماقسات – ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ, ساياسي جانە ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردا حالىقارالىق, ءتۇرلى وڭىرلىك قۇرىلىمدارعا ەنۋ كەرەك. قازاق ارقاشان سىرتتان كەلگەن جاۋعا ەلىن, جەرىن بەرمەگەن. سول ءۇشىن تاۋەلسىز مەملەكەت ەسەبىندە ەلدىڭ دامۋى ءۇشىن سىرتقى قولايلى جاعدايلاردى قاراستىرۋ جانە ونى تياناقتاۋ قاجەت بولدى. مەن وسى جەتىستىكتى, ارينە, جوعارى باعالايمىن. ءبىزدىڭ ەل ازيا مەن ەۋروپانىڭ تۇيىسكەن جەرىندە ورنالاسقان. گەوساياسي جاعدايى, ەكونوميكالىق جانە اسكەري-ساياسي ءمۇددەلەرى, سونداي-اق قول جەتكەن قۋاتى قازىرگى حالىقارالىق قاتىناستاردا ءوزىنىڭ اينالاسىنداعى ەلدەرمەن قازاقستاننىڭ تەرەزەسىن تەڭ ءتۇسىرىپ وتىر. ەلباسىمىزدىڭ ارقاسىندا ەگەمەندىگىن وزگە ەلدەرگە دە تانىتىپ, سىيلاتىپ وتىر. كورشىلەرىمەن تاتۋ بولىپ, ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستارىن جاقسارتا تۇسۋدە.
– بۇگىنگى الەم كۇردەلى دە جان-جاقتى. بۇرىنعى كەزدەگى يدەولوگيالىق قاراما-قايشىلىق, اتاپ ايتقاندا سوتسياليستىك جانە كاپيتاليستىك بولىپ ءبولىنۋدەن شىعاتىن. قازىردە مەملەكەتتەر بەدەلى نەدە؟ – دەپ سۇرادىق قوزعالىس مۇشەلەرىنەن.
– بۇگىندە بارلىق بەدەل ەكونوميكالىق جانە ساياسي جۇيەگە اۋىستى, – دەدى قوزعالىس مۇشەسى, قوعام قايراتكەرى, سەمەي قالاسىنداعى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى نيكولاي يساەۆ, – 1991 جىلى سەمەي پوليگونى جابىلدى, 1993 جىلدىڭ 13 جەلتوقسانىندا يادرولىق قارۋسىز مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسىلعان قازاقستان «يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ءجونىندەگى كەلىسىمگە» قول قويدى. ەلىمىز يادرولىق قارۋدان باس تارتتى. ءسويتىپ, قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن, شەكارا بىرتۇتاستىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن باستى-باستى يادرولىق دەرجاۆالار مويىنداي باستادى. 1995 جىلدىڭ 26 مامىرىندا يادرولىق قارۋدىڭ سوڭعى بولشەكتەرى رەسپۋبليكا اۋماعىنان اكەتىلدى. 1995 جىلدىڭ 30 مامىرىندا سەمەي سىناق الاڭىندا قالعان ەڭ سوڭعى يادرولىق زارياد جويىلدى. ءيا, بۇدان باسقا دا ادامزات يگىلىگى ءۇشىن كوپتەگەن شارۋالار اتقارىلدى. قازاقستاننىڭ گەوساياسي جاعدايى, وتاندىق ونىمدەردى ءدۇنيەجۇزىلىك رىنوكقا شىعارۋ جولدارىن ىزدەستىرۋ قاجەتتىگى جان-جاقتى حالىقارالىق بايلانىستار ورناتۋعا قوسىمشا نەگىز بولدى. مىنە, وسىنىڭ ءبارى ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ كەلەدى. ياعني, ءبىزدىڭ ەل ەكونوميكالىق ءارى ساياسي جۇيە تالابىنان كورىنە ءبىلىپ, الەمدە بەيبىت ءومىردى ناسيحاتتاۋدا كوشباسشى بولا ءبىلدى.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا
سەمەي