ادام بويىنداعى ىزگى سەزىمدەردى قوزعايتىن, قاراپايىم دا قاراكوك قالامگەر تۇردىبەك الشىنباي ۇلى نازىك جاندى, كوڭىلى تۇڭعيىق تا ءمولدىر جانە تامىرى تەرەڭگە تارتقان ادام ەدى. ول ءوزىنىڭ بوساڭداۋ كورىنەتىن بار بولمىسىمەن, تىستەسە شىرماتىلعان شىرماۋىقتاي تۇتقىرلى ويلاۋ جۇيەسىمەن, ساعىنىشقا جاراتىلعان ساناسىنىڭ القىندى ساراسىمەن جازۋشى بولۋعا جاراتىلعان جان بولاتىن. ومىرگە مۇڭدانا ءارى ك ۇلىمدەي قاراپ, مىنا الەمدەگى جان دۇنيەسىنە قاتىستى قۇبىلىستاردىڭ سۋرەتىن شىم-شىمداي شىجىمداپ اۋەلى جۇرەگىنە, سودان كەيىن قاعازعا تۇسىرەتىن.
ادامگەرشىلىكتىڭ يگى قاسيەتتەرىن بويىنا ۇيىتقان تالانت يەسى سول ءبىر ۇلى جىلىلىقتى شىعارمالارى ارقىلى ۇلتىنا جەتكىزدى. ءومىردىڭ وزىندەي قاراپايىم ءتىرشىلىكتەن ۇلكەن كوركەم وي قورىتا ءبىلدى. ادەبيەت دەگەن ۇلكەن اعىستا ارىنى قاتتى تولقىنداي بۋىرقانباعانىمەن دە, ونىڭ ءموپ-ءمولدىر تۇما سياقتى اڭگىمەلەرى, حيكاياتتارى, پەسالارى قاشان دا جان تۇكپىرىندەگى يىرىمدەردى قوزعايتىن. ءوزىنىڭ ومىرىمەن دە, شىعارمالارىمەن دە ءار كوڭىلدىڭ تۇكپىرىنە شۋاق توگەتىن.
تۇردىبەك الشىنباي ۇلى سياقتى تۇنىق تا ءمولدىر ءسوز يەلەرى بولماسا, ادەبيەتتىڭ اعىندى تولقىنى تۇنىپ اقپاس ەدى. ول ءوز ۇنىمەن, ءوز جازۋ مانەرىمەن, وزىندىك كوركەم ويلاۋ جۇيەسىمەن دانا وقىرماننىڭ دا, بالا وقىرماننىڭ دا كوڭىلىنەن شىعا ءبىلدى.
سوناۋ ءبىر ەرتەرەكتە جازىلعان, ادەبيەت دەگەن سىر ساندىقتىڭ العاش رەت قۇپيا ق ۇلىبىن اشقان «№14 كىلت» اتتى شاعىن اڭگىمەسىنەن باستالعان جازۋشىلىق جولى, ارناسىن كەڭىتە كەرنەۋلەتىپ, اباي تۋرالى «تولعاۋى توقسان» حيكاياتقا اكەپ تىرەدى. شىعارماشىلىق جولىنىڭ بەلەسى سياقتى ونىڭ بۇل حيكاياتى پسيحولوگيالىق ءيىرىمى مول, سەزىم قايىرىمىنا قۇرىلعان ىشكى قۋاتى سەرپىندى شىعارما. مۇندا مۇڭ دا, مۇنارلى ەلەس تە, تابى باسىلماعان ساعىنىش تا, وزەگىڭدى ورتەگەن وكىنىش تە, سابىرعا شاقىرعان سالاۋات تا بار.
