بۇرناعى كۇنى جەر رەفورماسى جونiندەگi كوميسسيا مۇشەلەرiنiڭ قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋi سىرداريا اۋدانى, ناعي ءىلياسوۆ اۋىلىندا ءوتتى. وعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ توراعالىق ەتتى. جيىنعا سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, قۇزىرلى ورگاندار مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, كاسىپكەرلەر مەن جەرگىلىكتى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ يەلەرى جانە ت.ب. بەلسەندى ازاماتتار قاتىستى.
– قازىر ءبىزدىڭ الدىمىزعا ۇلكەن ماقساتتار قويىلىپ وتىر. جەر تۋرالى زاڭنامانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ قانا قويماي, ونىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى سالماعى مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋداعى ءرولىن كورسەتۋىمىز كەرەك. ءبىز بۇعان دەيىنگى وتىرىستاردا جالپىلاما, نەگىزىنەن باعدارلىق ماسەلەلەردى نازارعا الىپ كەلدىك. تيىسىنشە, جۇمىستىڭ قاي باعىتتا جانە قالاي جاسالۋى كەرەكتىگىن انىقتاپ الدىق. ەندىگى كەزەكتە قولدانبالىق سيپاتتاعى ناقتى تارماقتاردى تالقىلاۋعا, ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ مەحانيزمدەرىنە كوشكەن ءجون,– دەدى اسقار يسابەك ۇلى.
جەر رەفورماسى بويىنشا كوميسسيانىڭ شتاب جەتەكشىسى ەرلان نىسانباەۆ كۇن تارتىبىنە بىرنەشە ناقتى ۇسىنىستاردى تالقىلاۋعا شىعاردى.
ءبىرىنشى, اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن قازاقستان ازاماتتارىنا 49 جىلعا جالعا بەرۋ جۇيەسى جالعاسقان كەزدە جەر ءبولۋ جونىندەگى كونكۋرس كوميسسياسىنىڭ قۇرامىنا قوعامدىق كەڭەستەردىڭ, ۇلتتىق كاسىپكەرلىك پالاتاسى جانە باسقا دا بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرىن قوسۋ ارقىلى اشىقتىق پەن جاريالىلىقتى كەڭىنەن قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلدى. ەكىنشى, مينيسترلىك اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن جالعا بەرۋدى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ تۋرالى ەرەجەنى بەكىتەدى, مۇندا كونكۋرس وتكىزۋدىڭ ءتارتىبى بويىنشا اكىمدىكتەردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ بارلىق قادامدارى ناقتىلانادى. رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانۋىمەن قاتار, قوسىمشا وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارى بويىنشا اتقارۋشى ورگاندارعا حابارلاما بەرىپ, ولار ءوز كەزەگىندە اۋدان كولەمىندەگى شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىن حاباردار ەتەتىن بولسا, كونكۋرستىڭ سالماعى دا ارتقان بولار ەدى. ءۇشىنشى, جەردى جالعا بەرۋ تۋرالى ۇلگىلىك شارت بەكىتىلەدى, وندا جەردى ءتيىمدى پايدالانۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق تالاپتار تولىعىمەن قامتىلىپ, مەملەكەت تاراپىنان تۇراقتى باقىلاۋ ورناتىلادى. كەلىسىمشارتتىڭ ورىندالۋى دا ۇدايى نازاردا بولادى. ءتورتىنشى, جەردىڭ ءتيىمدى جانە ۇتىمدى پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدە تالاپتار كۇشەيتىلەدى. اتاپ ايتقاندا, جەردىڭ قۇنارلىلىعىن ساقتاۋ, اگروتەحنيكالىق شارالاردى قولدانۋ, اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارى ونىمدىلىگىنىڭ ورتا اۋداندىق دەڭگەيىنىڭ 85 پايىزىنان تومەن بولماۋى, ءوندىرىس تەحنولوگيالارىن جۇرگىزۋدە سانيتارلىق جانە ەكولوگيالىق تالاپتاردى ساقتاۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ نەگىزىندە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ.
بۇدان بولەك, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى قازاقستاندىقتارعا جەكەمەنشىككە بەرۋ ينستيتۋتىن ساقتاۋ جانە ول جەرلەردى بەرۋدىڭ شەكتى مولشەرىن بەلگىلەۋ, مەملەكەتتىك شەكارانىڭ قورعاۋ ايماعىنا جاقىن جەرلەردى جەكەمەنشىككە بەرۋگە تىيىم سالۋ سىندى سالماقتى ۇسىنىستار ايتىلدى.
