بار بايلىقتىڭ باستاۋى

پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ قاتىسۋىمەن بۇرناعى كۇنى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسى بولىپ ءوتتى. وندا ۇكىمەت باسشىسى ەلىمىزدە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا كەڭ كولەمدەگى باعدارلاما بەلگىلەنگەنىن, بۇل اۋقىمدى ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ شابىندىقتار مەن جايىلىمداردىڭ ساپاسى مەن ەسەبىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. سوناۋ ءبىر جىلدارعى وتپەلى كەزەڭدە ەلىمىزدە مال باسىنىڭ كۇرت كەمىپ كەتۋىنە بايلانىستى شۇرايلى جايىلىمدار مەن قۇ­نارلى شابىندىقتار قاراۋسىز قالدى. ولاردىڭ ەسەبىن الىپ, مالعا جايلى جەرلەردىڭ ساق­تالۋىنا دا ەشبىر ءمان بەرىلمەدى. تالاي-تالاي قۇنارلى شابىن­دىق­تار مەن جايىلىمداردىڭ باسقا ماقساتتارعا پايدالانى­لىپ, «كورىنگەن كوك اتتىنىڭ» مەنشىگىنە ءوتىپ كەتكەن جاع­داي­لارى دا از بولعان جوق. ەندى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگى مال شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى جەر جاعدايىمەن تىكەلەي اينا­لىسىپ, جىبەرىلگەن ولقىلىقتار­دىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن كەشەندى جۇمىستار اتقارۋى كەرەك. ويتكەنى اقتىلى مالدىڭ قۇنار­لى ءورىسى مەن شۇيگىن شابىندى­عى ورنى تولمايتىن جەر قورى بولىپ تابىلاتىندىعىن ەسكەرتە كەلىپ, ۇكىمەت باسشىسى اگەنت­تىك­تىڭ الدىنا ناقتى مىندەتتەر قويدى. القا وتىرىسىندا ەسەپتى بايانداما جاساعان جەر رۋسۋرس­تا­رىن باسقارۋ اگەنتتىگىنىڭ ءتور­اعاسى ومىرزاق وزىبەكوۆ 2010 جىلى اگەنتتىكتىڭ ايماقتىق جەر ينسپەكتسيالارى جەر قاتىناس­تا­رى زاڭدىلىقتارىنىڭ ساقتا­لۋىن قاداعالاۋ ماقساتىندا 6300 تەكسەرىس جۇرگىزگەندىگىن اتاپ كورسەتتى. وسى تەكسەرىستەر بارى­سىندا 3,5 مىڭ كەمشىلىكتەر انىق­تالىپ, زاڭ بۇزۋشىلارعا اكىم­شىلىك شارالار قولدانۋ با­رىسىن­دا 428 ميلليون تەڭگە ايىپپۇل ءوندىرىپ الىنعان. سونىمەن بىرگە, وتكەن جىلى جەر ينسپەك­تسيالارى ەلىمىز بويىنشا جالپى كولەمى 3 ميلليون گەكتاردان اسا­تىن پايدالانىمنان شىققان 17 مىڭ جەر تەلىمىن انىقتاعان. ونىڭ ىشىندە جالپى كولەمى 1,7 ميلليون گەكتاردى قۇرايتىن 4,9 مىڭ يەسىز قالعان جەر تەلىمدەرى ەسەپكە الىنعان. جالپى كولەمى 1,1 ميلليون گەكتار اۋىل شارۋا­شىلىعى ماقساتىنداعى جەر مەملەكەتتىك مەنشىكككە قايتارىلدى. ونىڭ ىشىندە سوت شەشىمى ارقىلى جالپى كولەمى 95 مىڭ گەكتار 254 جەر تەلىمى مەملەكەت مەنشىگىنە الىندى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مەملەكەتتىك مەنشىك ماسەلەسى جونىندەگى كەيبىر زاڭ اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەنگەننەن باستاپ مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن ساتىپ الىناتىن جەر تەلىمدەرىن باعالاۋدىڭ جاڭا ءتارتىبى ەنگىزىلدى. ماسەلەن, جەر تەلىمدەرى باستاپقى جەر يەلەرىنەن ولاردىڭ مەملەكەتكە وسى جەر تەلىمدەرىن ساتىپ ال­عان كەزدە تولەگەن باعاسىنان اس­پايتىن سوماعا ساتىلىپ الىنا­دى. بۇل رەتتە جەر تەلىمدەرىن ساتىپ العان كەزدە مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن باسىمدىق بەرىلەدى. اگەنتتىك توراعاسى ءو.وزىبەكوۆتىڭ ايتۋىن­شا, جەكە مەنشىك تۇرعىن ۇيلەر سالۋ ءۇشىن بولىنگەن جەر تەلىمدەرىنە عانا بۇل ورايدا باسىمدىق بەرىلەدى. مۇنداي جەر تەلىمدەرى مەملەكەت مۇدەسى ءۇشىن رىنوكتىق باعا­مەن ساتىلىپ الىنادى. ال جەر تەلىمدەرىن ەكىنشى كەزەكتە پايدا­لانۋشى جەر يەلەرىنەن مەملەكەتتىك مۇددە ءۇشىن ساتىپ الى­نا­تىن جەر تەلىمدەرى رىنوكتىق با­عا­دان اسپايتىن سوماعا ءوزارا جا­سا­لىن­عان كەلىسىم بويىنشا جۇزەگە اسى­رى­لادى. ەگەر ەكى جاق مۇنداي كەلىسىمگە كەلە المايتىن بولسا, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر ماسەلەنى سوت ارقىلى شەشەتىن بولادى. وتكەن جىلدىڭ جۇمىس قورى­تىندىسى بويىنشا ەسەپ بەرگەن الماتى وبلىسى جانە الماتى قا­لا­سى بويىنشا ايماقارالىق جەر ينسپەكتسياسىنىڭ باستىعى ءابدى­عالي بەگمانوۆ, «جەرگە ورنالاس­تىرۋ جانە جەر رەسۋرستارى مەملەكەتتىك عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالى­عى» رمم-ءنىڭ باس ديرەكتورى باع­جان سابانشيەۆ, «كازگەودەزيا» رمك ديرەكتورى قادىلبەك قا­يىمبەكوۆ جانە باسقالار سالالىق ۇيىمداردىڭ اتقارىپ جاتقان جۇ­مىستارىنا جان-جاقتى توقتالا كەلىپ, وڭىردەگى ينسپەكتسيالار مەن سالالىق قۇرىلىمداردىڭ جۇمى­سىنا قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان كەيبىر پروبلەمالاردى تىلگە تيەك ەتتى. القا ماجىلىسىندە بارلىق وب­لىستاردا, استانا جانە الماتى قالالارىندا ايماقتىق جەر باس­قار­مالارىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلدى. قازىرگى كەزدە كەيبىر ايماقتىق جەر باسقارمالارى ءۇش وبلىس اۋماعى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ماسە­لەنىڭ ءتيىمدى شەشىلۋىنە كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. بايانداماشى سو­نى­مەن بىرگە, مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ قا­زاقستان حالقىنا ار­ناعان جول­داۋىن­دا ايتىلعان تاپ­سىر­مالارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. بۇل تاپسىر­مالاردى جۇزەگە اسى­رۋ ماقساتىن­دا «جەتىگەن – قور­عاس» جانە «وزەن – تۇركىمەن­ستانمەن مەملەكەتتىك شەكارا» تەمىر جول جەلى­لەرىنىڭ جانە «باتىس قىتاي – با­تىس ەۋروپا» اۆتوموبيل جولى­نىڭ جانە «بەينەۋ – بوزوي – اق­بۇلاق» ماگيسترالدى گاز قۇبىر­لارى­نىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن ينۆەس­تيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جەرگە ورنالاس­تىرۋ ماسەلەلەرى تولىعى­مەن شەشىلگەندىگىن اتاپ كورسەتتى. سونى­مەن بىرگە, بايانداماشى ءجا­نە ج­ارىسسوزدە شىعىپ ءسوي­لەۋشى­لەر اۋىل شارۋاشىلىعى نىسا­نىن­­داعى جەرلەردى ۇتىمدى پاي­دالا­نۋ­دى ۇيىمداستىرۋ, يەسىز قالعان نەمەسە زاڭ بۇزۋ­شىلىق­پەن پايدا­لانىلىپ كەلگەن جەرلەردى انىق­تاۋ, سونداي-اق جەر تەلىمدەرىن پايدالانۋ مەن قور­عاۋعا جان-جاقتى مەملەكەتتىك باقىلاۋ جاساۋ ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىز­دىگىن قام­تاماسىز ەتۋ جولىن­داعى مەملەكەت باس­شىسى بەلگىلەگەن مىندەتتەردى شەشۋدەگى ءتيىمدى دە نەگىزگى قۇرال بولىپ تابى­لا­تىن­دىعىن ەرەك­شە ايتتى. القا ءماجىلىسىن قورىتىن­دى­لاي كەلىپ, پرەمەر-مينيستر كا­رىم ءماسىموۆ جەر رەسۋرس­تا­رىن باسقارۋ اگەنتتىگىنە جانە ونىڭ وڭىرلىك قۇرىلىمدارىنا ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ, ءبىر­قاتار مىندەتتەر جۇكتەدى. بىرىنشىدەن, اگەنتتىك بارلىق ءوڭىر­لەردىڭ اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ۇستىمىزدەگى جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا پاي­دالانىلاتىن جەردى قۇجات­تىق رەۆيزيادان وتكىزۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋدى قامتا­ما­سىز ەتۋ ماقساتىندا جەر تەلىمدەرى يەلەرىنەن جانە جەر پاي­دالانۋشىلاردان مەملەكەتتىك مۇددە ءۇشىن قايتىپ الى­ناتىن جەر تەلىمدەرى جونىندە زاڭدارعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ماسەلەسىن جەدەلدەتۋ قاجەت. ءۇشىن­شىدەن, مال شارۋا­شىلى­عىن دامىتۋ باعدارلاماسىنا ءساي­كەس بەلگىلەنگەن ماقساتتاردى قۇنارلى شابىندىق جانە ءشۇي­گىن جايىلىمدارمەن قامتاما­سىز ەتۋ ءۇشىن كەشەندى شارا­لار­دى جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋلىق ينفرا­قۇرى­لىمىن دامىتۋ ءۇشىن قا­جەتتى جەر تەلىمدەرى ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن زاڭنامالىق قۇجات­تار دايىنداۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە, ۇكىمەت باسشىسى ۇستىمىزدەگى جىلى مەملەكەتتىك جەر كاداسترى جۇيەسى­نىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان اقپا­را­تىن ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا ەنگىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. پرەمەر-مينيستر اگەنتتىك­تىڭ ال­دىنا ەلىمىزدىڭ بارلىق ەكو­نوميكالىق سالالارىنىڭ پاي­­دا­لانۋى ءۇشىن قاجەتتى جەر جاع­دايىنىڭ گەودەزيالىق جانە كار­تو­­گرافيالىق كەشەندى جو­بالا­رىن جاساۋ مىندەتىن قويدى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.