ابايدىڭ «جۇمباق جانىنىڭ», «ماڭگىلىك ايىقپايتىن» دەرتىنىڭ, شىمبايىنا باتقان كۇيىكتىڭ, ۇلى تالانتتىڭ كۇيىنىشى مەن ءسۇيىنىشىنىڭ داۋاسىن «اباي جولىنان» سوڭ دا ودان اسىرىپ جەتكىزۋگە ۇمتىلعان ۇلكەن-كىشى قالام يەلەرى ادەبيەتتىڭ ءار جانرىندا قالام تارتتى. ولاردىڭ: دىتتەگەن مۇراتىنا جەتىپ, نە جەتپەگەنى تۋرالى اشىق پىكىر كوز قيىعىمىزعا شالىنعان جوق. الايدا, العاشىندا پەسا, سودان كەيىن بارىپ حيكايات رەتىندە تابيعي قاراپايىم قالىپتا شىمىرلاتا جازىلعان بۇل ەكى تۋىندىنى ءوز باسىم تەبىرەنە وتىرىپ وقىدىم. از عۇمىردىڭ كوپ كۇندەرىن ادەبي شىعارمالاردى تالداپ, تارازىلاۋعا ارناعان تالعام يەسىن تامساندىرۋ قيىن, بىراق ءبىز, جاسىراتىن نەسى بار, شىنايى سەزىم تەبىرەنىسىنە بولەندىك.
قىزىقتى دا قايىرىمى قىسقا اڭگىمەلەرى («№14 كىلت», «قوس قۇپيا», «ايەل جەتەگى», «ءومىر اۋەنى», «ارۋلاردىڭ ازابى», «ەلەس-ەركەك» «جول ۇستىندەگى ۇشەۋ», «شاڭىراق»), ماحابباتتىڭ ازاپتى قىلىن شەرتكەن حيكايالارى («جان جاراسى», «قوس قاراعاي», «باعباننىڭ قىزى»), ادالدىق پەن ايارلىق ارپالىسقان تىرشىلىك تارتىسى بەينەلەنگەن حيكاياتتارى («قاسيەتتى مەكەن», «ەگەس», «ءدۇنيە-جالعان»), ەرتەگىلەر الەمىنە جەتەلەپ بارىپ ءومىر مەن ءولىم تۋرالى ويلى پايىمداۋلاردى الدىڭا تارتاتىن ەرتەگى-حيكايالارى («ارۋاق اجەمەن جەتى كەزدەسۋ» «پەرى قىز» «قيال-قۇس»), بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ ءومىرىن ارقاۋ ەتە وتىرىپ ويلاندىراتىن («ءتىرشىلىك تىرەگى», «اڭساۋ», «كىشكەنتاي تىرشىلىك», «وتكەل», «كىشكەنتاي باستىق», «كوبەلەك اقىل ايتا ما؟», «ۇلكەن ورىك», «عاجاپ دۇنيە», «اكە مەيىرى», «يدەيا», «كەمەلەر كەتىپ بارادى») تۋىندىلارى, ءسوزسىز, تۇڭعيىق تالانتتىڭ قۋاتتى تامىرىن تانىتاتىن.
اتتارىنىڭ يەسىنە تارتىپ, مازمۇنىن ءوزى ايتىپ تۇرعانىنداي, وتە قاراپايىم تاقىرىپتى تۋىندىلاردىڭ ءىشىندەگى تىرشىلىكتىڭ قوز-قوز بوپ مازداعان شوعى ىستىق تابىمەن قاريدى. «تاعىنا جەتىپ» تالدايتىن سىنشىنىڭ, اعىنان جارىلا العايتىن اعانىڭ, باۋىرىن جىلىتا باۋرايتىن باۋىردىڭ پىكىرىنە سۋساعانىمەن دە, ادال ىشكەن «بەينەت سۋسىنى» (ابايدىڭ بالاماسى بويىنشا – شىعارماشىلىق) ءۇشىن تۇردىبەك ەشكىمنەن مۇسىركەۋدى كۇتپەيتىن. بۇل جاعىنا, تالاپ پەن تالعام جاعىنا كەلگەندە, ءوزىنىڭ دە ورەسى بيىك, شىنىن ايتساق, ءتۇيسىكپەن ءتۇيسىنۋ قابىلەتى وتە جوعارى جانە كىرپياز بولاتىن. ول ءسوز قۋىپ, سويلەم تەرىپ, وي قۇراپ جازبايتىن. ادامنىڭ جانىنا جيىلعان وكسىك سەزىمدەردى يىرىمدەتە شىمىرلاتاتىن. جاي ءسويلەمدەرگە – قۇرمالاس, قۇرمالاس سويلەمدەرگە – كۇردەلى قۇرمالاس سويلەمدەردىڭ ماعىناسىن سىيدىراتىن.