– حالىقتىڭ نازارىندا تۇرعان ءبىر ماسەلە بار. اۋىلدىڭ اينالاسىندا ەلدىڭ جەكە مالىن جايۋعا ارنالعان جەرلەرگە قاتىستى الاڭداۋشىلىعى بايقالادى. وسى ماسەلەگە توقتالىپ كەتسەم دەيمىن. قازiرگi جاعدايدا ەلدiمەكەن شەگiندەگi جايىلىمداردى جالعا بەرۋگە تىيىم سالىنباعان. سوندىقتان اۋىلدىڭ اينالاسىنداعى جەر جەكەمەنشiككە بەرiلەدi. ال بۇل اۋىلداعى حالىقتىڭ مالىنا جايىلىمنىڭ تارىلۋىنا اكەلەدى. سول سەبەپتى ەلدi مەكەن شەگiنەن تىس جەرلەردەگi راديۋستى, حالىق قاجەتتiلiگiنە كەرەك جايىلىم جەرلەردi انىقتاۋ كەرەك. كەلەسi رەتتە وسى ەلدi مەكەن شەگiنەن بەرiلiپ كەتكەن جايىلىمدارعا تالداۋ جاساپ, ولاردى كەرi قايتارۋدى قاراستىرۋ جانە مۇنداي جەرلەردiڭ جەكەمەنشiككە دە, جالعا دا بەرiلۋiنە قاتاڭ تىيىم سالۋدى ەسكەرگەن ورىندى بولار ەدى, – دەپ اتاپ ءوتتi ەرلان نىسانباەۆ.
جەر رەفورماسى كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا ءسوز العان سەنات دەپۋتاتى مۇرات باقتيار ۇلى جەردى پايدالانۋدى باقىلايتىن ۇلتتىق جۇيە قۇرۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس ايتتى. مۇنداي ۇلتتىق جۇيە جەردى ءتيىمدى پايدالانۋعا جول اشار ەدى. «ويتكەنى, سوڭعى جىلدارى جايىلىمدىق جەر ەگىستىككە, ەگىستىككە ارنالعان القاپ جايىلىمدىق جەرگە اينالىپ كەتتى»,– دەيدى دەپۋتات.
كوميسسيانىڭ مۇشەسى جاناربەك ءاشىمجان قازاقستانداعى جەر يەلەنۋشىلەردىڭ اتى-ءجونى تولىق جاريالانسا, شەكارالىق اۋداندارداعى جەردىڭ جالعا بەرۋ ءتارتىبى ناقتىلانسا دەگەن ۇسىنىستى العا تارتتى. اقىن كوتەرگەن باستامانىڭ ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەنى انىق. دەگەنمەن, ءىرى جەر يەلەنۋشىلەردىڭ اتى-ءجونىن وڭدى-سول ءباسپاسوز بەتىندە جاريالاي سالۋعا زاڭ رۇقسات بەرمەيدى ەكەن. «ازاماتتىق كودەكس» بويىنشا ادامداردىڭ رۇقساتىنسىز ولاردىڭ مەنشىگىندەگى دۇنيەنى جاريالاۋعا بولمايدى. سوندىقتان زاڭدى قۇرمەتتەۋىمىز كەرەك. بۇل ماسەلەنى رەتتەۋ ءۇشىن جەر كوميسسياسىنىڭ اتىنان ولارعا ارنايى حات جولدانىپ, كەلىسىمىن سۇراپ جاتىرمىز», – دەدى اسقار يسابەك ۇلى. ال مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك شەكارانىڭ ايماعىنان قازاقستاندىقتارعا جەكەمەنشىككە بەرىلەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ شەڭبەرىن 150-200 شاقىرىم راديۋستا بەلگىلەۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
جەر كوميسسياسىنىڭ جيىنىنا كەلگەن شارۋا قوجالىق باسشىلارىنىڭ ءسوزى ءبىر جەردەن شىعىپ جاتتى. قوجالىقتىڭ جۇمىسىن جۇرگىزۋ, ونىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەپ وتىرۋىن قامتاماسىز ەتۋ وڭاي شارۋا ەمەس. قولىنداعى بار دۇنيەسىن بانككە كەپىلگە قويىپ, كرەديت العاندارى دا ءبىرشاما ەكەن. وسى رەتتە شارۋالار جەردىڭ جەكەمەنشىككە بەرىلگەنى دۇرىس دەپ سانايدى.
– ءبىز جەردى يگەرىپ, ونىڭ قۇنارلىلىعىن جوعالتپاۋىن باقىلاپ, ەگىن ەگىپ, جەمىسىن تەرىپ جەپ وتىرمىز. جاڭا ايتقانىمداي, بانكتەن نەسيەگە اقشا الۋ كەرەك بولادى. سول كەزدە ءبىز جەردى كەپىل رەتىندە ۇسىنا المايمىز. ويتكەنى جەر مەملەكەتتىڭ مەنشىگى. ونى كەپىلگە قويۋعا بولمايدى. ەگەر جەكە-مەنشىكتە بولسا, وندا شارۋالاردىڭ ەركىن جۇمىس ىستەۋىنە جول اشىلار ەدى, – دەيدى كامالاددين ابباس.
– «جەردى شەتەلدىك ازاماتتارعا ساتۋعا دا, جالعا بەرۋگە دە بولمايدى. ال قازاقستاندىقتارعا ساتۋعا دا, جالعا بەرۋگە دە بولادى دەپ ويلايمىن. سەبەبى, ونىڭ دۇرىس ەكەنىن ءوز باسىمنان وتكەرىپ وتىرمىن. پارلامەنتتەگى مەرزىم اياقتالعاننان كەيىن ەلگە كەلدىم. ءارى-بەرى نەمەن اينالىسۋعا بولاتىنىن ويلانىپ كوردىم. سوسىن جەرمەن شۇعىلدانايىن دەپ شەشتىم. مىنا بەسارىق اۋىلىنىڭ جانىنان 30 گەكتار جەر الىپ, سونى يگەرە باستادىم. قازاقتىڭ «ءوزىم دەگەندە وگىز قارا كۇشىم بار» دەگەنى راس. جەردىڭ باسىنا تامشىلاتىپ سۋارۋ ءتاسىلىن ەنگىزدىم. ءتۇرلى جەمىس اعاشتارىن وتىرعىزدىق. قولدان كول جاساپ, وندا بالىق ءوسىرىپ جاتىرمىز. ارا اسىراپ, بال وندىرۋدەمىز. قىسقاسى, كىشكەنتاي جەردە وزىمىزگە قاجەتتى جۇمىستىڭ بارلىعىن اتقارىپ وتىرمىز. ەگەر بۇل جەردى مەن جالعا الماسام, وسىنشاما ەڭبەك جاسار ما ەدىم؟! ارينە, جوق. سوندىقتان جەر بوس جاتپاۋ كەرەك. ونى يگەرىپ, ءونىمىن الىپ, ەلگە ەڭبەك ەتەتىن جولىن قاراستىرۋ قاجەت», – دەيدى قوعام قايراتكەرى باقبەرگەن دوسمانبەتوۆ.
جەر كوميسسياسىنىڭ وتىرىسى وتكەن ناعي ءىلياسوۆ اۋىلى تۋرالى اڭىزعا بەرگىسىز اقيقات اڭگىمە ايتىلادى قازىر. ەلباسىنىڭ ءوزى ارنايى كەلىپ تاماشالاعان اۋىلدىڭ داڭقى التى قىردان ءارى اسىپ كەتتى. 300 ادامعا ارنالعان مادەنيەت سارايى, قالاداعى سۋپەرماركەتتەردەن ەش كەم ەمەس دۇكەنى, تويحاناسى, سۋ بۇرقاعى اسپانعا شاپشىپ, نەشە ءتۇرلى گ ۇلى اۋىلدىڭ ءارىن كىرگىزىپ, جاڭا سالىنعان مەشىتىنىڭ كۇمبەزى كۇنمەن شاعىلىسىپ, ينەدەن جاڭا شىققانداي سپورت كەشەنى كوزدىڭ جاۋىن الاتىن اۋىلدىڭ بەرەكەسى ارتىپ, حالقى مامىراجاي كۇن كەشىپ جاتىر. دەگەنمەن, وسى ناعي اۋىلى بىردەن وسىلاي بولا قالدى ما؟ جوق. ءبىر كەزدەرى اۋىلدىڭ ازاماتى ابزال ەراليەۆ ەلگە ينۆەستيتسيا سالايىن, جەردى بىرگە پايدالانىپ, تىزە قوسىپ ەڭبەك ەتەيىك دەپ كەلگەنىندە جۇرتتىڭ ءبارى كۇدىكتەنە قاراعان. اركىم ءوز باسىنا تارتىپ, جەكە ءجۇرىپ جول تابۋعا ۇمتىلعان ەكەن. مۇنى اتالعان اۋىلدىڭ اقساقالى تورەبەك جۇمابەك ۇلى ايتىپ وتىر. بىراق نارىقتىڭ قاتال زاڭىنا جۇرتتىڭ ءبارى بىردەي شىداس بەرە المايدى. ناعي ءىلياسوۆ اۋىلىندا ەڭبەك ەتكەن قوجالىقتار قارىزعا بەلشەسىنەن باتادى. سول كەزدە ابزال ەراليەۆ ەسكە تۇسەدى. «ابزالدىڭ ارقاسىندا اۋىلىمىز ەڭسەسىن تىكتەدى. جىل وتكەن سايىن اجارى كىرىپ, ارلەنە ءتۇستى. اۋىل حالقى تۇتاستاي «ابزال جانە ك» تولىق سەرىكتەستىگىندە جۇمىس ىستەيدى دەسەك بولادى. جۇرتتان وزىپ, كوشتەن قالىپ جاتقان ەشتەڭەمىز جوق. باستىسى, اۋىلىمىز ىنتىماقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر», – دەدى تورەبەك جۇمابەك ۇلى.
