تاۋ-كەن ونەركاسىبى – ەكونوميكانىڭ وزەگى

كەشە استانادا  «MINEX ورتالىق ازيا» تاۋ-كەن ونەركاسiبi فورۋمى باستالدى. فورۋمنىڭ اشىلۋىندا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترi اسەت يسەكەشەۆ ءسوز سويلەدى. «MINEX تاۋ-كەن ونەركاسiبi فورۋمى ءداستۇرلi شاراعا اينالدى. بۇگiنگi فورۋمنىڭ كۇن تارتiبiندە كوتەرiلەتiن ماسەلەلەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار اياسىندا اسا ماڭىزدى. بۇل رەفورمالار جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنىڭ باسەكەگە قابiلەتتiلiگiن ارتتىرۋعا, ينۆەستورلارعا قولايلى جاعدايلار جاساۋعا, سالالاردىڭ تەحنولوگيالىق-كاسiبي دەڭگەيiن, شالعايداعى مونوقالالاردىڭ الەۋ­مەتتiك ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان», دەدi ءا.يسەكەشەۆ. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى سوڭعى ءۇش جىلدا تاۋ-كەن سالاسىندا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتقاندىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, رەفورمالاردىڭ بiرiنشi كەزەڭi اياقتالدى دەۋگە بولادى. ماسەلەن, جەر قويناۋىن پاي­­دالانۋ سالاسىنداعى رۇقسات ءراسىم­­دەرىن جەڭىلدەتۋ بويىنشا شارا­لار قولعا الىندى. ناتيجەسىندە گەو­لوگيالىق اقپارات بەرۋ مەرزiمi 240 كۇنن­ەن 1 كۇنگە قىسارتىلدى. «جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» زاڭعا, ونىڭ iشiندە بارلاۋ جۇ­مىس­تارى قۇقىعىن بەرۋ سالاسىن­دا وزگەرiستەر ەنگiزiلدi. بار­لاۋ كەلى­سىم­شارتىن بەكىتۋ مەر­زىمى 2 جىل­دان 25 كۇنگە دەيىن قىس­قار­تىل­­دى. ءا.يسەكەشەۆتىڭ پىكى­رىن­شە, مۇن­داي شارالار تاجىريبە كور­سەت­كەن­دەي, 50 پايىزعا دەيىن جاڭا كەن ورىن­دارىن اشۋ ءۇشىن ورتا جانە شا­عىن كاسىپورىنداردى كوپ­تەپ تار­تۋ­عا مۇمكىندىك بەرەدى.  ەلى­مىز­دە قا­نات­قاقتى رەجىمدە ستەپ­نو­گور قالا­سىنىڭ ماڭىندا 100 شا­قى­­رىم اۋماق بەلگىلەندى جانە وسى جىل­­دىڭ ءبىرىنشى توقسا­نىن­دا 25 بلوك بويىنشا 10 جاڭا كەلىسىمشارت بەكىتىلدى. مينيستر سونىمەن قاتار, بۇل سا­لادا اۋكتسيون وتكىزۋ جۇ­­­مىس­­­­­تارى­نىڭ دا قولعا الىن­عان­دىعىنا  توق­ت­ال­دى. اۋك­تسيون­دار­عا  نەگى­­زى­نەن مو­نوقا­لالاردىڭ ماڭىن­دا­عى از زەرتتەلگەن جەر قويناۋ­لارى قويىلادى. مينيستر قازىر قازاق­ستان ەسكى تاجىريبەدەن جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ اۋكتسيون تۇرىندەگى پروگرەسسيۆتى ءتاجى­ريبەسىنە كوشكەنىن ەسكە سالدى. «اۋكتسيونعا جەر قويناۋىنىڭ از زەرتتەلگەن, قوسىمشا ىزدەۋ جۇ­مىس­تارىن قاجەت ەتەتىن بولىك­­تەرى قويىلادى, ول جەرلەر رە­سۋرستىق بازامەن قامتىلعان ارنايى مونوقالالاردىڭ ماڭىنان وسى وڭىرلەردە جۇمىس ورىندارىن قۇرىپ, ساقتاۋ ءۇشىن تاڭدالا­دى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى. ول 