ونىڭ مۇنداي سىيىمدى, ماعىنالى قاراپايىم سويلەمدەرى ساقناعا قويىلعاندا ەرەكشە تۇڭعيىقتانىپ, استارلانىپ, ەمەۋىرىندەنىپ كەتەتىن. «كەرقۇلا اتتى كەندەباي» سپەكتاكلىنىڭ جاستار تەاترى ساحناسىندا ون جىلدان استام ءجۇرۋىنىڭ سىرى دا سوندا. ال اباي تۋرالى استانادا ءبىر-اق كورسەتىلىمى قويىلعان «ءدۇنيە-جالعان» پەساسىنىڭ سىرى دا, سىنى دا تۇڭعيىق. كەيدە, ساحناعا قويارعا دۇنيە تاپپاي, اۋىزىن قۋ ءشوپپەن ءسۇرتىپ ءجۇرگەن رەجيسسەرلەردىڭ وسىنداي تۋىندىلاردىڭ تۇڭعيىق استارىنا ءسۇڭگي المايتىن تايازدىعى تاڭداندىرادى.
تۇردىبەك الشىنباي ۇلىنىڭ درامالىق-پسيحولوگيالىق تالداۋعا قۇرىلعان ەكى-ءۇش حيكاياتى كەزىندە رەسپۋبليكالىق جابىق بايگەدە قارا ءۇزىپ كەلدى. جاسىرىن اتپەن جولدانعان, اۆتورىنىڭ اتى «بەلگىسىز» شىعارمانى جەر-كوككە سىيعىزباي ماقتاعان العاۋلاردىڭ, قۇپيا كونۆەرتتەگى جازۋشى ەسىمى اشىلعان سوڭ, ۇنسىزدىك تىلسىمىنا شىم-شىم باتىپ كەتۋىن ادىلەتتىلىك دەۋگە كەلمەيدى.
قالامگەر مىنەزىنىڭ قاراپايىمدىعى, تولايىم-توعا ءومىر ءسۇرۋى, كومبىس ءتوزىمى – شىعارمالارىنىڭ باعىن بايلاپ, ءورىسىن تارىلتۋعا ءتيىستى ەمەس. بۇل رەتتە: كەلەر كۇندەردە كەزەگى كەلەر, توردەگى ورنىن تابار – دەگەن بوپسا سوزدەر: تۇردىبەك الشىنباي ۇلى سياقتى قاراپايىم ءومىردىڭ شاپانىن جامىلىپ, قارا حالىقتىڭ قاتارىنان قارا ۇزبەي كىشىپەيىلدىكپەن ءومىر سۇرگەن ادامعا, شىعارمالارى دا سونداي قاراپايىم ءارى «كىشىپەيىل» كوزقاراستى قالايتىن, ءتىپتى, ءتۇسىنۋ ءۇشىن دە سونداي قاراپايىمدىلىقتى تالاپ ەتەتىن ونەر تۋىندىسىنا قاراتىلا ايتىلماسا كەرەك, ايتىلعانمەن دە العاۋدان اسا المايتىن تىلەك بولىپ قالا بەرەدى. ءبىز, كوركەم شىندىق دەگەندى اسقاقتاتا دارىپتەپ, پەندەنىڭ قارابايىر تىرشىلىگىندەگى كاتارسيستەردى قاپەردەن شىعارىپ الامىز. ال ءومىردىڭ دە, ونەردىڭ دە شىڭىراۋ تىلسىمى – قارا حالىقتىڭ قالىپتى, قاراپايىم, ەتەكباستى, ۇيرەنشىكتى, سۇرەڭسىز ميمىرتىنىڭ قالتارىسىندا. كىشكەنتاي ادامنىڭ كىشكەنتاي ومىرىندە ۇلكەن ماقسات پەن ءتۇڭىلۋ, ۇلكەن كۇيىنىش پەن جۇبانىش جاتىر. مىنە, تۇردىبەك الشىنباي ۇلىنىڭ شىعارمالارى ءومىردىڭ وسىنداي وكسىگى مەن ءسۇيىنىشىنە سۋارىلعان.
مۇنىڭ باستى سەبەبى, تۇردىبەك الشىنباي ۇلىنىڭ ءوزى دە ءومىردىڭ كوكساۋى ارالاس كورىگىندە بالقىپ, تىرشىلىك اتتى ۇستانىڭ ءتوس بالعاسىنا جەنتەكتەلىپ, الشىنباي سياقتى دانا قارتتىڭ زەردەسىنە سۋارىلىپ, تاعدىر-تالايى قارابايىر دا قاراپايىم ءومىر يەلەرىنىڭ اراسىندا وتكەندىگىندە. الشىنباي ابىز بولمىسى, ويلاۋ جۇيەسى, پايىمى بولەك دەگدار دانا ادام ەدى. كەۋدەسى دانالىق مايەگىنە ۇيىعان وسىناۋ وزان قاريا سوناۋ ىقىلىم زامانداعى پايعامبارلار مەن ساحابالاردان تارتىپ, ويىن ابايدىڭ سوزدەرىمەن استارلاپ, ەمەۋرىندەتە:
«اتاڭدى – اناڭ ازعىرىپ, اكەلدى سەنى كەيىسكە», – دەپ ابايدىڭ ايتىپ وتىرعان «كەيىسى مىنا دۇنيە ەمەس پە. پايعامبار دا, پاتشا دا, باي دا, باعلان دا, جارلى دا, جاقىباي دا وتكەن بۇل دۇنيەدەن. ءالى دە وتپەك. ءبىز دە وتەمىز. كىمگە وپا بەرگەن دەيسىڭ بۇل جالعان. تەك جاراتقان يەم تاۋفيح بەرسىن دە. تاۋفيحسىز ءومىر – تامۇقپەن تەڭ. قاناعات بەرسىن دە. قاناعاتسىز ءومىر – قاپاسپەن تەڭ. اباي جازعان ەمەس پە: دۇنيەنىڭ بار اسىلى باسا الماعان تارازى باسىن ءبىر ۋىس توپىراق باسادى – دەپ. اللاعا انت مەزگىلىنەن باسقا كەزدە شاعىنۋعا, نازالانۋعا بولمايدى. ارىزداسۋ – اللانىڭ ديدارىن كورگەندە عانا ءۋاجىپ. جاساسىنداتىپ جازىپ جاتىرسىڭدار عوي. جاساڭدار. بىراق قۇدايسىز قۇرعان قوعامدارىڭنىڭ ءتۇبى قايىرلى بولار ما ەكەن وسى. مەن ءتورت پاتشانى باستان وتكەردىم. سەندەردىڭ قۇدايسىز پاتشالارىڭنىڭ جارىلقاعانى جادىمدا قالماپتى. وسىلارىڭ جالعان وكىمەت ەمەس پە ءوزى. وقىعاندارىڭ كوپ, توقىعاندارىڭ از توبىر ەمەسسىڭدەر مە, وسى. اللا باق بەرسىن دە. اللادان قايىر كۇتىڭدەر. سوندا مۇراتتارىڭا جەتەسىڭدەر», – دەپ تولعاي جونەلگەندە قايرىلىپ بەرەر جاۋاپ تابا الماي قىسىلىپ قالۋشى ەدىك.
وسىنداي كەۋدەسى سارا ابىزدىڭ ءالديىن شەشەسى باتيقاعا تارتقان ايالى بوتا كوزى بوتالاي مۇڭايىپ تىڭداپ وسكەن تۇردىبەكتىڭ جانارىنان دا, جازعانىنان دا ارىلمايتىن مۇڭ كەتپەيتىن. زادى, تۇردىبەكتىڭ جازۋ مانەرى الشىنباي ابىزدىڭ وسىناۋ ءبىر زارعا بەرگىسىز سارىندى تولعاۋىنىڭ اۋەنىمەن قالىپتاسقان سياقتى. ەڭ كوڭىلدى, جەڭىل دەگەن شاعىن شىعارمالارىنىڭ وزىنەن سونداي ءبىر اڭسارلى مۇڭ ارىلمايتىن.