شيەلى اۋدانىنان كەلگەن پەردالى ارحاباەۆ تا جەردىڭ شەتەلدىكتەرگە ساتىلماۋ كەرەكتىگىن, ونى ابزال ەراليەۆ سەكىلدى ەلگە, حالىققا جاناشىر ازاماتتارعا جالعا بەرىپ, جۇمىس ىستەتۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
جيىلعان جۇرتشىلىق ءوز ويلارىن ىرىكپەي, جاسىرماي ورتاعا سالدى. سونداعى ۇققانىمىز, جەردى جالعا بەرۋگە بولادى دەگەن پىكىر. جالعا بەرىلەتىن جەر كولەمىن انىقتاپ الۋ تۋرالى دا باستاما كوتەرىلدى. شىندىعىندا, قازاقستانداعى جەردىڭ بارلىعى بىردەي ەمەس. ءشول مەن شولەيتتى جەرى باسىم. قۇنارلى, جاسىل جەلەكپەن جايقالعان تۇسى دا جەتكىلىكتى. ەندى وسى جەرلەردى جالعا بەرگەندە بارلىعىنا بىردەي باعا قويىلماۋى كەرەك قوي. ءار جەرگە ءوزىنىڭ قۇنارىنا سايكەس باعا بولعانى دۇرىس. سونداي-اق, جالعا بەرىلەتىن جەردىڭ مولشەرىن دە ارنايى قاراستىرعان ءجون.
جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيانىڭ وتىرىسىنا ارنايى كەلگەن اكادەميك كەنجەعالي ساعاديەۆ تە كوپشىلىكتىڭ پىكىرىنە قۇلاق اسادى. ول جەردى شەتەلدىكتەرگە ەشقاشان ساتۋعا بولمايتىنىن ايتادى. ەسەسىنە, قازاقستاندىق ازاماتتارعا جەكەمەنشىككە بەرۋگە بولادى دەگەن ۇستانىمدا. بۇل جەردىڭ بوس, قاراۋسىز, قۇنارىن جوعالتىپ قۇر جاتۋىنان قۇتقارىپ, ەل ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. وسى رەتتە اكادەميك ساعاديەۆ ون ۇسىنىس ايتتى. ەڭ الدىمەن جەردى ساتىپ الۋشى ادامعا اۋىل ازاماتتارى سەنىم ءبىلدىرۋى كەرەك. ماسەلەن, ناعي ءىلياسوۆ اۋىلى ابزال ەراليەۆكە سەنىم ءبىلدىردى. ال ابزال ءوز كەزەگىندە وسى اۋىلدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ەكىنشى, جەردى ساتىپ الۋشىلاردىڭ ارنايى ءبىلىمى تەكسەرىلۋى قاجەت. جەردىڭ جايىن بىلمەيتىن, تۇسىنبەيتىن ادامعا جەر ساتىلماۋى ءتيىس. ءۇشىنشى, جەرگە جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزە الاتىن ادام بولعانى ءجون. ءتورتىنشى, جەكەمەنشىك يەسى جەردى ساتا المايتىن, جالعا دا بەرە المايتىن بولۋى كەرەك. ويتكەنى, ءوز ازاماتتارىمىز كەيىن جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتىپ جىبەرۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ بار. سونداي-اق, بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا جەردى يگەرە الماسا, ونى تارتىپ الۋ جولى دا قاراستىرىلۋى قاجەت. بەسىنشى, جەردىڭ ساپاسى مەن قۇنارلىلىعىن ارنايى باقىلاپ وتىراتىن ينسپەكتسيا قۇرىلعانى دۇرىس. كەنجەعالي ساعاديەۆ ءوز ۇسىنىستارىن كوميسسيانىڭ قاراۋىنا تاپسىردى.
