باياندى بولاشاققا باستايتىن باعدارلاما

«قاز تۇرىپ قادام باسقان تاۋەلسىزدىك سابيلىك تۇساۋىن ومىرشەڭ ۋاقىتتا كەستىرگەن كەزدەن باستاپ, وسىناۋ جىلداردىڭ بەدەرىندە ايشىلىق جەردى التى رەت اتتاعان الىپ سەكىلدى, ءداۋىر جالىنان مىعىم ۇستاپ, تىزگىنىن بەكەم قاعا بىلگەن», دەپ تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي, شيرەك عاسىرلىق تاريحى بار ەگەمەن قازاقستان بۇگىندە دامۋدىڭ داڭعىل جولىمەن كەلە جاتىر. قازاقستان – ناعىز ۇلگى الاتىن ەل وسى جىلدارى ەلىمىز تابيعاتىنىڭ بايلىعىمەن عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن, سان ءتۇرلى ۇلتتار وكىلدەرىنەن قۇرالعان حالقىنىڭ اۋىزبىرشىلىگىمەن اتى شىقتى. سونداي-اق, بۇگىنگى قازاقستان ءوزى ورنالاسقان ايماقتىڭ عانا ەمەس, بۇكىلالەمدىك پروبلەمالاردى تالقىلاۋدا ءارى شەشۋدە ىقپالدى ءرول اتقاراتىن ەلگە اينالدى. قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ پىكىرىنە الەم ساياساتكەرلەرى مەيلىنشە ىقىلاس قوياتىن بولدى. وعان دالەل, ەلباسىمىزدىڭ ۇسىنىسىمەن 29 تامىز – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى تاراپىنان يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنى بولىپ رەسمي قابىلداندى. ەندى, مىنە, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاياۋدا ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى IV سامميتتە جاريا ەتكەن «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ رەسمي قۇجاتى رەتىندە قابىلدانىپ ەلىمىزدىڭ جانە دۇنيەجۇزىنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارۋدا ءارى قىزۋ تالقىلانۋ ۇستىندە. ءبىز دە الەمنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزىپ وتىرعان بۇل ماڭىزدى قۇجاتتىڭ استارىنا ءۇڭىلىپ كورەلىك. ءبىرىنشى كەزەكتە, قازاق ەلى باس­شىسىنىڭ وسىناۋ مالىمدەمەنى جا­­­ساۋىنا تولىق قۇقى بولعانىن ەرەك­شە اتاپ وتكەن ءجون. ويتكەنى, نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمنىڭ تاريحىندا جالپى ادامزاتتىق مۇددەگە وراي بۇرىن-سوڭدى بول­ماعان بىردەن-ءبىر ۇتىمدى شەشىم قابىلداعان مەملەكەت باسشىسى. وسى رەتتە, بىرىككەن ۇلتتار ۇيى­مىنىڭ باس حاتشىسى پان گي مۋن مىرزانىڭ: «قازاقستان ياد­رو­لىق قارۋسىزدانۋدا ەرەكشە ار­تىق­شىلىعىن اڭعارتۋدا. 1991 جى­لى پرەزيدەنت ن.ءا. نازارباەۆ­تىڭ سەمەيدەگى يادرولىق پوليگوندى جاۋىپ, يادرولىق قا­رۋدان باس تارتۋى ۇلكەن ەرلىك. بۇل قا­دام اسا كورەگەندىلىك, ناعىز تاۋەل­سىز­دىكتى جاريالاۋ. مەن بار­لىق مەملەكەت باسشىلارىن, ءاسى­رەسە, ياد­رولىق دەرجاۆالار باسشى­لا­رىن قازاقستاننان ۇلگى الۋعا شا­قى­رامىن», دەپ اعىنان جارىلۋى تەگىن ەمەس. ەكىنشىدەن, بۇل مانيفەست وسى­­­­دان 60 جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن كورنەكتى وقىمىستىلار البەرت ەينشتەين مەن بەرتران راسسەلدىڭ «قاتال, قاتەرلى جانە قاشىپ قۇتىلا المايتىن سۇراق: ءبىز ادام بالاسىن جويۋعا ءتيىسپىز بە الدە ادامزات سوعىستان باس تار­­تا ما؟» دەگەن اتپەن جاريا­لان­عان مانيفەسىنەن كەيىنگى تەرەڭ ساراپتامالىق ءارى وزەكتى ءما­سە­لەلەرى جان-جاقتى زەرتتەلگەن قۇن­دى قۇجات رەتىندە باعالانۋ­دا. پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ جا­­­ھان­دىق باعدارلاماسى 3 باس­تى قاعيداتتى جانە الەمدىك قو­عام­داستىق ءىس-قيمىلىنىڭ تۇ­تاستىق ال­گوريتمىنىڭ 5 باعىتىن قامتيدى. بۇلاردىڭ ارقايسىسى مۇقيات وقى­لىپ قانا قويماي, سونداي-اق, ءتيىستى شارالاردى قولعا الۋدى ەرەك­شە قاجەت ەتەدى, ولاي بول­ما­عان جاعدايدا جاھاندىق ىن­تى­ماقتاستىق ساعىمعا اينالىپ, جا­ھاندىق سوعىسقا اكەلۋى مۇمكىن. بۇل – ميللياردتاعان ادام قازا تاۋىپ, جەر بەتىنەن قالالار مەن ەلدەر ءتۇ­بىرىمەن جوعالادى, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر مۇلدەم جويىلادى دەگەن ءسوز. ءبىزدىڭ  ەلباسى سول سەبەپتى دە, اسكەري قاقتىعىستاردى رەتتەۋ ماقساتىندا ءارى يادرولىق قا­رۋسىزدانعان قاۋىپسىز الەم قۇرۋ ءۇشىن جوعارىدا ايتىلعان ناقتى قادامداردى ۇسىنىپ وتىر. ماقسات – ءححى عاسىردا سوعىس­سىز الەم ورنىقتىرۋ ءيا, بەيبىتشىلىك – ءبىزدىڭ ەلى­مىزدە قازىر ۇيرەنشىكتى سيپاتقا اي­نالعان ۇعىم. كۇن سايىن ءبىرىمىز وقۋعا, ءبىرىمىز جۇمىسقا بارامىز, كو­شەلەرىمىز تىنىش جانە بۇل احۋالعا ءبىز ابدەن ەتىمىز ۇيرەنىپ ال­عانى سونشالىقتى, مۇنداي جاع­دايدى وسىلاي بولۋى كەرەك سياقتى قابىلدايمىز. بەيبىتشىلىك قۇددى ءبىر اۋا ءتارىزدى – ونىڭ بارى ەشكىمگە بىلىنبەيدى دە سەزىلمەيدى, ال شىنداپ كەلگەندە, ءاپ-ساتتە اۋا قار­ماپ قالساق, ومىرىمىزگە قاۋىپ تونەتىنى بەلگىلى. بىزگە قالىپتى وسىناۋ احۋال, وكىنىشكە قاراي, جەر شارىنىڭ ءار تۇسىندا ەلدەرىندەگى تۇراق­سىزدىقتىڭ سالدارىنان تۋىن­داعان ۇرەي مەن قورقىنىشتان مازاسىزدىق كۇي كەشىپ جۇرگەن, نەبىر سوعىس جاعدايىندا ءومىر ءسۇ­رىپ جاتقان بىلايعى جۇرت ءۇشىن قول جەتكىزبەس ارمان دەسەك, استە قاتەلەسپەيمىز. جالپى, قازىر حالىقارالىق قا­تىناستاردا جانجالداستىق تاۋە­كەلدەرى ارتا تۇسۋدە. بىلىكتى ما­­مانداردىڭ زەرتتەۋلەرىنە سۇيەن­سەك, جەر وركەنيەتى 15 مىڭنان اس­تام سوعىستى, ياعني ءار جىل سايىن ءۇش سوعىستى باسىنان وتكەرگەن, ال ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان بە­رى الەمدە 170 رەت سوعىس ءورتى تۇتانىپتى. بۇگىن دە 24 جەردە سوعىس سيپاتىنداعى قاقتىعىستار ورىن الۋدا. اسكەري قاقتىعىستاردىڭ گەوگرافياسى ەۋروپانىڭ شى­عى­­سىنداعى, افريكانىڭ سول­تۇستىگىندەگى, تاياۋ شىعىستاعى سو­­عىس­تىڭ ءىس-قيمىلدارىنىڭ تاريحي شەگىن قامتۋدا. ياعني, سوعىس ۆيرۋسى حالىقارالىق جاعدايدى ۋشىقتىرۋىن جالعاستىرىپ جاتىر. ميليتاريزم ادامداردىڭ ساناسى مەن مىنەز-قۇلقىنا ەتەنە ەنىپ كەتكەن. حالىقتىڭ قولىندا قازىرگى كۇنى 1 ميللياردتان استام اتىس قارۋى بولسا, ولاردان الەمدە كۇن سايىن مىڭداعان ادام كوز جۇمادى. جالپى, جىل سايىن قارۋ-جاراققا 1,7 تريلليون دوللار نەمەسە ءار كۇن­گە شاققاندا 4,6 ميلليارد دوللار شىعىندالادى. ال وسى تۇستا جەر جۇزىندە 1 ميللياردتان استام ادام اشتىققا ۇشىراسا, 210 ميلليون ادام جۇمىسسىز كۇي كەشۋدە, تاعى 1,5 ميلليارد ادام ەنەرگيا كوزدەرىنە ءزارۋ. حالىقارالىق تەرروريزم قاھار­لى سيپاتقا يە بولدى. ءسويتىپ, جەكەلەگەن ەلدەردەگى ءبىرلى-جارىم اك­تى­لەردەن ەۋروپا, ازيا جانە افريكا مەملەكەتتەرىنە قارسى كەڭ اۋقىمدى تەررورلىق اگرەسسياعا اينالىپ ۇلگەردى. ميلليونداعان بوسقىندار, قالالاردىڭ قيراۋى, قۇندى تاريحي ەسكەرتكىشتەردىڭ جويىلۋى – وسىنىڭ ءبارى ادەتتەگى كورىنىسكە اينالۋدا. ەكونوميكالىق سانكتسيا­لار مەن ساۋدا-ساتتىق مايدانى دا قالىپتى قۇبىلىس بولىپ وتىر. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارت ءوز مىندەتتەرىن ورىنداي الماۋدا. ادامعا اجال سەبەتىن قارۋ, ونى دايىنداۋ تەحنولوگيالارى ءىرى دەرجاۆالاردىڭ قوسارلان­عان ستاندارتتارىنىڭ سالدارىنان بۇكىل الەمگە تاراۋدا. ولاردىڭ تەر­رورشىلاردىڭ قولىنا ءتۇسۋى – ۋاقىت وتە كەلە ابدەن بولۋى ءمۇم­كىن نارسە. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, پلانەتا تاعى دا بۇكىل ادامزات ءۇشىن قاسىرەتتى سالدارلارى بار «قىر­عي-قاباق سوعىستىڭ» وتكىر جۇزىندە تەربەلە باستادى. دۇنيە ازىرشە وتكەن ءتورت ونجىلدىقتىڭ وڭ ينەرتسياسىنىڭ ارقاسىندا ساقتالىپ تۇر. مىنە, وسى جايتتاردى تىلگە تيەك ەتە وتىرىپ, ن.نازارباەۆ ءوز مانيفەسىندە بۇكىل ادامزاتتىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن «ءححى عاسىر: سوعىسسىز الەم» اتتى كەڭ اۋ­قىمدى باعدارلاما دايىندالۋى قاجەت دەي كەلە, بۇل قۇجاتتا ءۇش باستى قاعيداتتى ناقتى مازمۇنداۋ كەرەك ەكەندىگىنە نازار اۋدارادى جانە ولار مىنا ءبىر نەگىزگى ەرەجەلەرگە سۇيەنۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى: بىرىنشىدەن, قازىرگى كەزدەگى ءبىر­دە-ءبىر سوعىستا جەڭىمپاز بولمايدى جانە بولا دا المايدى, وندا ءبارى دە جەڭىلەدى. وسى تۇستا بەلگىلى ساياساتكەر ۋولتەر موندەيلدىڭ ايتقان: «ءۇشىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ار­داگەرلەر بولمايدى», دەگەن ءسوز­دەرىن تۋرا قابىلداۋدان باسقا لاجىمىز قالمايدى; ەكىنشىدەن, جاڭا سوعىستا جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋلار – يادرو­لىق, حيميالىق, بيولوگيالىق جانە عىلىم جەتىستىگى نەگىزىندە ويلاپ تابىلاتىن كەز كەلگەن قارۋدىڭ وزگە دە تۇرلەرىن قولدانۋدان قا­شىپ قۇتىلۋ مۇمكىن بولمايدى. بۇل بۇكىل ادامزاتتىڭ قىرىلۋىنا الىپ كەلەدى جانە دە وسىعان كىمنىڭ جاۋاپ بەرەتىنىن انىقتاۋدىڭ ءوزى كەش بولادى ءارى جاۋاپ بەرەتىن ادام دا تابىلمايدى. وسىنداي ىقتيمال قاۋىپ-قاتەردى قازىرگى ۇلتتىق ليدەرلەر مەن ساياساتكەرلەر جانە ولار­دىڭ كەيىنگى بۋىن وكىلدەرىنىڭ بارلىعى اكسيوما رەتىندە تۇسىنۋگە ءتيىس; ۇشىنشىدەن, مەملەكەتتەر ارا­سىنداعى بارلىق تالاس-تارتىستاردى رەتتەۋ ءۇشىن بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە تەڭ جاۋاپكەرشىلىك, ءوزارا قۇرمەت جانە ىشكى ىسكە ارالاسپاۋ قاعيداتتارىنا بەيىمدەلگەن بەيبىت ۇنقاتىسۋلار مەن سىندارلى كەلىسسوزدەر نەگىز بولۋى كەرەك. قاۋىپسىز الەم ءۇشىن كۇرەس – باستى مىندەت مانيفەستىڭ وسى ءبىر وزەك­تى ماق­ساتىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ن.ءا.نازارباەۆ الەمدىك قوعامداس­تىق ءوزىنىڭ ءىس-قيمىلىنىڭ تۇتاستىق الگوريتمدەرىن بەس باعىت بويىنشا كە­شەندى تۇردە تۇزگەنى ابزال دەپ سانايدى. ەڭ ءبىرىنشىسى ءارى باستىسى, ءاري­­نە, ول – يادرولىق جانە وزگە دە جاپپاي-قىرىپ جوياتىن قا­رۋدان تولىقتاي ازات الەمگە قا­راي دايەكتىلىكپەن ىلگەرىلەۋ. جال­پى العاندا, بۇل باعىتتاعى ما­ڭىزدى قادام قازىردىڭ وزىندە جاسالىپ وتىر. بۇعان قازاق ەلىنىڭ قوسقان ۇلەسى مول. مىسالى, 2015 جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى قازاقستاننىڭ باس­تاماسى بويىنشا يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ تۋرالى جال­پىعا ورتاق دەكلاراتسيا قا­بىلدادى. قازاقستان 25 جىل بۇرىن الەمدە العاشقى بولىپ سەمەي يادرولىق سىناق پوليگو­نىن ءبىرجولاتا جاپتى. بۇل – ازىرشە الەمدىك تاجىريبەدەگى العاشقى جانە بىردەن-ءبىر وقيعا. جاس مەملەكەت سودان سوڭ كسرو ىدىراعاننان كەيىن مۇراعا قالعان اتوم قارۋىنىڭ الەمدەگى ءتورتىنشى الەۋەتىنە جانە ونى جەتكىزۋ قۇرال­دارىنا يەلىك ەتۋدەن ءوز ەركىمەن باس تارتتى. ءسويتىپ, 1994 جىلعى 5 جەلتوقساندا بۋداپەشت قالاسىندا ءىر­گەتاسىن تامىرى ۇلى دالادان باستاۋ الاتىن دالا قىپشاقتارى قالاعان ءزاۋلىم سارايدا ەلىمىزدىڭ تاريحىنا التىن ارىپپەن جازىلاتىن وقيعا ورىن الدى. قابىرعالارى التىنمەن اپتالعان, سالماعى ون توننا تارتاتىن توبەدەن تومەن قاراي ىلىنگەن ليۋسترامەن كومكەرىلگەن باس اينالاتىنداي ءنان زالدىڭ ورتاسىندا ءبىزدىڭ ەلدىڭ پرەزيدەنتىن قاۋمالاي بەس ەلدىڭ باسشىلارى «قانداي دا يادرولىق قارۋ ەش­ۋاقىتتا قازاقستانعا قارسى قولدانىلمايدى» دەگەن كەپىلدى راستاپ قول قويدى. وسى ساتكە كۋا بولعانداردىڭ تولقىعاننان تۇلا-بويلارى شىمىرلاپ, كوز­دەرىنە جاس ۇيىرىلگەنىن, سونداي-اق, الەمنىڭ وزگە ەلدەرى مۇنان سوڭ قازاقستاننىڭ وسى جارقىن ۇلگىسىن قولدايدى, ءسويتىپ, جاپپاي قارۋسىزدانۋعا جول اشىلادى دەگەن سەنىمدەرىن ۇمىتۋ مۇمكىن ەمەس. ءيا, قازاق ەلىنىڭ بۇل قادامى جەتەكشى يادرولىق دەرجاۆالاردى يادرولىق سىناققا موراتوري جاريالاۋعا قوزعاۋ سالدى. ناتيجەسىندە 20 جىل بۇرىن بۇۇ اياسىندا يادرولىق سىناقتارعا جاپ­پاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارت جا­سالىندى جانە قول قويۋ ءۇشىن اشىق دەپ جاريالاندى, بىراق ول ءالى كۇشىنە ەنبەي وتىر. بۇل جاعدايعا ن.ءا.نازارباەۆ الاڭداۋشىلىعىن بىلدىرە وتىرا, ءوزىنىڭ مانيفەسىندە يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جا­ھاندىق سامميتتەردىڭ ۇزبەي وتكىزىلىپ تۇرۋى قاجەتتىلىگىنە, ءولىم سەبەتىن قارۋلاردى عارىش كەڭىس­تىگىنە, الەمدىك مۇحيتتىڭ بەي­تاراپ سۋلارىنىڭ تۇبىنە, ارك­تيكاعا ورنالاستىرۋعا تىيىم سا­لۋعا قاتىستى جاھاندىق شە­شىم قابىلداۋ, بۇۇ-دا جاپپاي قى­­رىپ-جوياتىن قارۋ جاساۋ جانە جەتىلدىرۋ ءۇشىن پايدالانۋعا بولاتىن عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ تىركەۋ رەەسترىن قۇرۋ كەرەكتىگىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. كەلەسى وزەكتى ماسەلە سوعىستىڭ ءتۇپ-تامىرىن بىرتىندەپ جويىپ, ورنىقتى الەمنىڭ گەوگرافياسىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگى­نە سايادى. وسى ورايدا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «الىپ الەم جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىك» اتتى ماقالاسىنداعى: «يادرولىق قارۋ­سىز الەم, ولاردىڭ يادرولىق تەح­نو­لوگياعا يە نەمەسە يە ەمەس ەكەن­دىگىنە قاراماستان, بارلىق ەلدەر مەن حالىقتاردىڭ كۇش-ءجى­گەرىن بىرىكتىرگەن جاعدايدا عانا شىندىققا اينالا الادى» دەگەن ۇتىمدى ويىمەن كەلىسۋگە تۋرا كەلەدى. مانيفەستە اتاپ كور­سەتىلگەندەي, بۇل سالادا ءبىرشاما ىلگەرىلەۋ نىشانى بايقالادى. ماسەلەن, قازىر الەمدە يادرولىق قارۋدان ازات التى ايماق بار. ولار انتاركتيدانى, لاتىن امە­ريكاسىن, افريكانى, اۆس­تراليا مەن وكەانيانى قوسا العاندا, ءىس جۇزىندە بۇكىل ءوڭتۇس­تىك جارتى شاردى قامتيدى. ولار­دىڭ ءىشىن­­دەگى ەڭ «جاسى» 10 جىل بۇ­رىن سەمەيدە ءوڭىردىڭ بەس مەم­لە­كەتى قۇرعان ورتالىق ازيا ياد­رو­­­­سىز ايماعى بولىپ تابىلادى. دە­گەنمەن, اتقارىلۋى ءتيىس جۇ­مىستار ءالى جەتەرلىك. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ: «يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى كەلىسىم وزىنە ارتقان ۇمىتتەردى اقتامادى, ءويت­كەنى, مىندەتتەرى بىرجاقتى, تەك يادرو­لىق قارۋسىز مەملەكەتتەرگە جۇك­تەۋ قاراستىرىلعان», دەۋى بەكەر ەمەس. سونىمەن بىرگە, كۇن تارتىبىندە ءححى عاسىردا ءميليتاريزمنىڭ جا­­ھاندىق قاۋىپسىزدىككە قا­تەر ءتوندىرىپ, كەڭ اۋقىمدى حالىق­ارا­لىق ىنتىماقتاستىققا كەدەرگى كەل­تىرەتىن اسكەري بلوكتار سەكىلدى رۋ­ديمەنتىن ەڭسەرۋ ماسەلەسى تۇر. ونى شەشۋ ءۇشىن مانيفەستە ناقتى ۇسىنىستار كەلتىرىلگەن. اتاپ ايت­ساق, اسكەري بلوكتارعا بۇۇ تۋى استىندا مەملەكەتتەردىڭ بەي­­بىتشىلىك, تۇراقتىلىق, سەنىم مەن قاۋىپسىزدىك جولىنداعى ءۇشىن جا­ھاندىق كواليتسياسىن قار­سى قويۋ قاجەت. تاياۋداعى ونجىل­دىق­تىڭ جال­پىعا ورتاق مىندەتى اۋ­عانستانداعى, يراكتاعى, يەمەن­دەگى, ليۆيا مەن سيرياداعى, ۋكراي­نانىڭ شىعىسىنداعى سوعىس­تار مەن جانجالداردى جانە پالەستينا – يزرايل تەكەتىرەسىن توقتاتۋ بولۋعا ءتيىس. كورەي تۇبەگى, وڭتۇستىك قىتاي تەڭىزى اكۆاتورياسى جانە اركتيكاداعى احۋالدار قاۋپىنىڭ الەۋەتىن ازايتۋ مىندەتى تۇر. سونداي-اق, قازاقستان باسشىسى حالىقارالىق قارۋسىزدانۋ ۇدە­رىستەرىن جاڭا تاريحي جاع­دايلارعا بەيىمدەۋ ماڭىزدى دەپ سانايدى. ويتكەنى, زىمىرانعا قارسى جۇيەلەر مەن كادىمگى قارۋ-جاراق جونىندەگى بۇرىنعى ۋاعدالاستىقتار كەزىندەگى الىستى بولجاي الماۋشىلىقتىڭ سالدارى ەۋرازيا كەڭىستىگىن ساياسي ميليتارلاندىرۋعا الىپ كەلدى. بۇل قورعانىستى باسقارۋدىڭ ەلەك­تروندىق جۇيەسىنىڭ ىقتيمال اقاۋىنا بايلانىستى جاھاندىق سوعىستىڭ باستالۋ قاۋپىن كۇشەيتە تۇسەدى. سوندىقتان بۇۇ-نىڭ قارۋسىزدانۋ جونىندەگى كونفەرەنتسياسى قىزمەتىنىڭ جا­­ڭا ستراتەگياسى قاجەت. وسى رەتتە, قازاقستان 2016 جىلى بۇۇ-نىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىن شاقىرۋدى ۇسىنادى جانە ونىڭ بارىسىندا ءححى عاسىردا قيراتىپ – بۇلدىرۋگە اكەلىپ سوقتىراتىن سوعىستار مەن جانجالداردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا حالىقارالىق قۇقىقتىڭ قاعيداتتارىن قۋاتتاعان ءجون دەپ ەسەپتەيدى. جالپى العاندا, مانيفەست ءوزىنىڭ سالماقتى ويلارىمەن, ناقتى ۇسىنىس-پىكىرلەرىمەن يادرولىق قارۋسىز بەيبىت ءومىر سۇرۋگە تولى­عىمەن مۇمكىندىك بارىن اشىپ كورسەتىپ وتىر. سوندىقتان بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 70-سەسسياسىندا قازاقستان ءوز تاراپىنان «جاھاندىق ستراتەگيالىق باستاما-2045 جوسپارىن» جاساۋ باستاماسىن ىلگەرىلەتۋدى ۇسىنعانى بەلگىلى. بۇل جوسپار سوعىستار مەن جانجالداردىڭ تۇبەگەيلى سەبەپتەرىن جويۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق, قازاقستان اۋماعىندا ماگاتە تۋى استىندا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋدى جوسپارلاپ وتىرعان مەملەكەتتەرگە ارنالعان تومەن بايىتىلعان يادرولىق وتىن بانكى قۇرىلدى. مۇنى حا­لىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ قازاقستانعا كورسەتىپ وتىرعان زور سەنىمى دەپ قابىلداعان ءجون. بۇعان جوعارىدا اتاپ وتكەندەي بەس ءىرى مەملەكەت دەرجاۆالارىنىڭ بولاشاقتا قازاقستاننىڭ قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە بەرگەن كەپىلدىگىن قوسىڭىز. قورىتا ايتقاندا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «الەم. ءححى عاسىر» ما­نيفەسىمەن كەزەكتى رەت بۇكىل حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ نا­زارىن يادرولىق قارۋسىز الەم­گە اۋداردى, سوعىسسىز الەم – حا­لىق­­ارالىق قارجى, ساۋدا-ساتتىق جانە دامۋ سالاسىنداعى جاھاندىق باسەكەلەستىكتىڭ ادىلەتتى پاراديگماسى ەكەندىگىن اشىپ كورسەتتى جانە بارشا حالىقتى بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىزدىڭ بولا­شاعى تۋرالى ويلاۋعا شاقىرا وتىرىپ, وتكەن عاسىرلاردىڭ قاسىرەت­تى قاتەلىكتەرىن قايتالاۋعا جول بەر­­­­­­مەي, الەمدى سوعىس قاتەرىنەن تۇپكىلىكتى ارىلتۋ ءۇشىن بۇكىل الەم ۇكىمەتتەرىنىڭ, ساياساتكەرلەرىنىڭ, عا­لىمدارىنىڭ, بيزنەسمەندەرىنىڭ, ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ جانە ميل­ليونداعان ادامدارىنىڭ كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ءيا, ەلباسى ايتقانداي, ادامزات­تى اجال سەپكەن سوعىس قاتەرىنەن مۇلدە ارىلتۋ ءۇشىن قولىمىزدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋىمىز كەرەك. ءبىز ءۇشىن قازىر جانە تاياۋ بولاشاقتا بۇدان كوكەيكەستى مىندەت جوق. كەنجەبولات جولدىباي, ساياساتتانۋشى