ءفاني مەن باقيلىقتىڭ الماعايىپ اراسىنداعى ءجانتاسىلىم شاقتى اباي «انت مەزگىلى» دەپ اتايدى. سول انت مەزگىلىندە پارۋارديگەر پەندەگە اللا ديدارىن كورسەتپەك-مىس. انت مەزگىلىندە جاراتقان يەمنەن تاۋفيح سۇراپ, ارمانىڭدى ايتىپ قالۋ – ءۋاجىپ. «دۇنيە-جالعان» اتتى ديدارعايىپ تۋىندىسىندا, سول «انت مەزگىلى» ابايعا دا كەلگەن ءساتىندە تۇردىبەك ەكى دۇنيەنى تەڭ ەكشەپ, ابايدى دا, وقىعان ادامدى دا الماعايىپ كۇيگە تۇسىرەدى. مۇنداي ۋازدى وزان كۇڭىرەنىس – بۇرىندى-سوڭدى كوركەمسوز بەتىندە بولعان ەمەس. ول كۇڭىرەنىس تۇردىبەك الشىنباي ۇلىنىڭ اباي تۋرالى تۋىندىسىندا عانا بار. سول جولداردى تۇلا بويىم شىمىرلاي وتىرىپ وقىعان شاعىمدا الشىنباي ابىزدىڭ انت مەزگىلىندەگى تولعاۋلارى ەسىمە ءتۇستى. اسىلىق دەمەڭىز, انت مەزگىلىندەگى وسيەتتىڭ قانداي بولاتىنىن ءسىز ەستىپ تە, وقىپ تا كورمەگەن شىعارسىز. سول ءۇشىن دە «كۇندەلىگىمنەن» ءۇزىندى كەلتىرەيىن:
«سەنبى. 01.02.1992 جىل. الشىنباي اتانىڭ سوڭعى وسيەتى: «ەسىكتەن كىرە بەرگەن كەزىمدە: – وي, اللا! – دەگەن كۇڭىرەنگەن الشىنباي اتانىڭ داۋىسى ەستىلدى. تورگى ۇيدەگى توسەكتە داۋىسىن سوزىپ قويىپ, كۇڭىرەنىپ, اللاعا جالبارىنىپ جاتىر ەكەن. اللامەن ءوزى عانا وڭاشا سويلەسىپ, شىن تىلەگىن تىلەپ, ءۇنىن ارىزدانا سوزادى. جانىنا بارىپ وتىردىم. مەنى تانىمادى. بىرازعا دەيىن تىڭداپ وتىردىم:
– وي, اللا! وي, اللا! وي, ال-لا! مەن سەنىڭ ەسەبىڭدەمىن! وي, اللا, مەن سەنىڭ ەسەبىڭدەمىن! مەن سەنىڭ ەسەبىڭدەمىن! ەستيسىڭ-ڭڭ-بە؟!. ەسەبىڭدەمىن... ء(سال ءۇنسىز قالىپ بارىپ ودان ءارى جالعاستىردى) – ەندى بۇل ءدۇنيەدەن قايىر كەتتى. باي بولدىم, كەدەي بولدىم. جاماندى كوردىم, جاقسىنى كوردىم. ەندى, مىنە, سەكسەنگە كەلدىم, اللا! بۇل دۇنيەدە ادام ماڭگى جاساماق ەمەس. ونداي قۇدىرەت جازىلماعان. قۇلاق ەستىمەيدى. كوز كورمەيدى. اياق ءجۇرمەيدى. ساعان بارعاننان باسقا امال جوق. سەنىڭ قۇشاعىڭدى اڭساپ جاتىرمىن, اللا! ودان اسقان راقىم جوق. قيناما مەنى... ەندى قارا جەردى قازىپ, قۋىسىنا قويماق... ءاي, قيىن... قيىن... قيىن! (مەن ءوزىنىڭ قاراڭعى قاپاسقا ءتۇسەتىنىنە بۋلىعىپ جاتىر عوي دەپ ىشتەي ءولۋدىڭ, ءولىمدى كۇتۋدىڭ قيىندىعىنا, قارتتىڭ جانتالاسىنا دەنەم تۇرشىكتى. بىراق وسىناۋ تاقۋا, تاۋبەشىل, ىشكى ءدىنى بەرىك, ادال ادامنىڭ قينالعانى شىبىن جانى ەمەس, مۇلدەم باسقا ەكەن) – وي, اللا! وي, اللا! وي, اللا! مەن سەنىڭ ەسەبىڭدەمىن! ەندى ماعان تىرشىلىكتە قالماق جوق. جاماندى, جاقسىنى, بايلىقتى, كەدەيلىكتى كوردىم. سەگىزىنشى اتام – جارىلقاپ ەدى. جارىلقاپ ەدىڭ, اللا! باي – باسىر, كەدەي – تاسىر, مىقتى – الاشوقپار بولدى. ەل بوستى... بالا بەسىكتەن اجىرادى. اعايىن بەتىمەن كەتتى. قيىن... قي-ىن! قي-ىىىن! ءبىر ءۇي ءبىر قازانعا قارادى... قيىن! (سوندا عانا الشىنباي اقساقالدىڭ ۋايىمىن ءتۇسىندىم. ەكى ۇلىنىڭ ءبىرى – حاسەن وپات بولدى. تۇردىبەك جالعىز, ونىڭ ۇلدارىنىڭ ەشقايسىسى ۇيلەنىپ, وتاۋ قۇرماعان. ەكى بالاسى دەرتتى ەدى. سول كوكەيىن قىزدىرىپ, جۇرەگىن شىمشىپ جاتىر ەكەن عوي. قيىن! ءبىر قازانعا قاراپ قالدى-اۋ! – دەگەنى سول ەكەن! ءۇنسىز وتىرا بەردىم) – وي, اللا! وي, اللا! وي, ال-لا! قاراڭعىلىقتان وكىمەتكە قولىم ءبىر جەتپەي كەتتى! ءسوزىمدى ەستىمەدى, اللا! اقشادان قۇن كەتتى, ادامنان قادىر كەتتى. ەندى قايتەم, اللا! قايتەمىن, اللا! قايتەمىن... ارتىمنىڭ بەرەكەسىن كىم تىلەيدى, اللا! جۇرت – جۇرتتا, ەل – ەلدە قالا ما, اللا! مەنىڭ جانىم بويىمدا, تىلەگىمدى بەر, اللا! (بۇل الماعايىپ توقسانىنشى جىلداردىڭ باسى بولاتىن. ەل-جۇرت تۋرالى قينالسا – قينالعانداي تۇس. وسى كەزدە تۇپكى ۇيدەن تۇردىبەك شىقتى. امانداستىق. الشىنباي اقساقالدىڭ قۇلاعىنا ايقايلاپ «تۇرسىن كەلدى!» – دەدى. قاريا ءۇش قايتارىپ سۇرادى. زادى, جالبارىنۋ كۇيىنەن ارىلا الماي, بۇل دۇنيەدە ەكەنى ەسىنە باياۋلاپ بارىپ تۇسسە كەرەك. كوزىنىڭ تومەنگى ەتى سۋلانىپ, قىزارىپ كەتىپتى. ءبىراز س ۇلىق جاتىپ, وزىنە-ءوزى ءسويلەدى). – مەن بۇل دۇنيەدەمىن. جاس سەكسەنگە كەلدى... جاماندى, جاقسىنى, بايلىقتى, كەدەيلىكتى كوردىم. اتام جارىلقاپتان بەرى جامان ەمەس ەك... مىنە, ءبىر قازانعا قاراتتى. ارتىمنان بەرەكە-نيەتىمدى تىلە! ءبىر-بىرىڭە باس, كوز بولىڭدار. بالاڭا, اميناعا, تۇرسىنعا (ايىمحان عوي ايتپاعى) ارىزداسقان دۇعا سالەمىن ايت. اناۋ – الاي بولدى, مىناۋ – بىلاي بولدى ء(وزىنىڭ ۇرپاعىن مەڭزەپ وتىر-اۋ!), قايتەيىن, اللا. ولاي-بۇلاي بولىپ كەتسەم نيەت تىلەۋىمنىڭ ىشىندە بول. ارتىم جۇدەپ قالماسىن. ءبىر قازانعا قاراپ قالدى... مەنى كورمەي قالعان, سۇراعان اعايىنعا سالەم ايت. جۇرتىم – جۇرت, ەلىم – ەل بولسىن. سەن مەنى سوڭعى رەت ءتىرى كورىپ وتىرسىڭ با, ونى اللا بىلەدى, قوشتاسقانىم وسى. بالاڭا, اللا, مەنىڭ جاسىمدى بەرسىن... جۇدەتپەي جونەلت مەنى! قوش! جۇرتىمدى – جۇرت, ەلىمدى – ەل ەتىڭدەر... (قولى جىپ-جىلى ەكەن. ماڭدايىنان ءسۇيدىم. سالقىن ەكەن. ۇزاق ءۇنسىز جاتتى دا, تاعى دا جالبارىنا باستادى. جوق, بۇل جالبارىنۋ ەمەس, اللامەن امانداسۋ. تىرشىلىك تۋرالى ەسەبىن بەرىپ جاتىر. شىعىپ بارا جاتىپ الشىنباي ابىزدىڭ سوزا «ال-لا-ا!» دەگەن ءۇنىن ەستىپ قالدىم, ەسىك جابىلعان كەزدە داۋىس تا قيىلىپ ءتۇستى. ماعان الگى ەسىك و دۇنيە مەن بۇ دۇنيەنى ءبولىپ تۇرعان اللانىڭ اقىرەتىنىڭ ەسىگى سياقتى كورىندى. مەن دە اسپانعا قاراپ بۋلىعىپ تۇرىپ: – و, اللا! مەن سەنىڭ ەسەبىڭدەمىن – دەدىم ىشتەي جالبارىنىپ)».