ال عالىم ورازالى سابدەن جەردى شەتەلدىكتەرگە دە, ءوز ازاماتتارىمىزعا دا ساتۋعا بولمايدى دەيدى. جەردى جالعا بەرىپ-اق كول-كوسىر پايدا تابۋعا بولاتىنىن العا تارتادى. «قاسيەتتى سىردىڭ جاعاسىندا ەل تاعدىرىنا قاتىستى كوپتەگەن ۇسىنىستار ايتىلدى. سىردا ايتىلعان مارجان ءسوز داريا تۇبىندە جاتپايدى. حالىقتىڭ يگىلىگىنە جارايدى دەپ سەنەمىن»,– دەگەن ورازالى سابدەن قىزىلوردا وبلىسىنا قاتىستى پىكىرىن ايتا كەتتى.
– قىزىلوردا دوتاتسيادا وتىرعان وبلىستىڭ ءبىرى. سوندىقتان وبلىستا وندىرىلگەن گازدان, مۇنايدان, ۋراننان تۇسكەن قارجىنىڭ ءبىر بولىگى ايماقتا قالۋى كەرەك. بۇل وڭىرگە ۇلكەن كومەك بولار ەدى, – دەيدى عالىم.
كوميسسيا قۇرامىندا بىرنەشە جۇمىس توبى بار. ولارعا اقىلبەك كۇرىشباەۆ, مۇحتار تايجان, دوس كوشىم, مۇرات ابەنوۆ جەتەكشىلىك ەتەدى. قىزىلوردادا وتكەن وتىرىس بارىسىندا جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىلەرى دە ءوز ويلارىمەن ءبولىستى.
«قازىرگى زاڭ بويىنشا جەر 49 جىلعا جالعا بەرىلەدى. ال 49 جىلدان سوڭ جالعا الۋشى جەردى نە ساتىپ الۋى كەرەك, نە مەملەكەتتىڭ مەنشىگىنە وتكىزۋگە ءتيىس. بۇل دۇرىس ەمەس. ويتكەنى, كەيبىر ازاماتتاردىڭ ونى ساتىپ الاتىن شاماسى بولماۋى مۇمكىن. سوندىقتان ۋاقىتى بىتكەننەن كەيىن جەردى جالعا الۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ كەرەك», – دەيدى اقىلبەك كۇرىشباەۆ. سونىمەن قاتار, ول قازاقستاندا كىمنىڭ قانشا جەرگە يەلىك ەتەتىنى تۋرالى اقپاراتتى جاريالاپ وتىراتىن ارنايى سايت اشۋ قاجەت دەگەن ۇسىنىس ايتتى.
– شەتەلدىكتەرگە جەردى ساتۋعا بولمايدى. ءتىپتى, بەلگىلى ءبىر كاسىپورىندا 1 پايىز شەتەلدىك ازاماتتىڭ ۇلەسى بولاتىن بولسا, وندا وعان جەردى ساتپاۋ كەرەك. ال قازاقستاندىقتارعا جەردى 49 جىلعا جالعا بەرۋ تاجىريبەسىن جالعاستىرا بەرۋ كەرەك, – دەگەن ويىن ايتتى مۇحتار تايجان.
جەر كوميسسياسىنىڭ جيىنىنا قاتىسقان قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ايماقتا اتقارىلىپ جاتقان ايتۋلى جۇمىستار تۋراسىندا باياندادى.
ال كوميسسيا توراعاسى اسقار مىرزاحمەتوۆ قىزىلوردا وبلىسىنداعى جيىندى وزگەشە وتكىزۋگە تىرىسقانىن ءمالىم ەتتى. ول ءۇشىن ارنايى ءتورت تاقىرىپ ۇسىنىلىپ, سول شەڭبەردە وي وربىتۋگە تالپىنىس بولعان. دەسەك تە, جيىنعا قاتىسۋشىلار مۇنداي جۇمىسقا اسا دايىن بولماي شىقتى. ءسوز العان ازاماتتاردىڭ بارلىعى ءبىر ويدىڭ شەڭبەرىندە عانا شيىرلاي بەردى. «جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلماۋى كەرەك. وزىمىزگە جالعا بەرىلۋى قاجەت» دەگەن ويدى اركىم ءارتۇرلى فورمادا ايتىپ جاتتى. دەي تۇرعانمەن, سىردىڭ بويىنداعى سىندارلى سۇحبات كەزىندە ايتىلعان ۇسىنىستار مەن تىلەكتەر ەلدىڭ قاجەتىنە جارايدى دەگەن ويدامىز.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى,
سىرداريا اۋدانى,
ناعي ءىلياسوۆ اۋىلى