كەشە ەلورداداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا جىل سايىن وتكىزىلەتىن قازاقستان حالقىنىڭ دوستىق فەستيۆالى اياسىندا ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم ءىس-شارالارى جونىندەگى كەڭەس (اوسشك) ۇلتتىق-مادەني بىرلەستىكتەرىنىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان «الەم. XXI عاسىر»: اوسشك ەلدەرى ىنتىماقتاستىعىنىڭ جاڭا بەلەستەرى» تاقىرىبىنداعى ازاماتتىق فورۋمى بولدى.
وعان شەتەلدىڭ 25-تەن استام ەلشىلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى, قوعام قايراتكەرلەرى, وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار, پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, عىلىمي جانە شىعارماشىلىق قاۋىم, اسسامبلەيا جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مۇشەلەرى قاتىستى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان شارانى اشقان قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى ەرالى توعجانوۆ الەم قازىرگىدەي قۇبىلمالى كۇيدە تۇرعاندا «تۇراقتى جانە قاۋىپسىز ءومىر كەشۋ» ءاربىر ازاماتتى تولعاندىراتىن ماسەلە بولىپ قالا بەرەتىنىنە, بۇل رەتتە, قوعامدىق كەلىسىمنىڭ دە باعاسى كۇن وتكەن سايىن ارتا تۇسەتىنىنە توقتالدى. بۇل ورايدا, ول وسىنداي ماڭىزدى جيىنداردىڭ الار ورنىنىڭ ايرىقشا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
ەرالى لۇقپان ۇلىنان كەيىن ءسوز العان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى: «قازىرگى تاڭدا وڭىردەگى بەيبىتشىلىكتى, قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا اوسشك-گە مۇشە ەلدەردىڭ ويلاستىرىلعان, كەلىسىلگەن جانە ۇيلەسكەن ءىس-قيمىلىن ەسەلەۋدىڭ قاجەتتىلىگى ارتىپ كەلەدى. جاھاندانۋ زامانىندا «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ارنايى قۇجاتىنا اينالدى. سوندىقتان, ول ءبىزدىڭ وڭىرىمىزدەگى بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋداعى باستى باعىت-باعدارىمىزدىڭ بىرىنە اينالۋى مۇمكىن. بۇگىندە قوعامداعى ەتنوسارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ باعىتىندا قىزمەت ەتىپ جاتقان بىرەگەي ينستيتۋت – ول قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى. ول قازاقستانداعى ءوزارا تۇسىنىستىك جانە كەلىسىم سەكىلدى ۇستانىمداردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, ەلدەگى تاتۋلىقتىڭ نىعايۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ ماسەلەسى ەلىمىز ساياساتىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولعان جانە بولىپ قالا بەرەدى دە. ەندەشە, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋدا اوسشك مۇشەلەرىنىڭ تاجىريبەسى وڭىرلىك, سونداي-اق, جاھاندىق اۋقىمداعى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى قادامداردى نىعايتا ءتۇسۋگە سەپ بولادى دەپ ويلايمىز», – دەدى.
اوسشك حاتشىلىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى, قحر ەلشىسى گۋن تسزيانۆەي ءوز سوزىندە بۇل فورۋمنىڭ ازياداعى تۇراقتىلىقتى, قاۋىپسىزدىك پەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ باعىتىنداعى ءارىپتەستىكتى بەكەمدەۋدەگى رولىنە توقتالىپ ءوتتى. بۇل رەتتە: «اوسشك-گە مۇشە ەلدەر ازياداعى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە تەك ۇنقاتىسۋ مەن ىقپالداسۋ جولدارى ارقىلى عانا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەكەنىن بىلەدى. وسىعان وراي, اوسشك حاتشىلىعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن ودان ءارى بەلسەندى ىنتىماقتاستىق ورناتۋ قاجەتتىلىگىن تۇسىنەدى. بۇل ءبىزدىڭ ورتاق ماقسات-مىندەتتەرىمىزدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن دە كەرەك», – دەگەن ول 2014 جىلى قول قويىلعان ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا سايكەس, اوسشك مەن قحا ءوزارا ۇيلەستىرۋ, كەڭەس بەرۋ, اقپاراتتار مەن قۇجاتتار الماسۋ, ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ باعىتتارى بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىپ كەلە جاتقانىن مىسالعا كەلتىردى.