ۋا, دەسەڭشى, وسى ءبىر انت مەزگىلىندەگى ارماندى سوزدەردە الشىنبايدىڭ عانا ەمەس, ونىڭ ۇلى تۇردىبەكتىڭ دە وزەكتى وكسىگى جاتىر ەدى. ول وكسىكتىڭ نە ەكەنىن قازبالاپ جاتپايىن, بالانىڭ ازاسى مەن ۋايىمىنان اششى نە بار دەيسىڭ دۇنيەدە. تۇردىبەك سونىڭ بارلىعىنا اكەسىنە تارتقان تاۋفيحپەن ءتوزىپ, جۇرتىنىڭ – جۇرت, ەلىنىڭ – ەل بولىپ قالعانىن تىلەۋمەن ءوتتى.
«كوڭىلى جاقسىلاردىڭ التىن ساندىق, ساندىقتى كىلت بولماسا كىم اشادى», – دەپ حالىق دانالىعى جىرلاعانداي, ءار قۇبىلىستىڭ ءوز كىلتى بولادى. اسپانمەن تىلدەسكەن بابىلدىڭ مۇناراسىنىڭ قۇپياسىن دا اشقان سول كىلت. كوڭىلىڭنىڭ اۋانىن اشاتىن دا سول كىلت. ادەبيەتتىڭ دە كوركەم سارايىن اشىپ, بويىڭدى باۋراۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن دە – كىلت. كىلت اشقان سوڭ عانا ونىڭ عاجايىبىن كورىپ, تامسانا الاسىڭ. تۇردىبەك الشىنباي ۇلىنىڭ شىعارمالارى دا قازاق ادەبيەتىنىڭ كادىمگى جانە ەڭ قاجەتتى كىلتىنىڭ ءبىرى. اسىلى, قارابايىر ءومىر تۋرالى قاراپايىم شىندىقتى بىلەسىڭ, تۇشىنۋ ارقىلى عانا كۇردەلى كوركەم الەمگە بويلاي الاسىڭ. ۇلى شىعارمالاردىڭ قۇپياسىن اشۋعا باۋليتىن العاشقى كىلت تە, العاشقى اتتايتىن تابالدىرىق تا سونداي ادامداردىڭ سونداي ءبىر قاراپايىم تۋىندىلارى. سونداي كىلتتىڭ يەسى تۇردىبەكتىڭ ءوزى دە قازاق ادەبيەتىنىڭ سەنىمدى كىلتى بولىپ قالاتىنىنا ەش كۇمانىم جوق.
قازاق ادەبيەتىنە, جالپى ءومىرىمىزگە وسى تۇردىبەك اعامىز سياقتى ادامداردىڭ داۋىسى قاشاندا جەتپەي تۇرادى. ول قاراپايىم دا, قادىرلى ءومىر كەشتى. سول ءبىر تۇلعاسى ونى بىلەتىن جانە شىعارمالارىن وقىعان ءار ادامنىڭ جۇرەگىندە ماڭگىلىك ساقتالىپ قالادى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ قالامگەرشىلىك جانە ادامگەرشىلىك سەزىمدەرىمىزدى سونداي پاك جانداردىڭ كوڭىل كۇيىمەن ولشەپ ءومىر سۇرەتىنىمىز انىق.
تۇرسىن جۇرتباي
استانا