2015 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ءوت­­كەن اۋكتسيوندا قول قويىلعان بونۋس رەتىندە 36 لوت بويىنشا بيۋد­جەتكە 1,5 ملرد. تەڭگەدەن استام قار­جى تارتىلعانىن ايتتى. «اۋكتسيون بايقاۋدىڭ بارىنشا اشىق فورماسى بولىپ تابىلادى, وندا شەشىم كوپشىلىكتىڭ الدىندا جاريالانادى. جالپى, اۋكتسيون بويىنشا ونىڭ قول­جە­تىمدىلىگىنە, اشىقتىعىنا جانە قارا­پايىمدىلىعىنا بايلانىستى ينۆەستورلاردىڭ جاعىمدى پىكىرلەرى قالىپتاسقان», دەدى ءا.يسەكەشەۆ. ال اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىمىندا وتەتىن جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ 101 ۋچاسكەسى بويىنشا جاڭا اۋكتسيون جاريالانعان. «ول اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا وتەدى. بۇگىنگى تاڭدا, قاتتى پايدالى قازبالار بويىنشا بايلانىس ايماقتارىنىڭ جالپى اۋماعى 137 مىڭ شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى جانە قازاق­ستاننىڭ جەر قويناۋىنىڭ بايتاق اۋماعى مەن زور الەۋەتىن ەسكەرە كەلە, 2020 جىلعا دەيىن ءىرى كەن ورىن­دارىن اشۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك بار», دەدى ءا.يسەكەشەۆ. سونداي-اق, مي­نيستر «قازگەولوگيا» ۇلت­تىق كومپانياسى سالاعا 10 ءىرى ين­ۆەس­تور­لاردى جۇمىلدىرىپ وتىر­عا­­نىن تىلگە تيەك ەتتى. ولار­دىڭ قا­زاق­ستانعا اكەلگەن ينۆەستيتسيالار كولەمى 70 ملن. اقش دوللارىن قۇراپ وتىر. ءا.يسەكەشەۆ تاۋ-كەن سالاسىن بارىنشا دامىتۋ ماقساتىندا وعان جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋمەن قاتار, ونداعى مامانداردىڭ بىلىك­تى­لىگىن ارتتىرۋعا دا ايرىقشا نازار اۋدارىلىپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى. ماسەلەن, قازاقستاندا مامان­­دارعا Cisco ستاندارتتارىن وقى­تۋ بويىنشا ورتالىقتار اشۋ جوسپار­لانعان. «ءبىز سەرىكتەستەرىمىزبەن بىرگە ارنايى وقىتۋ ورتالىقتارىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى ءا.يسەكەشەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر­گى تاڭدا ەسەپتىلىك ستاندارتتا­رى كودەكسى جاسالعان, KAZRC قاۋىم­­­داستىعىنىڭ ءوزى رەتتەلەتىن ۇيى­­مى قۇرىلعان, ول Cisco كومي­تە­تىن­­دە قازاقستاندى تانىستىرا­دى. قا­ۋىم­داس­تىق بيىلعى جىل­­­­­­­دىڭ ماۋ­سى­مىندا سisco-عا ەنە­­­دى دەپ جوسپارلانعان. بۇ­­­­د­ان ءوز­گە, ول 2016 جىلدىڭ قازا­نى­ن­­دا قا­زاق­ستاندا ەلىمىزگە 2013 جىلى بەرىل­گەن ءىزباسار مارتەبەسىن بەكىتۋ ماق­ساتىندا ءوندىرۋشى كوم­پانيا­لار­دىڭ اشىقتىعى باس­تاما­لارى­نىڭ جاڭا ستاندارتتار بويىنشا ۆالي­داتسيا ءراسىمى باستالاتىنىن ايتتى. مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋعا Google كومپانياسى دا اتسالىسپاق. Google كومپانياسىنىڭ قاتىسۋىمەن تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىندا قۇرىلاتىن تەح­نولوگيالىق بىلىكتىلىك ورتالىعى جىلىنا 1200 مامانعا دەيىن وقىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, دەدى ءا.يسەكەشەۆ. سونداي-اق, ول ور­تالىق بايىتۋ وندىرىسىندەگى ءوندىرۋ ۇدەرىستەرىن وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن ءتۇرلى سەنسورلارمەن جينالاتىن مالىمەتتەردىڭ ۇلكەن ءماسسيۆىن تە­رەڭدەتىپ تالداۋدى جۇزەگە اسىراتىن الەمدىك مەتاللۋرگيالىق كە­شەن جۇمىسىنا ارنالعان ال­عاشقى تەحنولوگيالىق پلاتفورما بولاتىنىن باسا ايتتى. «بۇل جوباعا Google كومپانياسى قاتىسادى, سونداي-اق, باسقا دا ءىرى تەحنولوگيالىق ويىنشىلار تاراپىنان دا قىزىعۋشىلىق بار», دەپ مالىمدەدى ول. باستاپقى كەزەڭدە بىلىكتىلىك ورتالىعىندا بايىتۋ فابريكاسىنىڭ وندىرىستىك جەلىسىنىڭ جۇمىس مودەلى ورناتىلادى. ءبىلىم الۋشىلار وزىق تاجىريبە مىسالدارىمەن تانىسىپ قانا قويماي, ءوندىرىس جەلىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ونىڭ جۇمىسىن ءوز بەتىمەن رەتكە كەلتىرە الادى. تمك بىلىكتىلىك ورتالىعىن «MسKinsey» حالىقارالىق كونسالتينگ كومپانيا­سىمەن بىرگە «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» اۆتونوم­دى كلاستەرلىك قورى قۇرادى. مي­نيستر­­دىڭ ايتۋىنشا, ورتالىقتىڭ العاشقى كليەنتتەرى ەۋرازيا­لىق توپ جانە  ءىرى كەن ءوندىرۋ جانە مەتال­لۋرگيالىق كومپانيالار بول­ماق. تكم قۇزىرەتتىلىك ورتالىعى ايا­سىندا اۆتوماتتاندىرۋ جانە تەرەڭ تالداۋدىڭ العاشقى ءمودۋلى بيىل ىسكە قوسىلادى, ءوندىرىستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مالىمەتتەردى تەرەڭ تالداۋ پايدالانىلادى. تمك قۇزىرەتتىلىك ورتالىعى «McKinsey» قاتىسۋىمەن نەگىزى قالانعان الەمدەگى ون التىنشى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ورتالىعى جانە قازاقستانداعى وسىنداي العاشقى ورتالىق بولماق. ورتالىق الماتىدا 2016 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا اشىلادى دەپ جوسپارلانعان. ەكى كۇنگە جوسپارلانعان فو­رۋمعا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى, تاۋ-كەن ءوندىرىسىنىڭ, ين­جەنەرلىك  جانە ينۆەستيتسيالىق كومپانيالاردىڭ 300-دەن استام باسشىلارى قاتىسۋدا. تاۋ-كەن سالاسىنىڭ ماسەلەلەرىن قوزعايتىن مۇنداي القالى جيىن ەلىمىزدە جەتiنشi رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. فورۋمنىڭ باستى ماقساتى – حالىقارالىق بايلانىستى نى­عايتۋ, اتالمىش ماسەلە بويىنشا مەم­لەكەتتىك ۇيلەستىرۋدى ارتتىرۋ, تەحنيكالىق جاڭعىرتۋدى جەتىلدىرۋ, كاسىبي مامانداردى دايار­لاۋ, تاۋ-كەن ءوندىرىسىن قار­جىلان­­دىرۋ جانە ينۆەس­تيتسيا تارتۋ. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»