ال قىرعىزستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى توكتوكۋچۋك مامىتوۆ جاھاندانۋ زامانى العا تارتاتىن قيىندىقتاردىڭ الدىن الۋ جانە ولارعا قارسى تۇرۋدا بىرلەسە كۇش بىرىكتىرۋدىڭ قاجەتتىلىگى مەن ماڭىزى مەزگىل وتكەن سايىن جاڭاشا سيپات الىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. «بۇل ورايدا, ادامزات الدىندا تۇرعان «ءبىز قايدا باعىت الىپ بارامىز؟» سەكىلدى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەۋدە مۇنداي فورۋمداردىڭ ءرولى ايرىقشا دەپ ويلايمىن», – دەدى ت.مامىتوۆ ءوز سوزىندە.
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستىڭ ءتورايىمى ءبىرعانىم ءايتىموۆا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دىنارالىق, كونفەسسياارالىق, ەتنوسارالىق تۇسىنىستىكتى قالىپتاستىرۋ جانە نىعايتۋ باعىتىنداعى, ال اوسشك-ءنىڭ تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ ماقساتىنداعى جۇمىستارىنا ساتتىلىك تىلەسە, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى جانىنداعى ءتىل جانە تەرمينولوگيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, قحا مۇشەسى ءادىل احمەتوۆ: «قازاقستاننىڭ بۇكىل الەمگە ۇلگى بولار جوباسىنىڭ ءبىرى, ءبىرى عانا ەمەس, بىرەگەيى وتكەن جىلى 20 جىلدىعىن اتاپ وتكەن ەتنوسارالىق سىيلاستىقتىڭ سيمۆولى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ايتقىم كەلەدى», – دەدى ءوزىنىڭ سوزىندە.
جالپى, بۇل كۇنگى فورۋمنىڭ كوزدەگەن ماقساتى جالپىۇلتتىق بىرلىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا جانە قازاقستاندىق بىرەگەيلىكتىڭ قالىپتاسۋىنا, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر وكىلدەرى مەن قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى مۇشەلەرىنىڭ قوعامدى جاڭعىرۋ ۇدەرىستەرىنە قاتىسۋىن جانداندىرۋعا ىقپال ەتۋ بولدى. سوندىقتان, «اوسشك: XXI عاسىرداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ جاسامپاز ينستيتۋتى» جانە «اوسشك ەلدەرىنىڭ ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى – ىنتىماقتاستىق پەن دوستىق كوپىرلەرى» تاقىرىپتارى بويىنشا وتكەن پانەلدىك وتىرىستار بارىسىندا وسى ماسەلەلەر كەڭىنەن قوزعالدى.
جيىن سوڭىندا اوسشك ەلدەرىندە ەتنوسارالىق جانە مادەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى ودان ءارى جەتىلدىرۋ, ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ بويىنشا بىرىكتىرۋشى الاڭدار مەن ازاماتتىق ينستيتۋتتار قۇرۋ ءجونىندە ۇسىنىمدار ازىرلەندى. سونىمەن قاتار, فورۋمنىڭ قورىتىندى قۇجاتى – قارار قابىلداندى.
ءىس-شارا اياسىندا «XXI عاسىر: قازاقستاندىق بەيبىتشىلىك پەن جاسامپازدىق باستامالارى» تاقىرىبىندا كىتاپ كورمەسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» تاقىرىپتىق فوتوكورمەسى, قازاقستان پرەزيدەنتى مۇراعاتىنىڭ ماتەريالدارى بويىنشا «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى: تاۋەلسىزدىك. بەيبىتشىلىك. كەلىسىم» تاقىرىبىندا تاريحي-دەرەكتەمەلىك كورمە, «قازاقستان حالقىنىڭ ەرتەگىلەر الەمى» تاقىرىبىندا قحا-نىڭ جاڭا باسىلىمىنىڭ كورمە-تانىستىرىلىمى ءوتتى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»