ەلىڭدى قورعاۋ – مىندەت

ەلىمىزدى, جەرىمىزدى قورعاۋ, تىنىشتىعىن ساقتاۋ, شەكارانى كىرپىك قاقپاي كۇزەتۋ سەكىلدى مىندەتتى بورىشىن, ازاماتتىق پارىزىن ابىرويمەن اتقارۋعا سولتۇستىكقازاقستاندىق جاستار قانشالىقتى دايىن دەگەن ساۋالمەن وبلىستىق قورعانىس ىستەرى جونىندەگى دەپارتامەنتتىڭ باستىعى, پولكوۆنيك ەركىنبەك بايبولوۆقا قايرىلعان ەدىك. – مەن اتا-انالار الدىندا دا, ازاماتتىق بورىشىن وتەۋگە اتتا­ناتىن تۇلەكتەر اراسىندا دا قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇش­تەرىنىڭ جوعارعى باس قولباس­شىسى ن.نازارباەۆتىڭ «ەلىڭنىڭ ۇلى بولساڭ, ەلىڭە جانىڭ اشىسا, ازاماتتىق نامىسىڭ بولسا, قازاقتىڭ ۇلتتىق جالعىز مەم­لەكەتىنىڭ نىعايىپ-كوركەيۋى جولىندا جان تەرىڭدى سىعىپ ءجۇرىپ, ەڭبەك ەت. جەردىڭ دە, ەلدىڭ دە يەسى ءوزىڭ ەكەنىڭدى ۇمىتپا», دەگەن تاعىلىمدى تاربيەگە, ۇلتتىق رۋحقا تولى پايىمدى سوزدەرىن مىسال ەتىپ وتىرامىن. تاۋەلسىزدىك تۋىن تىككەن, زايىرلى مەملەكەت اتان­عان ەلىمىزدىڭ قادىر-قاسيەتىن ۇعىندىرۋ, وتاننىڭ وتتان دا ىستىق بولاتىنىن سەزىندىرۋ – باستى مۇراتىمىز. وتاندى قاس­تەرلەۋ, شەكسىز ءسۇيۋ سەزىمى وتباسى, وشاق قاسىنان باس­تالاتىنىن ءبىر ءسات تە ەستەن شى­عارماعان ابزال. «ادال ۇل ەر بوپ تۋسا – ەل ءتى­رە­گى» دەپ ەسىمى اڭىزعا اينالعان باۋىرجان مومىش ۇلى ارتىنا وسيەت قالدىرىپ كەتكەندەي, وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەمەلەر مەن تاپسىرمالاردى ەرتە تۇسىنگەن ورەن ەرتەڭ حالقى مەن ەلىنىڭ سۇيەنىشىنە اينالادى. قانداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭ تۋا قالعان جاعدايدا دا بەر­گەن انتىنان اينىمايدى. سول سەبەپتى ءبىز جۇيەلى تۇردە ءجۇر­گىزىلەتىن قوعامدىق-ساياسي, ءما­دەني-كوپشىلىك, پاتريوتتىق-سپورت­تىق شارالار اياسىندا وتان دەگەن ۇلى ۇعىم, قاستەرلى ءسوز ازات­تىقتىڭ, ەركىندىكتىڭ تۇعىرلى ولشەمى بولىپ تابىلاتىنىن, ول كوك تۋىمىز, ءانۇرانىمىز, ەلتاڭ­بامىز سەكىلدى پاتريوتتىق رۋحتى ءجى­گەر­لەندىرەتىن, اسقاقتاتاتىن مەم­لەكەتتىك نىشانداردان قۇرا­لاتىنى, بابالارىمىزدىڭ با­تىرلىق داستۇرلەرىن ۇلگى ەتۋ ەل قورعانى سانالاتىن جاستارىمىز ءۇشىن ۇلكەن تاربيە مەكتەبى ەكەنى انىق. سوندا باردىڭ قادىرىن با­عالاپ, قۇندىلىقتارىمىزدى كو­كىرەگىنە توقىپ وسەدى. مەملە­كە­تىمىزدىڭ وركەندەۋى مەن گۇلدەنۋى جولىندا قالتقىسىز قىزمەت ەتەتىن بولادى. – ەركىنبەك سەرعالي ۇلى, بۇ­رىن­دارى اسكەر دەسە ازا بويى قازا تۇراتىندار ءجيى كەزدەسەتىن. ونىڭ ءبىر ۇشىعى ارمياداعى الىمجەتتىككە, جارعىعا قيعاش باسقا دا زاڭسىز ارەكەتتەرگە كە­­لىپ تىرەلەتىن. ونىڭ ۇستىنە اياق-قولى بالعاداي بوزبالانىڭ امان-ساۋ بارىپ, تابىتپەن قايتۋ فاك­­تىلەرى از ۇشىراسپايتىن. قا­­زىرگى ۇلتتىق ارميامىزدىڭ بەت-كەل­بەتىن قالاي سيپاتتار ەدىڭىز؟ – ءيا, تاريح قويناۋىنا كەتكەن وتكەن كۇندەردى ەسكە الساڭ, ءومىرى تاۋسىلمايتىن قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت جولىققانداي بولاسىڭ. وداق ىدىراپ, ەكونوميكالىق بايلانىستار ۇزىلگەن تۇستا سارى­ۋايىم­عا سالىنىپ, داعدارىپ قالعانىمىز راس. الايدا, پرە­زيدەنتىمىزدىڭ جارلىعىمەن تەز ارادا دەربەس ارميامىز قۇرىلىپ, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قۋاتتى دا اي­بىندى كۇشكە اينالدى. ونىڭ ساپى كاسىبي شەبەرلىگى جو­­عارى, ءبىلىمدى, بىلىكتى ماماندار­مەن تولىقتى. بۇرىندارى اسكەرگە شاقى­رىلۋشىلار اراسىندا ءمىن­دەتىنەن جالتارۋدىڭ ءتۇرلى ايلا-تاسىلدەرى قولدانىلسا, قازىر وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋدى مارتەبە, قۇرمەت سا­ناي­­تىندار قاتارىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. مۇن­­داي سەنىم ارمياىشىلىك ءتار­تىپتىڭ ورنىققانىن, تالاپتىڭ قا­تايعانىن, مورالدىق-پسيحو­لو­گيالىق ورتانىڭ قالىپ­تاس­قا­نىن, ماتەريالدىق-تەحني­كالىق با­زا­نىڭ جاقسارعانىن باي­قاتسا كەرەك. كوكتەمگى شاقىرۋ ناۋقانى 600-دەن استام ورەندى قامتىپ وتىر. ولار سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەۋدەن وتكەننەن كەيىن قور­عانىس مينيسترلىگى, ۇلتتىق ۇلان, مەم­لەكەتتىك كۇزەت, ۇقك-ءنىڭ شەكارا قىزمەتى قاراۋىندا ازاماتتىق بورىشتارىن وتەيتىن بولادى. – دەسەك تە, دەنساۋلىعىنان كىنارات تابىلىپ, تاۋانى شاعى­لىپ جاتاتىندار كەزدەسەتىن بولار؟ – ونداي ساناتتاعىلار ارمياعا شاقىرىلعانداردىڭ 8 پايىزدايىن قۇرايدى. دىمكاستىككە شالدىققاندار اراسىندا ىشكى اعزالار, كوز اۋرۋلارى ءجيى كەزىگەدى. ءبىر قىزىعى, 90-شى جىلدارى «مايتاباندار» كوپ ۇشىراسسا, قازىر الدەقايدا ازايعانى باي­قالادى. «ءبىرىنشى بايلىق – دەن­ساۋلىق» دەمەكشى, كامەلەت جاسقا تولعان ازامات مەديتسينالىق كوميس­سيانىڭ قاتاڭ سۇزگىسىنەن وتەدى. ەكىنشىدەن, وندىرىستىك بىلىكتىلىگى مەن ماماندىعى جەتە ەسكەرىلەدى. ويتكەنى, بويىنداعى ناۋقاسىن جاسىرىپ, قايتسە دە اسكەرگە بارۋدى دىتتەيتىندەر دە ءىشىنارا قىلاڭ بەرىپ قالادى. ولاردىڭ بار ويى – اسكەري بيلەت الۋ, مانساپ باسپالداعىنا ورلەۋ. مۇنداي كەلەڭسىز كورىنىستەرگە قارسى ىمىراسىز كۇرەس جۇرگىزبەي بولمايدى. سەبەبى, ارمياعا قابىل­دانعاننىڭ وزىندە اۋا رايىنىڭ وزگەرۋى, فيزيكالىق سالماقتىڭ ءتۇسۋى, جۇيكەنىڭ سىر بەرۋى سالدارىنان ول «قۋلىقتارى» ءبارىبىر اشكەرەلەنبەي قالمايدى. ال, اسكەري قىزمەتتەن قاساقانا جالتارعاندارعا قولدانىلاتىن قىلمىستىق جازانىڭ جەڭىل ەمەستىگىن ەسكەرتكىم كەلەدى. ولارعا 1000 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنۋى, بولماسا تۇزەتۋ جۇمىستارىنا تارتىلۋى, نە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازالارى قولدانىلۋى مۇمكىن. كۇندەلىكتى جۇمىسىمىزدا مۇنداي جاعدايلار تۋىنداماسا دا, الدىن الۋ, بولدىرماۋ شارالارىن دايەكتىلىكپەن جۇرگىزۋدى قاپەردەن شىعارمايمىز. بۇل ماسەلەلەر اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەنىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە قاراستىرىلىپ, جاس بالعىنداردىڭ پاتريوتتىق بەلسەندىلىگىن قوز­عايتىن تاقىرىپتار مەن مىسالدار تاڭداپ الىنادى. مۇنداعى ماقسات – وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا ازاماتتىق پارىز سەزىمى مەن مىندەت ۇعىمىن ۇيالاتۋ. ونىڭ قاينار كوزدەرى كوپ. ماسەلەن, مەك­تەپتەردە ۇيىمداستىرىلاتىن «باتىلدىق ساباقتارىندا» ۇلى وتان سوعىسىنىڭ وتتى جىلدارى, اعا ۇرپاقتىڭ, جاۋىنگەر-ينتەرناتسيوناليستەردىڭ ەرلىك­تەرىنەن سىرلار شەرتىلەدى. ساعا­دات نۇرماعامبەتوۆ, مۇحتار التىنباەۆ سەكىلدى حالىق قا­ھار­ماندارىنىڭ, تۇلعالى قول­باسشىلاردىڭ ونەگەلى ومىرلەرى وتانعا, ەلگە قىزمەت ەتەمىن دەگەن بالعىن ءۇشىن ەستەن كەتپەس, كوپكە دەيىن ۇمىتىلمايتىن ايتۋلى وقيعا بولىپ قالارى ءسوزسىز. سول سياقتى «ايبىن» رەسپۋبليكالىق اسكەري-پاتريوتتىق جيىنىنا مەكتەپ وقۋشىلارى ۇلكەن قىزى­عۋشىلىقپەن اتسالىسىپ ءجۇر. – بۇگىندە اسكەري قىزمەتكە كەلىسىمشارت نەگىزىندە كەلەتىن­دەر قاتارى دا از ەمەس كورىنەدى. – دۇرىس ايتاسىز, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىندە كەلىسىمشارت تۇرىندەگى اسكەري قىزمەتتىڭ تانىم­دىلىعى مەن تارتىمدىلىعى ارتىپ كەلەدى. زاڭ قابىلدانعاننان بەرى تىلەك بىلدىرۋشىلەر سانىنىڭ كوبەيە تۇسكەنى اڭعارىلادى. 2012 جىلى 100 ادام وقىپ شىقسا, كەلەسى جىلى 300 ادام ءوتىنىش ءبىلدىردى. ولارعا دا قويىلاتىن تالاپ جۇگى اۋىر. اسىرەسە, جاس­تاردىڭ بەلسەندىلىگى جوعارى. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ اسكەري وقۋ ورنىندا وقۋعا نيەت بىلدىرگەن جاستاردىڭ سانى بيىل 70-كە جۋىقتادى. ولاردىڭ اراسىندا الماتى قۇرلىق اسكەرلەرى اسكەري ينستيتۋتىنا ءوتىنىش ءبىلدىرۋ­شىلەردىڭ ۇلەسى باسىم. پەتروپاۆل قالاسىندا اسكەري-تەحنيكالىق مەكتەپ اقىلى قىز­مەت كورسەتەدى. بۇگىنگى كۇنى ونىڭ قابىرعاسىنان ءۇش جۇزگە جۋ­ىق جاس تەوريالىق بىلىمدەرىن تولىق­­تىرىپ, اسكەري ءىستىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ شىقتى. ەڭ باس­تىسى, 40 كۇننىڭ ىشىندە وتان قورعاۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىكتەرىن ءتۇسىندى. ولارعا دا, ءسوز جوق, ۇلكەن سەنىم ارتىلىپ, زور مىندەت جۇكتەلەدى. سولتۇستىكقازاقستاندىق جاس­تار دا وتان قورعاۋ قاستەرلى ۇعىم, قاسيەتتى بورىش ەكەنىن جاقسى سەزىنەدى. اڭگىمەلەسكەن ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان» سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى